Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá

VHO - Ngày 22.5 tại Hà Nội, hưởng ứng Ngày Thế giới không thuốc lá, Quỹ Phòng, chống tác hại thuốc lá tổ chức Hội thảo "Cập nhật thông tin về chủ đề Ngày Thế giới không thuốc lá 31.5 và tình hình thực hiện các chính sách phòng, chống tác hại của thuốc lá".

Hội thảo được tổ chức trong bối cảnh yêu cầu bảo vệ sức khỏe nhân dân đang đứng trước nhiều thách thức mới, đặc biệt là sự gia tăng của các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới và các hình thức quảng bá tinh vi nhắm tới giới trẻ.

Phát biểu mở đầu tại hội thảo, bà Phan Thị Hải, Phó Giám đốc Quỹ Phòng, chống tác hại thuốc lá cho biết, ghi nhận những thành tích xuất sắc của Việt Nam trong các chính sách bảo vệ cộng đồng khỏi tác hại của thuốc lá, tại Kỳ họp Đại hội đồng Y tế Thế giới lần thứ 79 đang diễn ra ở Geneva (Thụy Sĩ), WHO đã trao tặng giải thưởng Ngày Thế giới không thuốc lá toàn cầu.

Bốn cơ quan, đơn vị thuộc Bộ Y tế được trao giải thưởng gồm: Vụ Pháp chế (Bộ Y tế); Viện Chính sách và Chiến lược Y tế; Trung tâm Chống độc (Bệnh viện Bạch Mai); Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế, TS.BS Vũ Mạnh Hà đã trực tiếp nhận giải thưởng này từ Tổng Giám đốc WHO Tedros Adhanom.

Những thành quả mà Việt Nam đã đạt được gần đây, bao gồm chính sách cải cách thuế thuốc lá được ước tính sẽ giúp 2,1 triệu người tại Việt Nam bỏ thuốc hoặc không hút thuốc vào năm 2031; ngăn ngừa 700.000 ca tử vong sớm trong những thập kỷ tới; tạo thêm 24.000 tỉ đồng nguồn thu ngân sách nhà nước hàng năm vào năm 2031; hạn chế khả năng tiếp cận các nhãn hiệu thuốc lá giá rẻ, đặc biệt là ở giới trẻ.

Năm 2026, WHO lựa chọn chủ đề Ngày Thế giới không thuốc lá là “Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo – Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá”. Đây là thông điệp có ý nghĩa và mang tính thời sự trong bối cảnh ngành công nghiệp thuốc lá đang sử dụng nhiều chiến lược tiếp thị mới nhằm tạo dựng hình ảnh “hiện đại”, “ít độc hại”, “thời thượng” đối với các sản phẩm chứa nicotine, đặc biệt hướng tới thanh thiếu niên, phụ nữ và người trẻ tuổi.

Những hình thức quảng bá trá hình trên môi trường số, mạng xã hội, các hoạt động tài trợ, tiếp thị qua người nổi tiếng… đang làm gia tăng nguy cơ nghiện nicotine trong cộng đồng.

Các chuyên gia khẳng định, dù dưới bất kỳ hình thức nào, các sản phẩm thuốc lá và nicotine đều gây hại cho sức khỏe, tạo gánh nặng bệnh tật, kinh tế và xã hội. Thuốc lá là nguyên nhân của nhiều bệnh nguy hiểm như ung thư, tim mạch, đột quỵ, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và nhiều vấn đề sức khỏe khác. Không chỉ ảnh hưởng đến người sử dụng, khói thuốc còn gây hại nghiêm trọng cho những người xung quanh, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em.

Theo thống kê, tại Việt Nam, hút thuốc lá ước tính gây ra khoảng 103.000 ca tử vong mỗi năm. Gánh nặng kinh tế do thuốc lá gây ra lên tới hàng trăm nghìn tỉ đồng, bao gồm chi phí y tế, mất năng suất lao động, tử vong sớm và cả chi phí môi trường.

Tỉ lệ sử dụng thuốc lá điện tử trong học sinh đang gia tăng nhanh. Nếu năm 2019, tỉ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở nhóm học sinh 13 – 17 tuổi là 2,6%, thì đến năm 2023, khảo sát tại 11 tỉnh, thành phố cho thấy con số này đã lên tới 8,1%.

Đây không chỉ là một xu hướng tiêu dùng mới. Đây là dấu hiệu của nguy cơ nghiện nicotine đang trẻ hóa, đang len vào trường học, gia đình và đời sống của thanh thiếu niên.

Để bảo vệ sức khỏe nhân dân nói chung và thế hệ trẻ nói riêng, tạo một khuôn khổ pháp lý toàn diện và mạnh mẽ phù hợp với sự phát triển, trong năm 2026, Bộ Y tế trình Chính phủ và Quốc hội nội dung sửa đổi, bổ sung Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Một trong những điểm đáng chú ý là đề xuất của Bộ Tư pháp bổ sung quy định “Cấm người sinh từ ngày 1.1.2010 trở về sau mua, sử dụng thuốc lá” vào dự án luật sửa đổi, bổ sung.

Bộ Y tế đã đề nghị Chính phủ xem xét, quyết định đưa nội dung này vào thời điểm hiện nay hoặc sẽ lập kế hoạch để đưa vào thời điểm phù hợp hơn với điều kiện kinh tế, xã hội của Việt Nam.

Đánh giá tác động của chính sách “Cấm người sinh từ ngày 1.1.2010 trở về sau mua, sử dụng thuốc lá”, Bộ Y tế cho biết, nếu được thực thi và tuân thủ sẽ có hiệu quả rất cao đối với giảm tỉ lệ hút thuốc, giảm nhanh số người hút thuốc thụ động; góp phần bảo vệ sức khoẻ người dân, giảm chi phí lớn cho chăm sóc sức khỏe và tổn thất do mất năng suất lao động gây ra.