Hà Nội nghiên cứu xét tuyển vào lớp 10

VHO - Hà Nội đang đổi mới kiểm tra, đánh giá ở cấp THCS, từng bước xác thực kết quả học tập để làm cơ sở nghiên cứu phương án xét tuyển vào lớp 10. Định hướng này có thể giảm áp lực thi cử, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu bảo đảm công bằng giữa các trường và tránh tạo thêm cuộc đua điểm số kéo dài.

Từng bước xác thực kết quả học tập

Nhiều năm qua, kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 THPT công lập tại Hà Nội luôn nhận được sự quan tâm đặc biệt. Số lượng học sinh dự tuyển lớn, trong khi khả năng tiếp nhận của các trường công lập còn hạn chế khiến áp lực cạnh tranh tập trung vào một kỳ thi diễn ra trong thời gian ngắn.

Trước yêu cầu đổi mới công tác tuyển sinh, Hà Nội đang tính toán phương án đánh giá quá trình học tập của học sinh, từng bước tạo căn cứ để có thể xét tuyển vào lớp 10 trong tương lai.

Tại Hội nghị tổng kết năm học 2025-2026 và triển khai nhiệm vụ năm học 2026-2027, ông Nguyễn Văn Hiền, Giám đốc Sở GD&ĐT Hà Nội cho biết, thành phố sẽ đổi mới kiểm tra, đánh giá ở cấp THCS, từng bước xác thực kết quả đánh giá thường xuyên để trong giai đoạn tới có thể sử dụng làm căn cứ xét tốt nghiệp THCS và xét tuyển vào lớp 10.

Theo định hướng này, Hà Nội sẽ tổ chức các đợt đánh giá chung nhằm xác định mức độ tiến bộ của học sinh, những kiến thức, kỹ năng còn thiếu để kịp thời điều chỉnh hoạt động dạy và học. Dữ liệu đánh giá cũng có thể được sử dụng để hỗ trợ chuyên môn, điều phối giáo viên, học liệu và nâng cao chất lượng giáo dục.

Đây là sự thay đổi đáng chú ý về cách tiếp cận. Thay vì chỉ dựa vào kết quả của một kỳ thi cuối cấp, cơ quan quản lý hướng tới việc theo dõi, đánh giá quá trình học tập và sự tiến bộ của học sinh trong suốt cấp THCS.

Theo Thông tư số 30/2024/TT-BGDĐT của Bộ GD&ĐT, tuyển sinh vào lớp 10 được thực hiện bằng một trong ba phương thức gồm xét tuyển, thi tuyển hoặc kết hợp thi tuyển với xét tuyển. Việc lựa chọn phương thức thuộc thẩm quyền của địa phương.

Như vậy, quy định hiện hành đã cho phép Hà Nội lựa chọn xét tuyển nếu đáp ứng các điều kiện cần thiết. Vấn đề quan trọng không chỉ là lựa chọn thi tuyển hay xét tuyển, mà là xây dựng được căn cứ đánh giá đủ chính xác, khách quan và có độ tin cậy cao.

Trong năm học 2026-2027, Hà Nội dự kiến triển khai các hoạt động khảo sát, đánh giá chung để từng bước hình thành mặt bằng đánh giá thống nhất. Đây mới là giai đoạn xây dựng và kiểm chứng phương thức đánh giá, chưa đồng nghĩa với việc thành phố sẽ chuyển ngay sang xét tuyển vào lớp 10.

Hiện Hà Nội cũng chưa công bố thời điểm áp dụng, tiêu chí xét tuyển, phạm vi kết quả học tập được sử dụng hay cách tính điểm nếu chuyển sang phương thức mới. Học sinh tham gia kỳ tuyển sinh lớp 10 tiếp theo vẫn phải thực hiện theo kế hoạch chính thức được thành phố ban hành.

Cùng thời điểm, Bộ GD&ĐT đang lấy ý kiến dự thảo quy chế tuyển sinh mới. Theo dự thảo, nếu địa phương lựa chọn thi tuyển vào lớp 10 THPT công lập, học sinh có thể chỉ phải thi hai môn Toán và Ngữ văn, thay vì ba môn hoặc bài thi như quy định hiện hành.

Tuy nhiên, đề xuất giảm số môn thi và việc Hà Nội nghiên cứu xét tuyển là hai vấn đề khác nhau. Một phương án điều chỉnh số môn khi tổ chức thi tuyển, còn một phương án hướng tới sử dụng kết quả học tập và rèn luyện làm căn cứ tuyển sinh.

Xét tuyển thế nào để bảo đảm công bằng?

Nếu chuyển sang xét tuyển, vấn đề đầu tiên cần giải quyết là sự khác biệt trong kiểm tra, đánh giá giữa các nhà trường.

Cùng thực hiện một chương trình nhưng cách ra đề, mức độ yêu cầu, việc chấm điểm và mặt bằng chất lượng học sinh tại mỗi trường có thể khác nhau. Một mức điểm giống nhau chưa chắc phản ánh tương đương về năng lực nếu được hình thành trong những điều kiện đánh giá khác nhau.

Khi kết quả học tập trở thành căn cứ cạnh tranh suất học lớp 10, nguy cơ nới lỏng đánh giá hoặc “làm đẹp” học bạ cũng có thể phát sinh. Bởi vậy, nếu chỉ cộng điểm học bạ của học sinh mà chưa có cơ chế xác thực, phương thức xét tuyển khó bảo đảm sự công bằng giữa các trường và các địa bàn.

Việc tổ chức đánh giá chung có thể giúp hình thành một thước đo để đối chiếu với kết quả đánh giá thường xuyên tại nhà trường. Tuy nhiên, cách sử dụng kết quả này cần được nghiên cứu kỹ để hoạt động khảo sát không biến thành một kỳ thi khác dưới tên gọi mới.

Một vấn đề đáng lưu ý là nguy cơ áp lực không giảm mà chỉ chuyển từ một kỳ thi cuối cấp sang cả quá trình học THCS. Nếu kết quả của nhiều năm học đều được sử dụng để xét tuyển, học sinh có thể phải bước vào cuộc đua điểm số ngay từ lớp 6.

Khi đó, mỗi bài kiểm tra, mỗi học kỳ đều có thể ảnh hưởng đến cơ hội vào lớp 10. Áp lực vốn tập trung ở cuối lớp 9 sẽ kéo dài trong bốn năm, đồng thời làm gia tăng nhu cầu học thêm và tâm lý chạy theo thành tích.

Vì vậy, xét tuyển vào lớp 10 không thể chỉ được hiểu là thay điểm thi bằng điểm học bạ. Phương án mới cần xác định rõ sử dụng kết quả của những năm học nào, môn học nào; vai trò của kết quả rèn luyện ra sao và cơ chế kiểm soát sự chênh lệch trong đánh giá giữa các trường.

Mục tiêu của đổi mới phải là đánh giá đúng năng lực, quá trình tiến bộ của học sinh, thay vì tạo thêm nhiều lớp điểm số và tiêu chí khiến việc tuyển sinh trở nên phức tạp hơn.

Bên cạnh phương thức tuyển sinh, việc mở rộng trường lớp và tăng khả năng tiếp nhận của hệ thống trường công lập vẫn là giải pháp căn cơ để giảm áp lực. Khi số chỗ học thấp hơn nhu cầu, dù tổ chức thi hai môn, ba môn hay xét tuyển, sự cạnh tranh vẫn còn.

Phương thức tuyển sinh mới cũng cần được công bố đủ sớm và có lộ trình ổn định. Học sinh, phụ huynh và nhà trường phải được biết trước những kết quả nào sẽ được sử dụng, cách đánh giá và nguyên tắc xét tuyển để chủ động trong quá trình dạy và học.

Việc Hà Nội từng bước xác thực kết quả học tập, xây dựng mặt bằng đánh giá chung mở ra khả năng đổi mới tuyển sinh vào lớp 10. Tuy nhiên, xét tuyển chỉ thực sự giảm áp lực khi kết quả đánh giá đủ tin cậy, tiêu chí rõ ràng và cơ hội học tập của học sinh được mở rộng.

Trước khi có phương án chính thức, học sinh và phụ huynh chưa cần thay đổi kế hoạch học tập. Điều cần thiết vẫn là học đều các môn, chú trọng năng lực thực chất và theo dõi kế hoạch tuyển sinh được Hà Nội công bố hằng năm.