Ngộ độc thực phẩm: Lỗ hổng lớn trong sản xuất và cung ứng

VHO - Trong quý I/2026, cả nước xảy ra 36 vụ ngộ độc thực phẩm, tăng 20 vụ so với cùng kỳ năm 2025. Đây là kết quả của việc tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm, tuy nhiên cũng bộc lộ những tiềm ẩn về nguy cơ an toàn thực phẩm tại bếp ăn tập thể, bếp ăn trường học.

Năm 2025, ngành Y tế cả nước đã thực hiện kiểm tra 334.764 cơ sở, phát hiện 20.791 cơ sở vi phạm về an toàn thực phẩm, chiếm 6,21% so với số cơ sở được kiểm tra.

Cơ quan chức năng đã xử lý 6.057 cơ sở; đình chỉ hoạt động 40 cơ sở; tiêu hủy 635 loại thực phẩm không bảo đảm chất lượng. Đồng thời chuyển cơ quan Cảnh sát điều tra 2 vụ (bao gồm 1 vụ liên quan đến chất cấm và 1 vụ liên quan đến hàng giả); xử phạt hơn 33,83 tỉ đồng.

Đáng chú ý, dù số lượng cơ sở bị xử lý trong năm 2025 có xu hướng giảm so với năm 2024, nhưng tổng số tiền xử phạt lại tăng lên. Điều này cho thấy các chế tài đang được áp dụng theo hướng nghiêm khắc hơn, tăng tính răn đe đối với các hành vi vi phạm thay vì tuyên truyền, nhắc nhở.

Tuy nhiên nguy cơ ngộ độc thực phẩm vẫn chưa hạ nhiệt, năm 2025 cả nước đã xảy ra 84 vụ ngộ độc thực phẩm với 2.301 người. So với năm 2024, số vụ giảm 37,8% và số người bị giảm 53,4%. Quý I/2026 đã xảy ra 36 vụ ngộ độc thực phẩm, tăng 20 vụ so với cùng kỳ năm 2025.

Theo Cục An toàn thực phẩm, sự gia tăng này một phần xuất phát từ công tác giám sát ngày càng được siết chặt, hệ thống thông tin báo cáo được duy trì.

Song điều đáng lo không nằm ở con số, mà ở những khoảng trống phía sau chuỗi cung ứng thực phẩm và sản xuất. Đó là khó khăn trong việc kiểm soát an toàn thực phẩm là việc truy xuất nguồn gốc thực phẩm đối với các cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ hoặc trên các sàn thương mại điện tử.

Trong khi đó, kiến thức chung về an toàn thực phẩm của những chủ cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ, thức ăn đường phố còn hạn chế, nơi bán hàng chật hẹp, đa số lưu động; các cơ sở kinh doanh vì lợi nhuận mà sử dụng nguyên liệu không bảo đảm…

Trước thực trạng này, Bộ Y tế đã có các văn bản quy định trách nhiệm của từng cấp quản lý từ UBND, Sở GD&ĐT, các cơ sở giáo dục có dịch vụ ăn uống… trong việc đảm bảo an toàn thực phẩm đường phố, trường học; kiểm tra, giám sát việc thực hiện các nội dung về công tác y tế trường học, bảo đảm các điều kiện về an toàn thực phẩm.

Không chỉ dừng lại ở việc kiểm tra, Bộ Y tế còn quy định gắn trách nhiệm người đứng đầu các cơ sở sản xuất, kinh doanh dịch vụ ăn uống, đơn vị tổ chức bếp ăn tập thể. Riêng đối với bếp ăn trường học, người đứng đầu chịu trách nhiệm phải là Hiệu trưởng.

Bên cạnh đó, Bộ Y tế cũng yêu cầu đẩy mạnh hậu kiểm, công khai sai phạm và đặc biệt là huy động sức mạnh giám sát từ cộng đồng như Hội Phụ huynh, Đoàn Thanh niên.

Khi nguyên liệu đầu vào không kiểm soát được, mọi nỗ lực phía sau đều trở nên bị động. Để giải quyết vấn đề bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm mang tính dài hạn, chiến lược, Bộ Y tế đang khẩn trương phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương, Bộ Tư pháp và các bộ, ngành liên quan xây dựng Luật An toàn thực phẩm sửa đổi, tăng cường bảo đảm an toàn thực phẩm tại bếp ăn tập thể và thức ăn đường phố.

Đặc biệt, chuyển mạnh tư duy quản lý an toàn thực phẩm từ "kiểm soát từng khâu riêng lẻ" sang "quản lý toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm" (từ trang trại đến bàn ăn - kiểm soát nguyên liệu: giới hạn tồn dư các chất - thuốc trừ sâu, thuốc bảo vệ thực vật, chất kháng sinh, kích thích, bảo quản…); kiểm soát chặt các điều kiện về sản xuất, sơ chế ban đầu như trồng trọt, chăn nuôi, kiểm soát giết mổ…

Đồng thời, quy định cụ thể điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm người trực tiếp kinh doanh thức ăn; địa điểm kinh doanh; dụng cụ ăn uống, chứa đựng thực phẩm; nguyên liệu và phụ gia thực phẩm.

Bộ Y tế cũng nêu rõ trách nhiệm chính quyền các cấp trong việc quản lý cơ sở kinh doanh, công tác chỉ đạo, phối hợp liên ngành, giám sát hậu kiểm, chủ động tổ chức lực lượng kiểm tra liên ngành trên địa bàn. Phát hiện sớm và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm và công khai các vi phạm trên phương tiện thông tin để kịp thời cảnh báo, bảo đảm an ninh, an toàn thực phẩm trong cộng đồng,

Hiện nay, Bộ Y tế đang tích cực, khẩn trương phối hợp với các bộ, ban, ngành liên quan xây dựng Đề án hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm từ Trung ương đến địa phương để trình Bộ Chính trị trong tháng 5.2026. Đây là giải pháp dài hạn nhằm bảo đảm việc quản lý toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm một cách đồng bộ, hiệu quả, mang đến an toàn thực phẩm từ bữa ăn hằng ngày cho người dân.