Bóc từng lớp đất, tìm người lính nằm lại Gò Tràm

VHO - Từ ký ức của người dân và các nhân chứng lịch sử, lực lượng chức năng xã Nghĩa Giang (Quảng Ngãi) đang tìm kiếm, quy tập hài cốt các liệt sĩ tại khu vực Gò Tràm, với mong muốn đưa những người đã hy sinh trở về với quê hương, gia đình.

Từ ký ức của người du kích năm xưa

Ở tuổi 74, bà Lê Thị Xuân Được, ở thôn An Sơn, xã Nghĩa Giang, vẫn nhớ rõ những trận đánh ác liệt diễn ra trên mảnh đất quê hương hơn nửa thế kỷ trước.

Bà Được từng tham gia lực lượng du kích trong những năm chiến tranh. Năm 1969, bà là du kích thôn; năm 1970 tham gia du kích xã Tư Thuận (nay là xã Nghĩa Giang). Đến năm 1971, bà vừa làm du kích xã, vừa phụ trách công tác thanh niên và làm y tá. Đầu năm 1972, bà được bầu làm Xã đội phó xã Tư Thuận.

 

Trong ký ức của người nữ du kích năm nào, trận đánh xảy ra năm 1969 tại thôn Phú Sơn vẫn là một trong những ký ức ám ảnh nhất. Khi ấy, quân địch đưa cả xe tăng vào trận địa. Cuộc chiến diễn ra ác liệt, nhiều bộ đội ta hy sinh và bị thương.

“Anh em không rút lui được nên hy sinh rất nhiều. Tôi cùng người dân trong xóm vận động bà con đưa những người bị thương lên trạm xá, còn những người hy sinh thì tổ chức chôn cất. Một số người không tìm được thì bị chôn luôn dưới hầm”, bà Được nhớ lại.

Sau ngày đất nước thống nhất, một số hài cốt được người dân chôn cất đã được tìm thấy, đưa về nghĩa trang liệt sĩ. Nhưng giữa những cánh đồng, bờ tre, hầm trú ẩn và những lớp đất đã nhiều lần đổi thay theo thời gian, vẫn có những người lính chưa được trở về.

Bởi vậy, khi “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” được triển khai, bà Được đã chủ động cung cấp thông tin cho Ban Chỉ huy quân sự xã Nghĩa Giang.

“Nay có Chiến dịch 500 ngày đêm... nên tôi thông tin đến Ban Chỉ huy quân sự xã Nghĩa Giang để tìm kiếm, quy tập, sớm đưa các anh về với quê hương và gia đình”, bà Được nói.

Những ký ức của bà Được cùng thông tin từ nhiều nhân chứng khác trở thành những “chỉ dấu” quan trọng để lực lượng chức năng lần tìm dấu tích chiến tranh còn nằm lại dưới lòng đất.

Bóc từng lớp đất, tìm từng dấu tích

Tại khu vực Gò Tràm, thôn An Sơn, những ngày qua, cán bộ, chiến sĩ thuộc Ban Chỉ huy Quân sự xã Nghĩa Giang vẫn miệt mài tìm kiếm hài cốt liệt sĩ.

Dưới cái nắng gay gắt, 11 cán bộ, chiến sĩ chia nhau từng khu vực, kiên trì bóc từng lớp đất để tìm kiếm những dấu tích còn sót lại của những người đã hy sinh.

Đến nay, lực lượng chức năng đã tìm kiếm, quy tập được một hài cốt liệt sĩ cùng nhiều di vật như nút áo, cây bút, muỗng, dép cao su...

 

Mỗi dấu hiệu được phát hiện đều được xử lý hết sức thận trọng. Những lớp đất được bóc từng chút một. Khi xuất hiện dấu hiệu nghi là di vật, lực lượng tìm kiếm chuyển sang sử dụng bay cầm tay để lấy đất, hạn chế tối đa nguy cơ ảnh hưởng đến hài cốt và các vật dụng đi kèm.

Với những người trực tiếp làm nhiệm vụ, mỗi di vật tìm thấy không đơn thuần là một vật dụng cũ. Đó có thể là dấu vết cuối cùng giúp nhận diện một người lính đã nằm lại nơi đây suốt nhiều thập niên.

Anh Huỳnh Quang Tuyến, chiến sĩ dân quân thường trực thuộc Ban Chỉ huy Quân sự xã Nghĩa Giang, trực tiếp tham gia tìm kiếm tại Gò Tràm, chia sẻ mỗi lần phát hiện di vật cùng hài cốt liệt sĩ, anh và đồng đội đều có cảm xúc đặc biệt.

“Khi đào thấy di vật cùng hài cốt liệt sĩ, tôi rất xúc động, lúc đó tim tôi như thắt lại”, anh Tuyến bày tỏ.

Thời tiết khắc nghiệt không làm công việc dừng lại. Những người lính hôm nay thay nhau làm việc dưới nắng, kiên trì tìm kiếm từng dấu tích, với mong muốn đưa các liệt sĩ sớm trở về với quê hương, gia đình.

 

Những người đi tìm từ ký ức của người ở lại

Theo Trung tá Ngô Như Vũ, sau khi tiếp nhận thông tin từ nhân chứng, đơn vị chủ động gặp trực tiếp những người từng tham gia chiến đấu, tải thương, cứu chữa thương binh và người dân từng sinh sống tại khu vực để xác minh.

“Chúng tôi gặp trực tiếp nhân chứng, dù ở địa phương hay nơi khác, để tiếp cận thông tin, xác minh, sau đó báo cáo Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Ngãi để có chủ trương, chỉ đạo tổ chức tìm kiếm”, Trung tá Vũ cho biết.

Nguồn thông tin không chỉ đến từ những nhân chứng trực tiếp. Hội Cựu chiến binh và người dân cũng là những người cung cấp nhiều thông tin quý giá về vị trí các trận đánh, hầm trú ẩn, nơi chôn cất tạm thời và những trường hợp có khả năng còn hài cốt.

Từ các nguồn tin, lực lượng chức năng tiến hành đối chiếu, xác minh, xây dựng kế hoạch, tham mưu cấp ủy, chính quyền địa phương và Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh triển khai tìm kiếm.

 

Đằng sau mỗi thông tin là một câu chuyện. Có những địa điểm được xác định bằng ký ức của người từng trực tiếp chứng kiến trận đánh. Có nơi được chỉ dẫn bởi những người dân từng tham gia chôn cất bộ đội. Cũng có những dấu vết chỉ còn lại trong trí nhớ của những người đã đi qua chiến tranh.

Bởi vậy, công tác tìm kiếm hài cốt liệt sĩ không chỉ là việc đào tìm dưới lòng đất mà còn là hành trình thu thập, kết nối và gìn giữ những ký ức lịch sử.

“Trong thời gian tới, đơn vị tiếp tục tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng để người dân biết, cung cấp di vật, chứng cứ hoặc thông tin về những nơi nghi có hài cốt liệt sĩ. Từ đó, chúng tôi xác minh và tham mưu các cấp triển khai tìm kiếm, quy tập”, Trung tá Vũ nói.

Trước đó, sáng 20.8, UBND xã Nghĩa Giang tổ chức lễ cất bốc, quy tập hài cốt liệt sĩ tại khu vực Gò Tràm, thôn An Sơn. Qua nắm tình hình, thu thập thông tin từ người dân và các nhân chứng lịch sử, Ban Chỉ huy Quân sự xã Nghĩa Giang xác định tại khu vực Gò Tràm có hầm trú ẩn, có khả năng còn hài cốt liệt sĩ hy sinh trong kháng chiến chống Mỹ.