Somalia đối mặt với một đợt hạn hán nghiêm trọng

VHO - Somalia, một trong những quốc gia dễ bị tổn thương nhất thế giới trước biến đổi khí hậu, đang tiếp tục hứng chịu đợt hạn hán nghiêm trọng ảnh hưởng tới hàng triệu người dân.

Hạn hán nghiêm trọng

Đàn dê hàng trăm con của ông Abdi Ahmed Farah đã chết. Suốt ba năm qua, khu vực này của Somalia không có những cơn mưa ổn định. Đây là điều mà người đàn ông 70 tuổi này chưa từng nghĩ có thể xảy ra.

Ông đang mắc nợ vì phải mua nước. Hồ chứa nước bên ngoài túp lều của ông gần như cạn khô. Gia đình chỉ còn một bữa ăn mỗi ngày: cơm ăn với đường và dầu ăn.

“Tôi đã từng nghĩ đến việc bỏ lại gia đình vì không thể chăm lo”, ông Farah nói khi ngồi trước số lương thực đang dần cạn kiệt.

Giờ đây, một đợt hạn hán nữa lại đang ảnh hưởng tới hàng triệu người trên khắp Somalia. Đây là một trong những quốc gia dễ tổn thương nhất thế giới trước các cú sốc khí hậu.

Một số con sông đã khô cạn. Mùa màng héo úa. Các chuyên gia cho rằng đợt hạn hán này có thể là một trong những đợt tồi tệ nhất trong lịch sử Somalia.

Cuộc khủng hoảng càng trở nên nghiêm trọng hơn bởi việc cắt giảm viện trợ, đặc biệt là từ Mỹ, cùng với giá cả leo thang do chiến sự tại Iran gây ra. Somalia nhập phần lớn nhiên liệu từ Trung Đông và khoảng 70% lương thực của nước này là hàng nhập khẩu.

Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc, sản lượng các loại cây lương thực chủ lực như ngô và cao lương trong mùa mưa từ tháng 10 đến tháng 12 đã xuống mức thấp nhất từng được ghi nhận tại Somalia.

Các chuyên gia về an ninh lương thực cảnh báo gần nửa triệu trẻ em có thể phải đối mặt với tình trạng suy dinh dưỡng cấp tính nghiêm trọng. Theo UNICEF, con số này có thể vượt số trẻ cần điều trị trong các đợt hạn hán năm 2011 và 2022.

“Năm 2026 là năm tồi tệ nhất từng được ghi nhận đối với Somalia về hạn hán", ông Hameed Nuru, Giám đốc Chương trình Lương thực thế giới tại Somalia, cho biết. 

Chính phủ Somalia và Liên Hợp Quốc ước tính có khoảng 6,5 triệu người đang đối mặt với nạn đói nghiêm trọng, tương đương 1/3 dân số cả nước và tăng 25% kể từ tháng 1.

Các tổ chức cứu trợ đang cố gắng tối ưu hóa nguồn lực, trong khi cộng đồng người Somalia ở nước ngoài cũng gửi tiền hỗ trợ. Tuy nhiên, các nhân viên nhân đạo cảnh báo rằng như vậy vẫn chưa đủ.

“Đợt hạn hán này không chỉ đơn giản là một chu kỳ mùa khô nữa. Đây là một cú sốc khí hậu lặp đi lặp lại trong bối cảnh hỗ trợ nhân đạo ngày càng thu hẹp”, ông Mohamed Assair, quản lý của Quỹ Save the Children tại Puntland - khu vực bán tự trị của Somalia cho biết.

Người dân uống nước mưa bẩn và đổ bệnh

Ông Farah từng sở hữu 680 con dê, nhưng tình trạng thiếu thức ăn, thiếu nước và các loại bệnh tật trầm trọng hơn do hạn hán đã khiến đàn dê chết gần hết, chỉ còn lại 110 con đang thoi thóp.

“Không còn ai mua dê của tôi vì chúng quá gầy. Trước đây chúng tôi có thể đổi dê lấy gạo, nhưng giờ thì không thể nữa”, ông nói thêm. 

Tại làng Usgure, nơi có khoảng 700 hộ gia đình sinh sống, trưởng cộng đồng Abshir Hirsi Ali cho biết nền kinh tế địa phương đã sụp đổ vì người dân phụ thuộc chủ yếu vào những người chăn nuôi như ông Farah. Các cửa hàng đã đóng cửa và nguồn lương thực cứu trợ cũng dần cạn kiệt.

Nhiều thập kỷ xung đột tại Somalia đã khiến hàng triệu người phải rời bỏ nhà cửa. Theo ước tính của Liên Hợp Quốc, riêng hạn hán năm nay đã khiến thêm khoảng 200.000 người phải di dời. Một số gia đình phải chạy trốn qua những vùng đất khắc nghiệt với nguồn tiếp tế rất hạn chế.

Khoảng 80 gia đình hiện sống trong một trại tị nạn bên ngoài làng Shahda thuộc vùng Puntland.

Shukri, một bà mẹ 20 tuổi có bốn con, thường chỉ xoay xở được một bữa ăn mỗi ngày nhờ đồ cứu trợ. Nhưng giờ đây không còn gì để ăn và nguồn nước sạch cũng rất hạn chế.

Hạn hán đã tàn phá Somalia vào năm 2022. Theo Liên Hợp Quốc, khoảng 36.000 người đã thiệt mạng. Hiện nay, nguồn viện trợ từng được huy động khẩn cấp để ứng phó với các cuộc khủng hoảng như vậy đang ngày càng thu hẹp.

“Nếu không có hỗ trợ mạnh mẽ từ các nhà tài trợ, tương lai sẽ vô cùng đáng lo ngại. Một đợt hạn hán có mức độ nghiêm trọng tương tự vào năm 2022 đã nhận được lượng hỗ trợ lớn gấp năm lần so với hiện nay”, ông Antoine Grand, người đứng đầu Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế tại Somalia, cho biết.

Nguồn viện trợ cho Somalia đã giảm xuống còn 531 triệu USD trong năm 2025, hầu hết do việc cắt giảm viện trợ từ Mỹ - quốc gia từng là nhà tài trợ lớn nhất của Somalia. Trong năm 2022, tổng viện trợ gần cao gấp năm lần, đạt 2,38 tỉ USD.

Chương trình Lương thực Thế giới dự định hỗ trợ lương thực cho 2 triệu người trong năm nay nhưng mới chỉ tiếp cận được khoảng 300.000 người do thiếu hụt kinh phí.

Một trung tâm tại bệnh viện ở Qardho thuộc vùng Puntland đang điều trị cho trẻ em bị suy dinh dưỡng cấp tính nghiêm trọng. Tuy nhiên, theo giám đốc Shamis Abdirahman, sữa điều trị chuyên dụng hiện rất hiếm khi có sẵn và các y tá buộc phải dùng các giải pháp thay thế tự chế như sữa bò.

Trung tâm hiện tiếp nhận khoảng 15 trẻ em mỗi tháng, nhưng dự kiến con số sẽ tăng khi ngày càng nhiều người di dời đến đây.