Siết chặt quản lí thị trường Tết Nguyên đán trước lo ngại thực phẩm bẩn

VHO - Những tháng cuối năm, khi nhu cầu tiêu dùng tăng mạnh, vấn đề an toàn thực phẩm lại trở thành nỗi lo của người dân. Hàng loạt vụ việc liên quan đến thịt lợn nhiễm bệnh, thực phẩm không rõ nguồn gốc bị phát hiện đã khiến niềm tin của người tiêu dùng bị lung lay, đồng thời đặt ra áp lực lớn đối với công tác quản lí nhà nước trong dịp Tết Nguyên đán.

 Nỗi lo từ mâm cơm gia đình

Tại nhiều khu chợ truyền thống ở Hà Nội, không khí mua sắm những ngày giáp Tết bắt đầu nhộn nhịp hơn thường lệ. Thế nhưng, không ít người tiêu dùng đang có tâm lí dè dặt. Chị Trần Thị M, một người dân sống tại Cầu Giấy cho biết, nhiều ngày nay chị gần như không dám mua thịt ngoài chợ. Với gia đình có con nhỏ, nỗi lo “ăn gì cho an toàn” khiến chị chấp nhận chi tiêu nhiều hơn để vào siêu thị, dù không phải lúc nào cũng đủ điều kiện.

Tâm lí ấy không phải cá biệt, mà phản ánh sự bất an chung trước những thông tin dồn dập về thực phẩm bẩn trên thị trường.

Sự lo lắng của người tiêu dùng càng gia tăng sau khi Phòng Cảnh sát Điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu Công an TP. Hải Phòng phát hiện một đường dây thu mua hơn 120 tấn thịt lợn nhiễm dịch tả lợn châu Phi được đưa về Công ty CP Đồ hộp Hạ Long để tiêu thụ. Vụ việc phơi bày nhiều lỗ hổng trong giám sát thú y và kiểm soát nguyên liệu đầu vào tại các cơ sở chế biến.

Theo Trung tá Nguyễn Ngọc Anh, Phó Đội trưởng Đội 3, Phòng Cảnh sát Kinh tế Công an TP. Hà Nội, các đối tượng thường giết mổ lợn chết, lợn bệnh ngay tại nhà riêng, vận chuyển vào ban đêm, lựa chọn các tuyến đường vắng để tránh bị phát hiện. Thực tế này cho thấy sự tinh vi, liều lĩnh của các đối tượng vi phạm, đồng thời phản ánh nguy cơ hiện hữu khi lợi nhuận được đặt cao hơn sức khỏe cộng đồng.

Một nguyên nhân khác được chỉ ra là việc công bố dịch ở một số địa phương chưa đồng bộ, thậm chí chậm trễ. Điều này khiến thông tin về vùng có dịch không minh bạch, tạo kẽ hở để lợn bệnh bị thu gom, vận chuyển và tiêu thụ. TS Đinh Xuân Phát, Khoa Sinh học, Trường đại học Nông Lâm TP. Hồ Chí Minh cho rằng, cách làm chưa thống nhất giữa các địa phương khiến các trang trại khó xác định chính xác tình trạng dịch bệnh.

Trong khi đó, ông Phạm Kim Đăng, Phó Cục trưởng Chăn nuôi và Thú y thừa nhận việc phát hiện lợn nhiễm dịch có thể gặp khó khăn do nhiều yếu tố, thậm chí người bán cũng không biết đàn lợn đã mắc bệnh.

Cao điểm cuối năm và áp lực kiểm soát thị trường

Dịp Tết Nguyên đán luôn là thời điểm “nóng” nhất của thị trường thực phẩm. Chỉ cần một khâu quản lí lỏng lẻo cũng có thể kéo theo những rủi ro lớn. Tại Hà Nội, đoàn kiểm tra liên ngành số 1 về an toàn thực phẩm đã làm việc với 5 phường gồm Tây Tựu, Phú Diễn, Xuân Đỉnh, Đông Ngạc và Thượng Cát để đánh giá toàn diện công tác bảo đảm an toàn thực phẩm ở cơ sở.

Kết quả cho thấy, dù đã có chuyển biến, nhưng công tác quản lí tại cấp phường vẫn gặp nhiều khó khăn do số lượng cơ sở nhỏ lẻ lớn, thức ăn đường phố phổ biến, sản xuất mang tính thời vụ trong khi lực lượng kiểm tra còn mỏng.

Ông Đặng Thanh Phong, Chi Cục trưởng An toàn vệ sinh thực phẩm Hà Nội nhấn mạnh yêu cầu kiểm tra phải có trọng tâm, trọng điểm, đặc biệt trong dịp Tết và lễ hội; chú trọng bếp ăn tập thể, thức ăn đường phố, kho lạnh và nguồn gốc nguyên liệu.

Một số đợt kiểm tra đột xuất cho thấy, ngay cả những cơ sở có đầy đủ hồ sơ pháp lí như Công ty CP Việt Chef (Hoài Đức) vẫn tồn tại nhiều vi phạm về điều kiện nhà xưởng, vệ sinh và bảo quản thực phẩm, buộc phải tạm dừng hoạt động để khắc phục.

Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, hiện nay thành phố mới chỉ tự đáp ứng được khoảng 20 - 70% nhu cầu thực phẩm tại chỗ, phần còn lại phụ thuộc vào nguồn cung từ các địa phương khác và nhập khẩu.

Thực trạng này khiến công tác truy xuất nguồn gốc và kiểm soát chất lượng trở nên phức tạp, đặc biệt tại các chợ truyền thống và chợ đầu mối. Nhiều mặt hàng rau củ, trái cây được thu gom từ nhiều nguồn, qua nhiều khâu trung chuyển nhưng thiếu chứng từ rõ ràng, gây khó khăn cho việc kiểm soát.

Bên cạnh đó, Hà Nội hiện có 701 cơ sở giết mổ gia súc, gia cầm, song mới kiểm soát được 150 cơ sở. Sản lượng thịt từ các cơ sở được kiểm soát đạt khoảng 450 tấn/ngày, đáp ứng gần 60% nhu cầu tiêu thụ. Trong khi đó, nhiều cơ sở giết mổ công nghiệp, bán công nghiệp chưa hoạt động hết công suất, còn các điểm giết mổ nhỏ lẻ vẫn tồn tại rải rác trong khu dân cư, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn thực phẩm và ô nhiễm môi trường.

Trước nguy cơ gia tăng thực phẩm bẩn dịp Tết Nguyên đán 2026, Hà Nội đã triển khai đồng loạt nhiều biện pháp. Công tác kiểm tra vùng sản xuất, cơ sở sơ chế được tăng cường; tỉ lệ mẫu rau không đảm bảo an toàn chỉ khoảng 1,3%. Thành phố cũng mở rộng các mô hình chuỗi áp dụng PGS, nâng tổng diện tích sản xuất an toàn lên hơn 2.000ha.

Song song với đó, Hà Nội đặt mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 70% gia súc, gia cầm được giết mổ tại các cơ sở tập trung, toàn bộ cơ sở hoạt động phải được cấp phép và chịu sự kiểm soát của cơ quan thú y. Các kế hoạch xử lí “chợ cóc”, điểm kinh doanh tự phát cũng được triển khai, hướng tới giải tỏa 100% các điểm vi phạm theo lộ trình.

Không chỉ Hà Nội, Ban Chỉ đạo liên ngành Trung ương về an toàn thực phẩm đã ban hành kế hoạch bảo đảm an toàn thực phẩm Tết Nguyên đán Bính Ngọ và mùa Lễ hội Xuân 2026, thành lập đoàn kiểm tra liên ngành tại các tỉnh, thành phố trọng điểm. Trọng tâm kiểm tra là các mặt hàng tiêu thụ lớn, các khâu có nguy cơ cao như sản xuất, giết mổ, vận chuyển, chợ đầu mối, siêu thị, chợ truyền thống, đồng thời kiểm soát buôn lậu, gian lận thương mại và thực phẩm không rõ nguồn gốc.