Năng lượng hydrogen và tương lai công nghiệp không phát thải

VHO - Trong bối cảnh chuyển đổi năng lượng và phát triển kinh tế xanh đang trở thành xu thế tất yếu trên toàn cầu, sáng 29.7, tại Hà Nội, Tạp chí Năng lượng sạch Việt Nam phối hợp cùng Viện Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh tổ chức diễn đàn “Năng lượng hydrogen và tương lai công nghiệp không phát thải”.

Phát biểu khai mạc diễn đàn, TS. Mai Duy Thiện, Chủ tịch VCEA (Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam), Tổng Biên tập Tạp chí Năng lượng sạch Việt Nam cho biết: “Việt Nam đang đứng trước những cơ hội rất lớn để phát triển ngành công nghiệp hydrogen nhờ tiềm năng dồi dào về năng lượng tái tạo như thủy điện, điện gió ngoài khơi, điện mặt trời và các dạng năng lượng sạch khác.

Đồng thời với vị trí địa lí thuận lợi cùng quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng, nước ta có các điều kiện để thu hút đầu tư từ các nước phát triển tiên tiến, tiếp nhận công nghệ hiện đại, mở rộng quan hệ hợp tác quốc tế và từng bước tham gia thị trường hydrogen toàn cầu”.

Hydrogen, đặc biệt là hydrogen xanh, đang được xem là một trong những trụ cột của hệ thống năng lượng tương lai, đóng vai trò quan trọng trong quá trình khử carbon đối với các ngành công nghiệp, giao thông vận tải và sản xuất điện.

Việc phát triển chuỗi giá trị hydrogen không chỉ góp phần bảo đảm an ninh năng lượng mà còn mở ra cơ hội thu hút đầu tư, thúc đẩy đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế và thực hiện cam kết của Việt Nam đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Diễn đàn quy tụ sự tham gia của đại diện các ban, bộ, ngành trung ương và địa phương; các tổ chức quốc tế; các chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực năng lượng, môi trường và công nghiệp; cùng đông đảo doanh nghiệp, nhà đầu tư và các tổ chức tài chính trong và ngoài nước.

Tại diễn đàn, các đại biểu tập trung trao đổi những nội dung trọng tâm như: xu hướng phát triển hydrogen trên thế giới; chính sách và định hướng phát triển hydrogen tại Việt Nam; công nghệ sản xuất, lưu trữ, vận chuyển và sử dụng hydrogen; phát triển chuỗi giá trị hydrogen; cơ hội đầu tư, hợp tác quốc tế và các giải pháp thúc đẩy chuyển đổi sang nền công nghiệp không phát thải.

Trình bày tại diễn đàn, PGS. Phạm Hoàng Lương, Giảng viên cao cấp Đại học Bách Khoa Hà Nội, Phó Chủ tịch VCEA đã cung cấp bức tranh toàn cảnh về hiện trạng công nghiệp hydrogen của Việt Nam.

Số liệu năm 2024 cho thấy tổng công suất đặt của hệ thống điện Việt Nam đạt 82,4GW, trong đó năng lượng tái tạo gồm điện gió và điện mặt trời đạt 21,4GW chiếm 26%.

Theo Quy hoạch Điện VIII điều chỉnh, Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 đạt 73GW điện mặt trời và khoảng 50GW điện gió trên bờ và ngoài khơi, với tổng công suất đặt của toàn hệ thống đạt 180GW vào năm 2030 và 800GW vào năm 2050, tạo ra dư địa lớn cho việc sản xuất hydrogen xanh.

Các khu vực tốt nhất cho phát triển điện tái tạo để sản xuất hydrogen xanh gồm khu vực miền Trung và Nam Trung Bộ; vùng duyên hải miền Trung và Đồng bằng sông Cửu Long đặc biệt khu vực biển Ninh Thuận đến Bà Rịa - Vũng Tàu; cùng khu vực ngoài khơi.

Đưa ra các kết luận và khuyến nghị, PGS. Phạm Hoàng Lương nhấn mạnh vai trò và vị trí của công nghiệp hydrogen trong an ninh nguồn năng lượng và nguyên liệu cần được ghi nhận. Việt Nam sở hữu nền tảng tài nguyên điện mặt trời và điện gió đủ lớn để đáp ứng mục tiêu sản xuất 10-20 triệu tấn hydrogen phát thải thấp mỗi năm đến năm 2050.

Toàn bộ sản lượng hydrogen hiện tại của Việt Nam xấp xỉ 500 nghìn tấn mỗi năm vẫn là hydrogen nâu và xám, chưa có dự án hydrogen xanh lá hoặc xanh lam thương mại nào được vận hành. Bốn lĩnh vực sử dụng hydrogen trọng điểm gồm công nghiệp, giao thông, sản xuất điện và xuất khẩu, với quy mô thị trường tiềm năng lên tới 1.200 tỉ USD vào năm 2050.

Bên cạnh đó, hạ tầng truyền tải điện, năng lực công nghiệp điện phân nội địa và khung pháp lí về tiêu chuẩn cũng như giá hydrogen xanh là ba nút thắt lớn nhất cần tháo gỡ trong giai đoạn 2024-2030.

Bàn về tiềm năng hydrogen tự nhiên, TS. Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam chỉ ra đặc điểm địa chất của Việt Nam nằm trên vành đai kiến tạo phức tạp với nhiều đứt gãy sâu, núi lửa cổ, đá siêu mafic và hệ thống suối nước nóng.

Các khu vực tiềm năng gồm Tây Bắc với đá biến chất và đá siêu mafic thuận lợi cho phản ứng serpentin hóa; khu vực Trường Sơn và miền Trung với hoạt động kiến tạo, núi lửa cổ và suối nước nóng; cùng khu vực đồng bằng ven biển có lớp đá trầm tích dày có thể giữ hydro như tầng chắn.

Hiện trạng cho thấy đã có một số luận bàn của các nhà địa chất nhưng chưa có đầu tư nghiên cứu cơ bản, do đó hydrogen tự nhiên được đánh giá là nguồn vàng trắng tiềm ẩn. Đây là cơ hội chiến lược cho Việt Nam, đòi hỏi cần chuẩn bị từ sớm để không bỏ lỡ cơ hội trong cuộc cách mạng năng lượng toàn cầu thông qua việc đẩy mạnh nghiên cứu, thí điểm và mở rộng công nghiệp.

Về chính sách phát triển trong lĩnh vực giao thông vận tải, TS. Nguyễn Hữu Lương, Chuyên gia cao cấp về Hydro thuộc Viện Dầu khí Việt Nam khuyến nghị các chính sách cần dựa trên sự kết hợp giữa khuyến khích và bắt buộc để tạo ra cả cung và cầu về hydrogen.

Chính sách cần bao phủ toàn bộ chuỗi giá trị hydrogen trong giao thông vận tải bao gồm sản xuất, vận chuyển, tồn trữ, phân phối và sử dụng.

Việc ứng dụng hydrogen trong giao thông vận tải nên tập trung vào giao thông đường bộ và đường thủy làm nhiên liệu thay thế cho các loại phương tiện như xe buýt, xe tải và tàu biển, đồng thời cần có tính linh động trên cơ sở kết hợp các hình thức ưu đãi, trợ giá, lộ trình bắt buộc và định giá carbon.

Đánh giá về cơ hội và thách thức năng lượng hydrogen ngoài khơi, TS. Dư Văn Toán thuộc Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển Bộ Nông nghiệp và Môi trường chỉ ra bốn yếu tố cốt lõi.

Thứ nhất là giá thành phụ thuộc rất nhiều vào giá năng lượng cần thiết để sản xuất như năng lượng sạch hay khí đốt, trong đó một số khu vực có lợi thế so sánh nhờ tiềm năng điện gió, mặt trời lớn hoặc nguồn cung khí đốt giá rẻ.

Thứ hai là yếu tố nguồn nước, dù đã có công nghệ tách muối từ nước biển, việc khan hiếm nước ngọt tại một số nơi cũng làm giảm lợi thế năng lượng giá rẻ.

Thứ ba là yêu cầu ngân sách đầu tư ban đầu rất lớn vào hạ tầng sản xuất và vận chuyển, khiến dòng vốn tư nhân và FDI hướng về các quốc gia có quyết tâm cao về tài chính trong giai đoạn đầu từ nay đến năm 2030.

Thứ tư là việc sớm xây dựng hành lang pháp lý cho kinh tế hydrogen là ưu thế lớn để thu hút đầu tư tư nhân cũng như FDI.

Thông qua các phiên tham luận và tọa đàm, diễn đàn đã ghi nhận nhiều khuyến nghị thiết thực nhằm hoàn thiện cơ chế, chính sách.

Sự kiện cũng thúc đẩy kết nối giữa các cơ quan quản lý, doanh nghiệp, nhà đầu tư và các tổ chức quốc tế; đồng thời mở rộng cơ hội hợp tác trong nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và phát triển các dự án hydrogen tại Việt Nam.