Khách tăng, du lịch phát triển: Cộng đồng được hưởng gì?

VHO - Diễn đàn kinh tế thế giới (World Economic Forum - WEF) nhận định du lịch toàn cầu đã vượt qua giai đoạn phục hồi, bước vào thời kỳ tăng trưởng mới.

Du lịch tăng trưởng nhưng sức ép cũng tăng

Song cùng với lượng khách và chi tiêu tăng lên, những sức ép về khả năng chi trả, đầu tư, nhân lực, hạ tầng và phân bổ lợi ích cũng ngày càng rõ. Vấn đề đặt ra là tăng trưởng ấy tạo ra giá trị như thế nào cho nền kinh tế và cộng đồng sở tại.

Du lịch thế giới đang đạt những con số kỷ lục. Theo Chỉ số năng lực phát triển du lịch và lữ hành toàn cầu (Travel & Tourism Development Index - TTDI) 2026 của WEF, năm 2025 lượng khách du lịch quốc tế toàn cầu đạt 1,5 tỉ lượt, tăng 5% so với năm 2024 và cao hơn 4,4% so với năm 2019.

Tổng đóng góp kinh tế của du lịch và lữ hành, tính cả tác động trực tiếp, gián tiếp và lan tỏa, đạt 11,6 nghìn tỉ USD, tăng 4,1% so với năm 2024 và cao hơn 8,7% so với năm 2019, tương đương gần 10% GDP toàn cầu. Ngành này hỗ trợ 366 triệu việc làm, khoảng một trong chín việc làm trên thế giới.

Những con số ấy phản ánh một ngành kinh tế đang tăng trưởng mạnh. Tuy nhiên, WEF đưa ra một lưu ý quan trọng: Tăng trưởng về hoạt động du lịch và chi tiêu của du khách chưa tự động chuyển thành giá trị kinh tế - xã hội rộng hơn.

Đây là một trong những thông điệp nổi bật của TTDI 2026. WEF nhận định, trong giai đoạn 2024 - 2026, giá trị kinh tế và xã hội do du lịch tạo ra đã suy giảm, trong khi sức ép từ tình trạng tập trung khách và quá tải tại một số điểm đến vẫn cao hơn thời điểm trước đại dịch.

Vì thế, quản lý tăng trưởng trở nên quan trọng ngang với tạo ra tăng trưởng; các điểm đến cần phân bổ lợi ích du lịch rộng hơn, đồng thời hạn chế áp lực lên cộng đồng, hạ tầng và tài nguyên tự nhiên.

TTDI 2026 ghi nhận điều kiện phát triển du lịch đã cải thiện trên diện rộng. Có 101/110 nền kinh tế, tương đương 92%, tăng điểm TTDI so với năm 2024. Điểm số trung bình của chỉ số cũng tăng, với những cải thiện rõ ở các tài sản văn hóa, hạ tầng và dịch vụ du lịch, kết nối hàng không.

Nhưng sự cải thiện về năng lực phát triển không đồng nghĩa mọi điểm đến đều đang giải quyết được những hệ quả của tăng trưởng.

WEF xác định ba sức ép nổi bật của giai đoạn mới: khả năng chi trả suy yếu, đầu tư chưa theo kịp nhu cầu và những thách thức về tính bền vững ngày càng phức tạp.

Các vấn đề đặt ra là làm sao để một điểm đến có thể đón lượng khách ngày càng lớn mà vẫn bảo đảm đời sống của người dân, duy trì chất lượng dịch vụ và bảo vệ những giá trị tự nhiên, văn hóa tạo nên sức hấp dẫn của điểm đến.

Trong đó, khả năng chi trả đang trở thành một vấn đề đáng quan tâm. WEF ghi nhận khả năng cạnh tranh về giá giảm tại 3/4 số nền kinh tế được xếp hạng trong giai đoạn 2024 - 2026. Chi phí liên quan đến du lịch tăng nhanh hơn lạm phát tại nhiều nền kinh tế, tạo thêm áp lực lên du khách cũng như doanh nghiệp.

Khi chi phí lưu trú, vận chuyển và vận hành tăng, một phần áp lực cuối cùng có thể được chuyển sang người tiêu dùng. Du lịch trở nên đắt đỏ hơn, trong khi các điểm đến lại phải đầu tư nhiều hơn để duy trì năng lực phục vụ.

Đây là nghịch lý mà WEF đặt ra cho giai đoạn tăng trưởng mới: du lịch cần tăng trưởng để tạo thêm việc làm và giá trị kinh tế, nhưng nếu tăng trưởng diễn ra với chi phí ngày càng cao và sức ép ngày càng lớn lên cộng đồng, chất lượng của tăng trưởng sẽ trở thành vấn đề cần được tính đến.

Khoảng trống đầu tư và bài toán hạ tầng

Một cảnh báo khác của WEF liên quan trực tiếp đến khả năng hấp thụ khách của điểm đến. Theo TTDI 2026, đầu tư cho du lịch đã không theo kịp tốc độ hoạt động của ngành kể từ năm 2022. Trong khi nhu cầu phục hồi nhanh, năng lực hạ tầng, dịch vụ và các hệ thống hỗ trợ chưa phải lúc nào cũng tăng tương ứng.

WEF đặc biệt nhấn mạnh sức ép lên hạ tầng, nhà ở, tài nguyên tự nhiên và các dịch vụ công khi lượng khách gia tăng. Chi phí lưu trú, vận tải và vận hành cũng tạo thêm áp lực đối với khả năng tiếp cận du lịch.

Nếu đầu tư và quản trị điểm đến không theo kịp, tăng trưởng du lịch có thể tạo thêm sức ép lên chính cộng đồng và tài nguyên làm nên sức hấp dẫn của điểm đến. Đây là điểm rất đáng suy nghĩ đối với những điểm đến tăng trưởng nhanh.

Những bãi biển đông khách có thể tạo thêm doanh thu cho doanh nghiệp. Các khu phố di sản đông khách có thể tăng nguồn thu từ dịch vụ. Đô thị đón nhiều khách có thể phát triển thêm nhà hàng, khách sạn, vận tải và mua sắm.

Nhưng nếu giao thông quá tải, giá nhà và chi phí sinh hoạt tăng, không gian công cộng bị thu hẹp, môi trường chịu áp lực, người dân địa phương phải gánh thêm chi phí để duy trì hoạt động du lịch, giá trị kinh tế của lượng khách lớn sẽ không còn được nhìn nhận đầy đủ nếu chỉ tính qua doanh thu.

WEF đặt vấn đề về quản lý điểm đến ở vị trí ngày càng quan trọng. Thành công của du lịch không chỉ phụ thuộc vào tài nguyên hay số lượng khách, mà phụ thuộc vào khả năng điều phối giữa nhu cầu của du khách, năng lực của doanh nghiệp, yêu cầu bảo vệ tài nguyên và lợi ích của cộng đồng.

Người dân phải đứng ở đâu trong chuỗi giá trị du lịch?

TTDI 2026 dành sự quan tâm đáng kể cho tác động kinh tế - xã hội của du lịch. Theo WEF, giá trị của du lịch vượt xa khoản chi tiêu trực tiếp của du khách. Ngành này tạo việc làm, hỗ trợ doanh nghiệp địa phương, kết nối con người và giúp cộng đồng chia sẻ văn hóa, di sản và bản sắc với thế giới.

Nhưng để những giá trị ấy được duy trì, WEF cho rằng tăng trưởng phải tạo ra những lợi ích kinh tế - xã hội rộng hơn cho các địa bàn đón khách. Những yếu tố được WEF nhấn mạnh gồm việc làm có chất lượng, chuỗi cung ứng địa phương mạnh hơn, nguồn thu công cao hơn và đầu tư giúp cải thiện hạ tầng, dịch vụ tại địa phương.

Cách tiếp cận này đặt cộng đồng vào một vị trí khác trong mô hình phát triển du lịch. Người dân không chỉ là đối tượng phục vụ du khách hay người sống cạnh các khu du lịch.

Họ có thể tham gia trực tiếp vào chuỗi giá trị thông qua sản xuất hàng hóa, cung cấp dịch vụ, vận hành trải nghiệm, bảo tồn nghề truyền thống, sáng tạo sản phẩm văn hóa và cung cấp nhân lực cho ngành Du lịch.

Khi nguồn tiền du khách chi ra được giữ lại nhiều hơn trong nền kinh tế địa phương, tác động của du lịch sẽ rộng hơn. Những bữa ăn cho du khách sử dụng nguyên liệu của nông dân địa phương; sản phẩm thủ công được sản xuất tại làng nghề; tour do cộng đồng vận hành; trải nghiệm văn hóa có sự tham gia của nghệ nhân hay cơ sở lưu trú sử dụng lao động địa phương… đều là những mắt xích giúp giá trị du lịch lan tỏa.

Ngược lại, nếu phần lớn giá trị nằm ở những khâu bên ngoài địa phương, lượng khách tăng chưa chắc đồng nghĩa với mức hưởng lợi tương ứng của cộng đồng. Đây chính là khoảng cách giữa tăng trưởng du lịch và phát triển du lịch.

Những cảnh báo của WEF đặt ra một yêu cầu mới đối với du lịch: Tăng trưởng cần được nhìn cùng với chất lượng và mức độ lan tỏa của giá trị.

Khi lượng khách tiếp tục gia tăng, khả năng tạo ra việc làm tốt, củng cố doanh nghiệp địa phương, bảo vệ tài nguyên và cải thiện đời sống cộng đồng sẽ ngày càng trở thành những thước đo quan trọng của phát triển.

Với mỗi điểm đến, dòng khách ấy để lại giá trị gì cho cộng đồng và nền kinh tế địa phương là bài toán mà du lịch toàn cầu phải giải trong giai đoạn tăng trưởng mới.