Đi khám bệnh rồi bất ngờ thấy chuyện riêng của mình trên TikTok

VHO - Bệnh nhân có thể được che mặt, đổi giọng, nhưng những chi tiết về bệnh tật, hôn nhân và đời sống riêng vẫn có thể khiến người thân nhận ra. Khi phòng khám trở thành trường quay, ranh giới giữa truyền thông sức khỏe và khai thác sự riêng tư đang trở thành vấn đề đáng lo ngại.

Một người đàn ông 42 tuổi phản ánh rằng vài tuần sau khi khám nam khoa, ông tình cờ xem được trên TikTok của bác sĩ một video có nội dung trùng khớp với cuộc trao đổi tại phòng khám. Gương mặt không xuất hiện trực diện, giọng nói đã được xử lý, nhưng một chi tiết riêng về hoàn cảnh khiến ông tin người trong video chính là mình.

Theo lời người bệnh, bác sĩ không thông báo cuộc trò chuyện sẽ được ghi hình để đăng trên mạng xã hội. Một phụ nữ khác kể khi đang được soi da, bác sĩ đặt điện thoại phát trực tiếp và đồng thời tư vấn tình trạng của chị. Tên các nhân vật trong những phản ánh này đã được báo chí thay đổi, hiện chưa có kết luận của cơ quan chức năng về từng trường hợp cụ thể.

Che khuôn mặt chưa chắc đã ẩn được danh tính

Một người có thể được nhận diện qua nhiều dấu vết ngoài khuôn mặt: Giọng nói, dáng người, thời điểm đến khám, nghề nghiệp, hoàn cảnh gia đình hoặc một câu chuyện quá đặc trưng. Vì vậy, kỹ thuật làm mờ hình ảnh chưa đương nhiên biến dữ liệu của người bệnh thành thông tin vô danh.

Nghị định 13/2023/NĐ-CP xác định hình ảnh, âm thanh và những thông tin giúp nhận diện một người là dữ liệu cá nhân. Tình trạng sức khỏe và đời tư trong hồ sơ bệnh án thuộc dữ liệu cá nhân nhạy cảm, đòi hỏi mức độ bảo vệ tương ứng.

Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023 cũng ghi nhận quyền của người bệnh được giữ bí mật thông tin trong hồ sơ bệnh án và những thông tin về đời tư đã cung cấp trong quá trình khám, chữa bệnh, trừ trường hợp người bệnh đồng ý chia sẻ hoặc pháp luật có quy định khác.

Điểm mấu chốt nằm ở sự đồng ý. Đồng ý để bác sĩ ghi hình phục vụ chuyên môn, lưu hồ sơ hoặc trao đổi trong nhóm điều trị không thể mặc nhiên được hiểu là đồng ý xuất hiện trên một kênh TikTok thương mại hay trang cá nhân có đông người theo dõi.

Sự đồng ý chỉ có ý nghĩa khi người bệnh biết rõ mình được quay để làm gì, nội dung nào sẽ được sử dụng, đăng ở đâu và có thể được bao nhiêu người tiếp cận. Một cái gật đầu trong lúc đang lo lắng về bệnh tật cũng cần được nhìn nhận trong tương quan rất đặc biệt: bệnh nhân đang phụ thuộc vào kiến thức và quyết định chuyên môn của người khám cho mình.

Kiến thức y khoa không thiếu cách truyền đạt

Bác sĩ chia sẻ kiến thức trên mạng là một nhu cầu có thật và mang lại nhiều giá trị. Những video dễ hiểu có thể giúp người dân nhận biết bệnh, tránh tin giả và tìm đến cơ sở y tế đúng lúc. Nhưng giáo dục sức khỏe không bắt buộc phải lấy chính cuộc trò chuyện riêng tư của bệnh nhân làm chất liệu.

Bác sĩ có thể dựng lại tình huống, sử dụng diễn viên, đồ họa, mô hình hoặc kể một trường hợp đã được loại bỏ hoàn toàn yếu tố nhận diện. Khi thực sự cần hình ảnh người bệnh, phải có quy trình xin phép minh bạch, văn bản hóa phạm vi sử dụng và cho phép người tham gia rút lại sự đồng ý trong điều kiện phù hợp.

Các cơ sở y tế cũng cần trả lời một nghịch lý đang khiến người dân băn khoăn: Nếu bệnh nhân, người nhà bị yêu cầu không tùy tiện quay chụp để bảo vệ riêng tư và hoạt động chuyên môn, nhân viên y tế phải chịu nguyên tắc ít nhất cũng nghiêm ngặt như vậy.

Uy tín của một bác sĩ trên mạng có thể được xây dựng bằng kiến thức, kỹ năng giải thích và sự tận tâm. Nếu lượt xem được đổi bằng câu chuyện thầm kín của người bệnh, cái giá phải trả sẽ là niềm tin. Mà trong phòng khám, niềm tin mất đi có thể khiến bệnh nhân giấu triệu chứng, trì hoãn tái khám hoặc né tránh điều trị,  hậu quả dài hơn rất nhiều tuổi thọ của một video.