Quảng cáo trá hình vẫn là thách thức

VHO - Ngay sau khi Quốc hội ban hành Nghị quyết số 173/2024/QH15 về cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và Nghị định số 371/2025/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, các chủ trương này đã nhận được sự đồng tình, ủng hộ của đông đảo nhân dân.

 Tuy nhiên, trước những thủ đoạn vi phạm ngày càng tinh vi, yêu cầu hoàn thiện khung pháp lý và tăng cường phối hợp liên ngành đã, đang đặt ra cấp thiết.

Xử lý vi phạm quảng cáo vẫn đối mặt nhiều khó khăn

Chia sẻ tại hội nghị phổ biến Nghị định của Chính phủ quy định chi tiết thi hành Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá và quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế do Bộ Y tế vừa tổ chức, ThS Đinh Thị Thu Thủy, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Y tế) cho biết, sau khi Nghị quyết của Quốc hội có hiệu lực, trong đó quy định cấm sử dụng thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, việc sử dụng các sản phẩm này đã có dấu hiệu giảm rõ rệt.

Theo báo cáo của Bộ Công an, trước đây mỗi năm ghi nhận hơn 100 vụ việc liên quan đến thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, trong đó có nhiều vụ chứa chất ma túy, buôn lậu hoặc hàng giả, không rõ nguồn gốc.

Từ góc độ y tế, bà Thủy cho biết thêm, trước đây mỗi tháng Trung tâm Chống độc (Bệnh viện Bạch Mai) tiếp nhận từ 5-6 ca ngộ độc liên quan đến thuốc lá điện tử. Từ khi có lệnh cấm, số ca nhập viện giảm còn khoảng 1-2 ca mỗi tháng. “Đây là tín hiệu rất đáng mừng”, bà Thủy nhấn mạnh.

Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy, hoạt động sử dụng thuốc lá điện tử vẫn diễn ra công khai hoặc lén lút ở một số nơi và chưa được xử lý triệt để. Theo ông Phan Công Hiếu (Vụ Pháp chế, Bộ Y tế), tình trạng này sẽ từng bước được khắc phục khi Nghị định số 371/2025/ NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế chính thức có hiệu lực từ ngày 31.12.2025.

Nghị định đã bổ sung chế tài cụ thể đối với các hành vi liên quan đến thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, trong đó phạt tiền từ 3-5 triệu đồng đối với hành vi sử dụng; từ 5-10 triệu đồng đối với hành vi chứa chấp người khác sử dụng tại địa điểm thuộc quyền sở hữu hoặc quản lý. Đồng thời, áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả là buộc tiêu hủy thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng đối với các hành vi vi phạm.

Song song với đó, trong bối cảnh các sản phẩm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng có xu hướng chuyển mạnh sang quảng cáo trá hình, Bộ VHTTDL được xác định có vai trò quan trọng trong quản lý hoạt động quảng cáo, góp phần bảo vệ môi trường văn hóa lành mạnh, sức khỏe cộng đồng và thực hiện các cam kết quốc tế về kiểm soát tác hại của thuốc lá.

Ông Nguyễn Văn Hùng, pháp chế viên Vụ Pháp chế (Bộ VHTTDL) cho biết, các nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quảng cáo, thương mại điện tử hiện cũng đang được sửa đổi, bổ sung, qua đó từng bước hoàn thiện khung pháp lý để xử phạt hành vi quảng cáo thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.

Tuy vậy, theo ông Nguyễn Văn Hùng, công tác xử lý vi phạm quảng cáo các sản phẩm này vẫn đối mặt nhiều thách thức. Nhiều doanh nghiệp, tập đoàn sản xuất thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng vẫn tìm cách đưa ra những “bằng chứng” cho rằng sản phẩm không gây hại, đồng thời đánh tráo khái niệm, thường xuyên thay đổi tên gọi để lách luật.

Trên môi trường Internet và các nền tảng số, quảng cáo thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng thường được ngụy trang dưới hình thức “sản phẩm công nghệ”, “phụ kiện lifestyle”, trong khi việc xử lý chưa đồng bộ giữa các nền tảng, lại gặp khó khăn do tính xuyên biên giới của không gian mạng. Tình trạng nhập lậu, tiếp thị ngầm qua mạng xã hội, sàn thương mại điện tử vẫn diễn biến phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều cơ quan chức năng.

Hệ thống pháp luật cần tiếp tục được hoàn thiện

Trước thực tế đó, ông Hùng đề xuất cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, trong đó nghiên cứu bổ sung, làm rõ các tên gọi khác nhau của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Đồng thời, Bộ Y tế cần nghiên cứu, đề xuất cấp có thẩm quyền thành lập tổ chức kiểm tra liên ngành hoạt động thường trực nhằm tăng cường kiểm tra, giám sát việc sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, vận chuyển, chứa chấp và sử dụng các sản phẩm gây hại cho sức khỏe con người.

Ở góc độ quản lý thị trường, ông Lê Đình Bình, kiểm soát viên chính thị trường (Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương) cho rằng, mặc dù Nghị định số 317/2025/NĐ-CP đã đưa ra khái niệm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, song trên thực tế vẫn còn những quan điểm khác nhau trong việc xác định linh kiện, bộ phận cấu thành khi tách rời, chưa lắp ráp thành sản phẩm hoàn chỉnh.

Đáng chú ý, các đối tượng vi phạm ngày càng sử dụng nhiều thủ đoạn tinh vi như kinh doanh nhỏ lẻ, không bày bán công khai, chỉ giao dịch khi có người quen giới thiệu; chia nhỏ số lượng, vận chuyển qua xe khách, xe tải, dịch vụ bưu chính, ship COD; hoặc lợi dụng chính sách bảo mật của các đơn vị chuyển phát nhanh để ngụy trang hàng hóa. Trên không gian mạng, các đối tượng thường lập nhóm kín, chuyển sang nhắn tin riêng để giao dịch, sử dụng tài khoản, số điện thoại, địa chỉ giả hoặc tiền ảo nhằm che giấu hành vi vi phạm.

Theo ông Lê Đình Bình, những phương thức, thủ đoạn này đã gây không ít khó khăn cho lực lượng chức năng trong công tác phát hiện, xác minh và xử lý vi phạm. Do đó, hệ thống pháp luật cần tiếp tục được hoàn thiện, bảo đảm tính đồng bộ giữa Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá với Luật Thương mại, Luật Đầu tư, Luật Quảng cáo.

Đồng thời, cần tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị, phương tiện cho các lực lượng chức năng nhằm nâng cao hiệu quả phòng, chống và xử lý các hành vi liên quan đến thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.