Khi AI và đổi mới sáng tạo bước vào đề Văn tốt nghiệp THPT 2026

VHO - Từ câu chuyện máy in làm thay đổi lịch sử nhân loại đến yêu cầu bàn về trí tuệ nhân tạo và khát vọng có những “Steve Jobs Việt Nam”, đề thi Ngữ văn tốt nghiệp THPT năm 2026 được đánh giá giàu tính thời sự và gắn với thực tiễn phát triển.

Sáng ngày 11.6, hơn 1,22 triệu thí sinh trên cả nước hoàn thành bài thi Ngữ văn, môn thi đầu tiên của Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026.

Đề thi năm nay thu hút sự quan tâm khi lựa chọn các vấn đề công nghệ, tri thức và đổi mới sáng tạo làm trục nội dung xuyên suốt.

Điểm đáng chú ý là nội dung ở các phần đọc hiểu và phần nghị luận, các câu hỏi hướng tới một chủ đề chung về vai trò của tri thức, công nghệ và trách nhiệm của thế hệ trẻ trong bối cảnh phát triển mới.

Ngữ liệu phần đọc hiểu được trích từ tác phẩm "Những quyền lực công nghệ xoay chuyển thế giới" của tác giả Phan Tuấn, văn bản xoay quanh phát minh máy in của Johannes Gutenberg và những thay đổi sâu rộng mà công nghệ này tạo ra đối với lịch sử nhân loại.

Ngay ở câu hỏi đầu tiên, đề yêu cầu thí sinh xác định nơi lưu giữ tri thức trước năm 1440, đây là chi tiết nền tảng để làm rõ bối cảnh tri thức từng nằm trong phạm vi tiếp cận của số ít người trong xã hội.

Các câu hỏi tiếp theo yêu cầu chỉ ra dẫn chứng về vai trò của máy in đối với các tác phẩm của William Shakespeare, giải thích ý nghĩa một số khái niệm và nhận xét cách triển khai lập luận được sử dụng trong văn bản.

Thông qua hệ thống câu hỏi này, đề thi hướng thí sinh đến nhận thức về vai trò của công nghệ trong việc lưu giữ, phổ biến và lan tỏa tri thức, đây cũng là nền tảng để kết nối với những vấn đề mang tính thời đại ở phần sau.

Đáng chú ý, câu hỏi vận dụng yêu cầu thí sinh nêu quan điểm về cách sử dụng trí tuệ nhân tạo nhằm tạo ra sự cộng hưởng tri thức trong bối cảnh khoa học, công nghệ đang có những bước phát triển đột phá.

Việc đưa nội dung liên quan đến AI vào đề thi được đánh giá là phù hợp với thực tiễn khi trí tuệ nhân tạo ngày càng hiện diện sâu rộng trong học tập, công việc và đời sống. Bên cạnh những cơ hội mà công nghệ này mang lại, người sử dụng cũng cần ý thức rõ trách nhiệm, đạo đức và cách thức khai thác AI một cách hiệu quả.

 

Đề thi không yêu cầu thí sinh phân tích công nghệ hay trình bày kiến thức kỹ thuật, thay vào đó, câu hỏi tập trung đánh giá nhận thức, tư duy phản biện và cách ứng xử của người trẻ trước những công cụ đang tác động mạnh đến xã hội.

Nếu phần đọc hiểu đặt trọng tâm vào công nghệ và tri thức thì phần nghị luận tiếp tục mở rộng vấn đề bằng câu hỏi: “Làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam?”, đây cũng là một trong những nội dung được nhiều thí sinh quan tâm sau buổi thi.

Đề bài lấy từ hình ảnh Steve Jobs, Mark Zuckerberg và Elon Musk, những nhân vật nổi tiếng với các phát minh, sáng kiến và doanh nghiệp công nghệ có ảnh hưởng lớn trên phạm vi toàn cầu trong nhiều năm qua.

Thay vì yêu cầu bàn luận về một phẩm chất quen thuộc, đề thi hướng thí sinh tới câu chuyện phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, khơi dậy tinh thần sáng tạo và xây dựng môi trường thuận lợi cho đổi mới sáng tạo.

Đây là dạng đề mở với nhiều hướng triển khai khác nhau, thí sinh có thể bàn về giáo dục, nghiên cứu khoa học, chính sách hỗ trợ khởi nghiệp, môi trường sáng tạo hoặc trách nhiệm học tập, rèn luyện của chính người trẻ...

Điểm đáng chú ý là đề bài không tìm kiếm một cá nhân xuất chúng cụ thể mà đặt ra bài toán về điều kiện hình thành những nhân tố sáng tạo trong tương lai, cách tiếp cận này mang tính xã hội rộng hơn thay vì chỉ tập trung vào thành công cá nhân.

Ở phần nghị luận văn học, đề thi lựa chọn bài thơ "Những chiếc lá" của nhà thơ Nguyễn Đình Thi, nhiều giáo viên đánh giá việc lựa chọn bài thơ này là phù hợp với định hướng đánh giá năng lực của Chương trình giáo dục phổ thông 2018, đồng thời tạo cơ hội để học sinh phát huy khả năng cảm thụ văn học.

Tác phẩm sử dụng ngôn ngữ giản dị nhưng giàu sức gợi, mở ra nhiều suy ngẫm về quy luật của sự sống, giá trị lao động, tình cảm gia đình và vẻ đẹp của những điều bình dị trong đời sống thường ngày.

Theo nhận định của giới chuyên môn, dù việc tiếp cận một văn bản mới trong phòng thi có thể tạo áp lực ban đầu nhưng đây không phải dạng đề đánh đố mà vẫn bảo đảm yêu cầu phân hóa năng lực thí sinh.

Điểm đáng chú ý là giữa phần đọc hiểu và phần nghị luận vẫn tồn tại sự kết nối nhất định khi cả hai cùng hướng người học đến việc khám phá và phát huy những giá trị tiềm ẩn.

Nếu văn bản đọc hiểu đề cập cách công nghệ tạo ra những thay đổi lớn đối với xã hội thì bài thơ "Những chiếc lá" lại gợi suy ngẫm về những giá trị được tạo nên từ những điều bình dị quanh con người.

Theo định hướng của Chương trình giáo dục phổ thông 2018, người chấm thi sẽ tôn trọng những cách cảm nhận khác nhau của học sinh nếu lập luận phù hợp với ngữ liệu và không suy diễn khỏi văn bản.

Nhìn tổng thể, đề thi Ngữ văn tốt nghiệp THPT năm 2026 có sự kết hợp giữa các vấn đề công nghệ hiện đại với những giá trị nhân văn trong văn học, tất cả đều hướng tới câu chuyện về tri thức và con người.

Đề thi cũng phản ánh xu hướng đánh giá năng lực đang được áp dụng trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018 thay vì kiểm tra khả năng ghi nhớ đơn thuần. Nhiều câu hỏi tạo điều kiện để thí sinh bày tỏ chính kiến, tư duy và khả năng liên hệ thực tiễn.