Gen Z kể câu chuyện Đờn ca tài tử bằng công nghệ

VHO - Sinh viên Gen Z thực hiện triển lãm “Đờn ca kết nhịp”, ứng dụng công nghệ để lan tỏa giá trị Đờn ca tài tử Nam Bộ tới công chúng trẻ.

Thay vì chỉ trưng bày tư liệu hay tổ chức biểu diễn, triển lãm đa phương tiện “Đờn ca kết nhịp” tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia II (TP.HCM) mang đến một cách tiếp cận mới với Đờn ca tài tử Nam Bộ thông qua công nghệ, trải nghiệm tương tác và các hoạt động giao lưu.

Điều đáng chú ý là toàn bộ dự án được thực hiện bởi nhóm sinh viên Gen Z, góp phần mở ra góc nhìn mới về bảo tồn di sản trong đời sống đương đại.

Triển lãm do nhóm sinh viên ngành Truyền thông đa phương tiện khóa 17, Trường Đại học FPT TP.HCM thực hiện, gồm Ngô Hà Gia Bảo, Nguyễn Quốc Bảo, Nguyễn Hoàng Phương Nam, Vũ Ngọc Bảo Quân và Thẩm Thanh Huy. Theo Ban tổ chức, chương trình đã thu hút hơn 400 lượt khách tham quan trong hai ngày 29 và 30.7.2026 vừa qua.

Không gian triển lãm được thiết kế theo hướng mở, khuyến khích người xem trực tiếp khám phá và tương tác với di sản thay vì chỉ quan sát các hiện vật trưng bày. Từ tư liệu lịch sử, hình ảnh đến các hoạt động trải nghiệm đều hướng tới mục tiêu giúp công chúng, đặc biệt là giới trẻ, tiếp cận Đờn ca tài tử một cách gần gũi hơn.

Chia sẻ về ý tưởng của dự án, Ngô Hà Gia Bảo, Trưởng ban dự án cho biết nhóm mong muốn việc bảo tồn không chỉ dừng lại ở gìn giữ mà còn tạo điều kiện để di sản tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay. Vì vậy, công nghệ được lựa chọn như một công cụ kết nối giữa giá trị truyền thống và thế hệ trẻ.

Để hiện thực hóa ý tưởng, nhóm sinh viên dành gần ba tháng khảo cứu tư liệu, gặp gỡ nghệ nhân, làm việc với các cố vấn chuyên môn và nhiều lần điều chỉnh nội dung trưng bày cũng như giao diện ứng dụng nhằm bảo đảm tính chính xác nhưng vẫn dễ tiếp cận.

Gần 20 nghệ nhân, tài tử đến từ Nhóm Cội Xưa và Câu lạc bộ Đờn ca tài tử thuộc Trung tâm Văn hóa và Triển lãm TP.HCM cũng tham gia đồng hành, góp phần tạo nên không gian giao lưu giữa người làm nghề và công chúng.

Tại khu vực triển lãm thị giác, khách tham quan được tìm hiểu về quá trình hình thành, phát triển của Đờn ca tài tử Nam Bộ, hệ thống 20 bài bản tổ cùng các loại nhạc cụ tiêu biểu như đờn Kìm, đờn Cò, đờn Tranh, đờn Bầu, guitar phím lõm, song loan và sáo.

Theo ThS. Lữ Phú Quốc, giáo viên Trường THCS Phú Chánh (phường Bình Dương, TP.HCM), cách trình bày của triển lãm phù hợp với những người lần đầu tiếp cận Đờn ca tài tử. Nội dung được chọn lọc vừa đủ, giải thích nhiều khái niệm thường gây nhầm lẫn như tài tử, nghệ nhân hay nghệ sĩ, đồng thời việc số hóa thông tin giúp người trẻ dễ tiếp cận hơn.

Một điểm nhấn của triển lãm là ứng dụng Web App với trò chơi tương tác “Gieo thanh khởi nhịp”. Thông qua thao tác kéo - thả, người tham gia có thể nhận diện âm thanh của các loại nhạc cụ truyền thống, đồng thời làm quen với các chữ nhạc Hò - Xự - Xang - Xê - Cống.

Theo ThS. Phạm Thái Bình, cố vấn chuyên môn của dự án, việc ứng dụng công nghệ số không làm mất đi giá trị nguyên bản của Đờn ca tài tử mà tạo thêm phương thức truyền tải phù hợp với bối cảnh hiện nay, giúp di sản tiếp cận nhiều đối tượng công chúng hơn.

Bên cạnh không gian trưng bày, chương trình giao lưu giữa nghệ nhân và khán giả cũng thu hút sự quan tâm của người tham dự. Các nghệ nhân biểu diễn nhiều làn điệu tiêu biểu trong hệ thống 20 bài bản tổ, các bài bản truyền thống và vọng cổ, đồng thời giới thiệu nguồn gốc, đặc điểm của từng tác phẩm bằng lối dẫn giải gần gũi, dễ hiểu.

Một hoạt động khác tạo dấu ấn là sự kết hợp giữa Đờn ca tài tử và nghệ thuật thưởng trà. Trong không gian biểu diễn, khán giả vừa lắng nghe tiếng đờn, lời ca, vừa thưởng thức trà do Nghệ nhân trà đạo Lê Chánh Can thực hiện.

Sự kết hợp giữa hai loại hình văn hóa truyền thống tạo nên trải nghiệm đa giác quan, giúp công chúng cảm nhận Đờn ca tài tử trong một không gian gần gũi, thư thái hơn.

Nghệ nhân ưu tú Phương Hậu bày tỏ niềm vui khi được biểu diễn trước đông đảo khán giả trẻ. “Nhìn các bạn trẻ chăm chú lắng nghe từng nhịp gõ Song loan, tiếng đờn Kìm, tôi vô cùng hạnh phúc. Tôi tin rằng, âm nhạc truyền thống vẫn có sức hút mãnh liệt, miễn là chúng ta biết cách chạm vào cảm xúc của giới trẻ”, nghệ nhân bày tỏ.

Trước khi diễn ra triển lãm chính, dự án còn tổ chức chuỗi hoạt động giới thiệu tại Trường Đại học FPT TP.HCM, Nhà Văn hóa Sinh viên TP.HCM, Nhà Văn hóa Thiếu nhi Thủ Đức và Bến tàu Thảo Điền. Các hoạt động như chụp ảnh với mô hình nhạc cụ truyền thống, trò chơi tương tác hay giao lưu cùng nghệ nhân nhận được sự hưởng ứng của đông đảo sinh viên.

Song song đó, chuỗi video phỏng vấn nghệ nhân mang tên “Tiếng đờn di sản” được đăng tải trên các nền tảng Facebook và TikTok cũng thu hút nhiều lượt xem, góp phần đưa câu chuyện về Đờn ca tài tử đến gần hơn với cộng đồng mạng.

Theo Nguyễn Quốc Bảo, Trưởng nhóm truyền thông của dự án, thách thức lớn nhất là làm sao để nội dung vừa bảo đảm tính chuẩn xác về mặt học thuật, vừa hấp dẫn đối với người trẻ. Từng hình ảnh, thuật ngữ, trò chơi hay giao diện ứng dụng đều được trao đổi với các nghệ nhân và cố vấn chuyên môn trước khi hoàn thiện.

Thực tế cho thấy, khó khăn lớn nhất của dự án không nằm ở công nghệ mà ở việc cân bằng giữa bảo tồn giá trị nguyên bản của di sản và tạo ra trải nghiệm phù hợp với công chúng hiện đại. Đây cũng là bài toán mà nhiều hoạt động bảo tồn di sản đang hướng tới.

Trong bối cảnh nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống đứng trước thách thức về lực lượng kế thừa và khả năng tiếp cận công chúng trẻ, những mô hình như “Đờn ca kết nhịp” cho thấy hướng tiếp cận mới trong công tác bảo tồn.

Thay vì chỉ giới thiệu giá trị lịch sử, dự án tạo điều kiện để người trẻ trực tiếp lắng nghe, tương tác và trải nghiệm Đờn ca tài tử bằng ngôn ngữ của thời đại số.