Bí mật những “dòng sông bay” khổng lồ của Amazon

VHO - Mỗi ngày, rừng Amazon giải phóng hàng tỉ tấn hơi nước vào khí quyển, tạo thành những “dòng sông bay” được gió đưa đến nhiều nơi ở Nam Mỹ. Nguồn hơi ẩm này mang mưa đến cho rừng, thành phố, nông nghiệp và các nhà máy thủy điện, kể cả những khu vực cách xa Amazon.

“Những dòng sông bay”

Theo chu trình này, bảo vệ “những dòng sông bay” cũng đồng nghĩa với việc duy trì các điều kiện để Amazon tiếp tục đóng vai trò như một “máy bơm nước” tự nhiên, đưa nguồn nước đến các khu vực khác trên khắp lục địa.

Để quá trình này tiếp tục duy trì, hệ sinh thái Amazon cần được bảo vệ và duy trì sự kết nối, đặc biệt là những khu rừng có vai trò tạo ra và vận chuyển nguồn hơi ẩm.

Các chuyên gia cho rằng, quá trình bảo tồn rừng không chỉ đòi hỏi duy trì sự kết nối về mặt sinh học, mà còn phải bảo đảm sự gắn kết về văn hóa và xã hội, trong đó người bản địa đóng vai trò dẫn dắt.

Sự kết nối về văn hóa cũng đồng nghĩa với việc gắn kết các bên có ảnh hưởng tại khu vực này cùng tham gia vào công cuộc bảo vệ Amazon.

Khả năng Amazon đưa nguồn nước đến khắp khu vực bắt đầu từ một quá trình diễn ra mỗi ngày trong chính những cánh rừng nơi đây.

Trong nhiều năm, Amazon vẫn được xem là lá phổi của hành tinh, đồng thời cũng chính là trái tim của hành tinh, bởi khu rừng này bơm những cơn mưa tưới nước cho các lục địa.

Các nhà thuỷ văn học gọi đây là “nhịp đập hàng ngày của hệ thống khí hậu - thủy văn Amazon.

Vào ban ngày, thực vật “hấp thụ ánh sáng mặt trời để quang hợp”, sau đó giải phóng lượng hơi nước khổng lồ vào khí quyển thông qua quá trình bốc thoát hơi nước.

Lượng hơi ẩm này, cùng với hơi nước từ Đại Tây Dương, được các luồng gió mang sâu vào đất liền, tạo ra mưa cho lưu vực Amazon, lưu vực Orinoco, dãy Andes và thậm chí cả những khu vực xa hơn.

Quá trình này giúp các thành phố như Quito (Ecuador), Lima (Peru) và La Paz (Bolivia) nhận được nguồn nước từ vùng Andes cao, tức “nguồn nước được các luồng gió mang từ Amazon đến.

Tuy nhiên, phạm vi ảnh hưởng của những “dòng sông bay” này không chỉ giới hạn trong khu vực rừng Amazon.

Điều gì xảy ra nếu hệ thống này sụp đổ?

Theo thống kê, ước tính khoảng 670 triệu người ở Mỹ Latinh phụ thuộc trực tiếp hoặc gián tiếp vào chu trình nước được duy trì bởi những “dòng sông bay” này.

Thông tin này phù hợp với kết luận trong Báo cáo Đánh giá Amazon 2025 của Hội đồng Khoa học về Amazon (SPA), trong đó cảnh báo về vai trò quan trọng của Amazon đối với cân bằng nguồn nước trên lục địa.

Kết luận tương tự cũng được nêu trong một phân tích của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF). Theo đó, khoảng 400 tỉ cây trong rừng Amazon thải ra khí quyển khoảng 20 tỉ tấn nước mỗi ngày.

Lượng hơi ẩm này sau đó hình thành mưa, đóng vai trò thiết yếu đối với nguồn cung nước, nông nghiệp và sự ổn định khí hậu trên khắp Mỹ Latinh.

Các nhà thuỷ văn cho rằng điều lý tưởng nhất là cần nhìn nhận Amazon như một “cơ sở hạ tầng tự nhiên” duy trì các hoạt động kinh tế và xã hội của các quốc gia trong khu vực.

Nhiều hoạt động và dịch vụ thiết yếu như nông nghiệp, sản xuất thủy điện, cung cấp nước sinh hoạt, giao thông vận tải và các chuỗi cung ứng đều phụ thuộc trực tiếp hoặc gián tiếp vào lượng mưa do hệ thống khí quyển này tạo ra.

Sự gián đoạn của hệ thống này sẽ gây ra những hậu quả vượt xa phạm vi rừng Amazon.

Nguồn nước, sản xuất năng lượng và y tế công cộng cũng sẽ chịu tác động nghiêm trọng. Điều này có thể buộc hàng triệu người phải di cư đến những khu vực có điều kiện sống tốt hơn.