Kết nối nghiên cứu văn hóa với thực hành sáng tạo trong sinh viên

VHO - Chương trình học thuật “Hành trình sáng tạo: Từ di sản đến thương hiệu” bước vào mùa thứ 2 năm 2026. Chương trình do Công ty TNHH Ngọc Trà Hương Tịnh tổ chức, phối hợp cùng Công ty CP Santani và Thư viện số Văn hóa S-Gallery, với sự bảo trợ chuyên môn của Trường Đại học Văn hóa TP.HCM.

Không dừng lại ở một sân chơi ý tưởng, chương trình hướng đến việc hình thành một chuỗi giá trị khép kín, trong đó sinh viên tiếp cận di sản văn hóa, chuyển hóa thành sản phẩm sáng tạo và từng bước gắn với thực tiễn đời sống, hoạt động thương hiệu.

Sáng tạo từ di sản, bắt đầu từ lễ hội Việt Nam

Năm 2026, chương trình lựa chọn chủ đề “Mùa lễ hội”, khai thác nguồn chất liệu từ hệ thống lễ hội truyền thống phong phú của Việt Nam. Đây không chỉ là không gian văn hóa giàu bản sắc mà còn phản ánh nhịp sống cộng đồng, mối quan hệ giữa con người với tự nhiên qua các mùa trong năm.

Với mô hình kết hợp giữa học thuật và thực hành, sinh viên được khuyến khích tiếp cận lễ hội theo chiều sâu, tìm hiểu ý nghĩa, bối cảnh và giá trị văn hóa thay vì dừng lại ở hình thức biểu hiện. Từ nền tảng đó, các ý tưởng sáng tạo được hình thành, có khả năng phát triển thành sản phẩm cụ thể.

PGS.TS. Lâm Nhân, Hiệu trưởng Trường Đại học Văn hóa TP.HCM cho rằng, chương trình góp phần cụ thể hóa định hướng đưa văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh cho phát triển. Trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh, yếu tố tạo nên khác biệt không nằm ở công cụ mà ở khả năng sáng tạo dựa trên nền tảng di sản. Khi hiểu sâu văn hóa, người trẻ có thể kể những câu chuyện mang dấu ấn riêng, từ đó lan tỏa rộng hơn trong xã hội.

“Thực tế, với khoảng 8.000 lễ hội diễn ra hằng năm trên cả nước, Việt Nam sở hữu nguồn tư liệu phong phú để khai thác. Tuy nhiên, thách thức đặt ra là làm sao để những giá trị này được tiếp cận theo cách gần gũi hơn với thế hệ trẻ, đồng thời có thể chuyển hóa thành sản phẩm mang tính ứng dụng”, PGS. TS. Lâm Nhân nhấn mạnh.

Bà Nguyễn Thị Tố Trinh - Tổng Giám đốc Công ty TNHH Ngọc Trà Hương Tịnh, Trưởng BTC cho biết chương trình được xây dựng từ ba nền tảng: tình yêu văn hóa Việt, nhu cầu khám phá bản sắc lễ hội và mong muốn tạo không gian sáng tạo cho sinh viên.

Chương trình được thiết kế theo ba chặng: khám phá, lan tỏa và ứng dụng. Ở giai đoạn đầu, sinh viên nghiên cứu và lựa chọn chất liệu lễ hội. Tiếp đến, các ý tưởng được kết nối với doanh nghiệp để mở rộng khả năng tiếp cận cộng đồng. Ở chặng cuối, sản phẩm được hoàn thiện dưới dạng tranh thủ công đa chất liệu – hình thức nhấn mạnh vai trò của tư duy hình ảnh và thao tác thủ công trong sáng tạo.

Từ các tác phẩm này, BTC phối hợp với doanh nghiệp để chuyển hóa thành sản phẩm ứng dụng trong đời sống và giáo dục, đồng thời tích hợp trên nền tảng Thư viện số Văn hóa S-Gallery. Điểm mới của mùa thứ hai là nhấn mạnh tính ứng dụng. Thông qua đó, văn hóa không chỉ được kể lại mà còn hiện diện như một phần tự nhiên trong sản phẩm, dịch vụ.

Chương trình dành cho sinh viên các trường đại học, cao đẳng tại TP.HCM, tổ chức theo hình thức đội thi. Mỗi đội cần có ít nhất một thành viên có nền tảng hoặc năng khiếu mỹ thuật để đảm bảo tính thẩm mỹ của tác phẩm tranh thủ công. Lộ trình kéo dài từ tháng 2 đến cuối tháng 5.2026, với các vòng sơ loại, bán kết và chung kết.

Khi thương hiệu được kể bằng chất liệu văn hóa và góc nhìn người trẻ

Trong khuôn khổ chương trình, tọa đàm chuyên đề thu hút sự tham gia của các giảng viên, chuyên gia và đại diện doanh nghiệp, tập trung làm rõ khả năng chuyển hóa chất liệu văn hóa thành sản phẩm sáng tạo.

Theo TS. Chu Phạm Minh Hằng, giảng viên chính Khoa di sản và văn hóa dân tộc Trường Đại học Văn hóa TP.HCM, câu chuyện “làm văn hóa” hôm nay không tách rời chuyện “làm kinh tế”, mà là cách đưa giá trị văn hóa của cộng đồng đến gần hơn với công chúng thông qua những hình thức thể hiện phù hợp.

Đặt vấn đề với sinh viên, TS. Hằng gợi mở bằng những câu hỏi: ngoài phở hay áo dài, người trẻ sẽ giới thiệu gì về văn hóa Việt Nam với bạn bè quốc tế? Từ đó, bà cho rằng việc tiếp cận kho tàng gần 8.000 lễ hội không nằm ở số lượng, mà ở cách lựa chọn và đào sâu. “Trước hết phải là sự yêu thích, sau đó là hiểu đúng bản chất, rồi mới đến sáng tạo”, bà nói.

Theo phân tích của TS. Hằng, “hiểu” không phải là nắm toàn bộ thông tin, mà là nhận diện được ý nghĩa cốt lõi của lễ hội, bối cảnh hình thành và giá trị văn hóa bên trong. Khi hiểu đúng, người làm sáng tạo mới có thể khai thác những chi tiết nhỏ nhưng có sức gợi, chạm đến cảm xúc của cộng đồng. TS. Hằng cũng lưu ý sinh viên tránh dàn trải, ôm đồm quá nhiều chi tiết khiến tác phẩm thiếu điểm nhấn.

Bà Trần Ngọc Nguyệt Quế - Giám đốc Công ty CP Santani, Thư viện văn hóa số S-Gallery cho rằng tại nhiều quốc gia, văn hóa luôn được đặt trong mối liên hệ chặt chẽ với phát triển kinh tế nhờ sự hỗ trợ đồng bộ từ chính sách đến thị trường.

Trong khi đó, ở Việt Nam, việc kể câu chuyện văn hóa vẫn chưa thực sự hiện diện rõ nét trong đời sống thường ngày, đặc biệt trong môi trường học đường. “Thay vì những hình ảnh quen thuộc từ văn hóa ngoại như truyện tranh hay nhân vật hoạt hình, tại sao chúng ta không đưa chất liệu văn hóa Việt vào các sản phẩm học tập, đồ dùng quen thuộc của trẻ em?”, bà đặt vấn đề.

Từ thực tiễn triển khai, bà Nguyệt Quế cho rằng không chỉ những tác phẩm đạt giải cao mới có cơ hội ứng dụng. Ngay cả các ý tưởng vào vòng trong cũng có thể được phát triển thành sản phẩm trải nghiệm, như tranh thủ công dành cho học sinh, qua đó đưa văn hóa đến gần đời sống.

Trong quá trình này, S-Gallery đóng vai trò như một không gian kết nối, giúp các tác phẩm được tiếp cận cả trực tuyến lẫn trực tiếp, mở rộng khả năng lan tỏa.

Ông Phạm Thành Minh, Giám đốc truyền thông Công ty cổ phần AP Saigon Petro với hơn 20 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực truyền thông, cho biết ông từng tham gia và tổ chức nhiều cuộc thi, vì vậy kỳ vọng có thể đồng hành cùng sinh viên trong hành trình này.

Theo ông Minh, trong bối cảnh công nghệ, đặc biệt là AI ngày càng chi phối mạnh mẽ, không ít giá trị văn hóa truyền thống có nguy cơ bị lãng quên. Do đó, sinh viên cần trở thành lực lượng lan tỏa, góp phần giữ gìn và làm mới những giá trị ấy. 

Ông Bùi Ngọc Thương, Trưởng phòng Hợp tác giáo dục Cellphones cho rằng câu chuyện thương hiệu lâu nay thường gắn với số liệu và những thông tin mang tính lý tính, khiến cách tiếp cận đôi khi trở nên khô cứng.

Thông qua chương trình, ông kỳ vọng mở ra một hướng tiếp cận mềm mại hơn, khi thương hiệu được kể bằng ngôn ngữ văn hóa và hình ảnh sáng tạo của sinh viên. Theo ông Thương, việc lồng ghép yếu tố văn hóa vào câu chuyện thương hiệu không chỉ giúp sản phẩm trở nên gần gũi hơn mà còn tạo ra sự kết nối tự nhiên với công chúng.

Theo bà Nguyễn Thị Tố Trinh, điểm khác biệt của chương trình là kể câu chuyện văn hóa thông qua sản phẩm cụ thể. Mục tiêu dài hạn là xây dựng một hành trình bền vững, nơi văn hóa trở thành nguồn cảm hứng và cũng là nền tảng cho sáng tạo. Các mùa tiếp theo có thể mở rộng sang những chất liệu khác như làng nghề, đời sống dân gian…

Trong bối cảnh công nghiệp văn hóa đang được quan tâm, việc kết nối giữa người trẻ, doanh nghiệp và di sản được xem là hướng đi cần thiết. Từ những ý tưởng ban đầu, nếu được nuôi dưỡng đúng cách, các sản phẩm sáng tạo có thể góp phần đưa văn hóa hiện diện tự nhiên hơn trong đời sống đương đại.