Thanh niên có vai trò và sứ mệnh trong ứng phó với xu hướng mức sinh thấp và già hóa dân số

VHO - Ngày 10.7, Bộ Y tế phối hợp UBND tỉnh Hưng Yên và Văn phòng Quỹ Dân số Liên hợp quốc tại Việt Nam tổ chức Lễ Mít tinh hưởng ứng Ngày Dân số thế giới năm 2026 (ngày 11.7) với chủ đề “Chung tay hiện thực hóa khát vọng của thanh niên cho một tương lai tươi sáng”.

 Phát biểu tại sự kiện, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên khẳng định Việt Nam luôn xác định “Dân số là yếu tố quan trọng hàng đầu của sự nghiệp xây dựng, phát triển và bảo vệ Tổ quốc”.

Quan điểm đó thể hiện tại Nghị quyết số 21-NQ/TW ngày 25.10.2017 của Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về công tác dân số trong tình hình mới và Luật Dân số số 113/2025/QH15.

 Theo Thứ trưởng Bộ Y tế, thế hệ trẻ ngày nay có điều kiện tốt hơn về sức khỏe, giáo dục và ngày càng được trang bị kiến thức, kỹ năng để đóng góp cho sự phát triển của đất nước. Tuy nhiên, nhiều người trẻ vẫn đang gặp không ít rào cản trong tiếp cận giáo dục, việc làm, chăm sóc sức khỏe và cơ hội tiếp cận công nghệ số.

Ở nhiều quốc gia, những thách thức này càng trở nên phức tạp hơn bởi xung đột, bất ổn chính trị, mất an ninh lương thực và những tác động của môi trường.

Vì vậy, để thanh niên phát huy năng lực, thực hiện các lựa chọn của mình và tham gia đầy đủ vào đời sống xã hội; đảm bảo quyền tiếp cận đầy đủ, bình đẳng và không bị phân biệt đối xử trong tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản là điều kiện then chốt để mỗi quốc gia phát huy hiệu quả tiềm năng dân số và bảo đảm phát triển nhanh, bền vững trong tương lai.

Tại Việt Nam, hiện có gần 70 triệu người trong độ tuổi 15-64 là cơ hội lớn để đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Tuy nhiên, cùng với cơ hội là nhiều thách thức lớn đang đặt ra đối với công tác dân số và phát triển, nhất là đối với giới trẻ.

“Trước sứ mệnh lịch sử vẻ vang mà thế hệ trẻ Việt Nam đang gánh vác trên vai, mỗi thanh niên cần nhận thức sâu sắc về vai trò và sứ mệnh của mình. Sinh con và nuôi dạy con tốt là góp phần xây dựng hạnh phúc gia đình và đóng góp cho dân tộc ta hùng cường và thịnh vượng”, ông Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh.

Tại sự kiện, bà Pauline Tamesis, Điều phối viên thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam; ông Matt Jackson, Trưởng đại diện Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA) tại Việt Nam cũng phát biểu nhấn mạnh vai trò trung tâm của con người, nhất là thế hệ trẻ, trong tiến trình phát triển bền vững.

Bà Pauline Tamesis cho rằng, Việt Nam đang ở một thời điểm hết sức quan trọng trong tiến trình chuyển đổi nhân khẩu học. Hiện nay, Việt Nam đang có thế hệ thanh niên đông đảo nhất từ trước đến nay - một thế hệ được học hành, có khả năng kết nối và hội nhập với thế giới - đồng thời cũng đang bước vào quá trình già hóa dân số với tốc độ nhanh.

Thời kỳ cơ cấu dân số vàng này sẽ không kéo dài, chính vì vậy, những quyết định được đưa ra hôm nay có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

“Tôi đánh giá cao những nỗ lực của Chính phủ Việt Nam, đặc biệt là Bộ Y tế và Cục Dân số Việt Nam trong việc thúc đẩy chương trình nghị sự về dân số và phát triển dựa trên quyền và sự lựa chọn của mỗi cá nhân, như được thể hiện trong Luật Dân số và các văn bản quy phạm pháp luật hướng dẫn thi hành.

Những bước phát triển về chính sách này tiếp tục khẳng định nguyên tắc rằng mọi cá nhân và cặp đôi cần được hỗ trợ để đưa ra các quyết định tự nguyện và có đầy đủ thông tin về đời sống sinh sản của mình”, Điều phối viên thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam nói.

Trong khi đó, ông Matt Jackson, Trưởng Đại diện UNFPA tại Việt Nam đã giới thiệu Khảo sát Tương lai nhân khẩu học (Demographic Futures Survey) do UNFPA thực hiện, với hơn 108.000 người trẻ sử dụng Internet trong độ tuổi 18-39 tại 73 quốc gia và vùng lãnh thổ. Kết quả khảo sát cho thấy nhiều người trẻ vẫn mong muốn xây dựng các mối quan hệ gắn bó và lập gia đình trong tương lai.

Hơn 2/3 người được khảo sát cho biết hôn nhân là một phần của cuộc sống lý tưởng mà họ hướng tới. Ngay cả trong nhóm 35-39 tuổi chưa có con, 79% nam giới và 72% nữ giới được khảo sát vẫn mong muốn có con. Với nhiều người trẻ, niềm vui và hạnh phúc mà con cái mang lại là một trong những lý do quan trọng nhất khiến họ mong muốn làm cha mẹ.

Trong 30 năm qua, Việt Nam đã nỗ lực giải quyết tình trạng bất bình đẳng và thu hẹp khoảng cách về thực trạng kinh tế - xã hội giữa các vùng cũng như các nhóm dân cư. Chỉ số phát triển con người được cải thiện đáng kể và đạt mức trung bình so với các nước trên thế giới. Thể hiện rõ nhất là tình trạng suy dinh dưỡng, tử vong bà mẹ, tử vong trẻ em giảm mạnh.

Tuy nhiên, Việt Nam đang đối diện với những thách thức ảnh hưởng đến phát triển bền vững của đất nước. Xu hướng mức sinh xuống thấp, nếu kéo dài sẽ tác động trực tiếp, sâu sắc tới quy mô, cơ cấu dân số và để lại nhiều hệ lụy như thiếu hụt lực lượng lao động, suy giảm quy mô dân số, đẩy nhanh tốc độ già hóa dân số, gia tăng các dòng di cư.

Trước thực tế này, chủ đề Ngày Dân số Thế giới năm 2026 là "Chung tay hiện thực hóa khát vọng của thanh niên cho một tương lai tươi sáng" tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu tạo dựng môi trường thuận lợi để người trẻ được học tập, làm việc, chăm sóc sức khỏe và chủ động đưa ra những quyết định về hôn nhân, sinh sản trên cơ sở tự nguyện, có đầy đủ thông tin.

Đây cũng là giải pháp quan trọng để tận dụng hiệu quả thời kỳ cơ cấu dân số vàng, ứng phó với xu hướng mức sinh thấp và già hóa dân số, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển nhanh, bền vững và xây dựng một Việt Nam thịnh vượng trong những thập niên tới.

Ngay sau Lễ mít tinh, lực lượng thanh niên, sinh viên tỉnh Hưng Yên đã tham gia diễu hành cổ động hưởng ứng Ngày Dân số thế giới năm 2026 trên các tuyến phố với các chủ đề, thông điệp truyền thông về công tác dân số trong tình hình mới, nhất là vai trò và trách nhiệm của thanh niên đối với bản thân, gia đình và sự phát triển bền vững của đất nước.