Ba Lan thúc đẩy nỗ lực giảm thiểu ô nhiễm không khí

VHO - Ba Lan là một trong những quốc gia có mức độ ô nhiễm không khí nghiêm trọng nhất châu Âu. Chính phủ nước này đã triển khai chương trình trọng điểm nhằm cải thiện chất lượng không khí trong những năm qua.

Trong năm nay, theo các chuyên gia, chương trình quốc gia trọng điểm nhằm cải thiện chất lượng không khí và giảm nhu cầu sưởi ấm hộ gia đình đang dần mất đà. 

Điều này được cho là có thể đe dọa cả sức khỏe cộng đồng lẫn an ninh năng lượng của đất nước, trong bối cảnh các xung đột toàn cầu, bao gồm chiến sự tại Iran, đang khiến nguồn cung nhiên liệu trở nên bất ổn.

Trước đây, nhiều khu vực tại Ba Lan thường xuyên vượt ngưỡng tiêu chuẩn chất lượng không khí của Liên minh châu Âu, cho đến khi chính phủ triển khai sáng kiến chống khói bụi quy mô lớn mang tên “Clean Air” vào năm 2018. 

Chương trình này cung cấp hỗ trợ tài chính cho hộ gia đình và doanh nghiệp nhằm thay thế lò đốt than, cải thiện khả năng cách nhiệt và giảm tiêu thụ năng lượng trong sinh hoạt.

Trong đó, hệ thống sưởi bằng than vốn là nguồn phát thải ô nhiễm lớn nhất, và mục tiêu là thay thế bằng các giải pháp sử dụng khí đốt, viên nén gỗ hoặc điện.

Tuy nhiên, các nhà bảo vệ môi trường hiện đang cảnh báo chương trình đang có dấu hiệu chững lại, không chỉ làm chậm tiến trình giảm ô nhiễm không khí mà còn khiến quốc gia này tiếp tục phụ thuộc vào nguồn năng lượng nhập khẩu vốn biến động mạnh trong bối cảnh địa chính trị nhiều rủi ro.

Theo Bộ Khí hậu và Môi trường Ba Lan, khoảng một triệu hộ gia đình tại quốc gia gần 38 triệu dân này đã tham gia chương trình “Clean Air” kể từ năm 2018. Tuy nhiên, vẫn còn khoảng 2,5 triệu hệ thống sưởi sử dụng than cần được hiện đại hóa hoặc thay thế.

Vào năm 2024, thời điểm chương trình đạt đỉnh, hơn 250.000 hồ sơ xin hỗ trợ tài chính đã được nộp, tuy nhiên số lượng đơn đăng ký đã giảm nhanh chóng kể từ đó.

Vào cuối năm, chính phủ Ba Lan đã tiến hành cải cách chương trình nhằm ngăn chặn tình trạng lạm dụng quỹ và tạm thời dừng việc phê duyệt hồ sơ mới. Tuy nhiên, các nhà hoạt động cho rằng sự gián đoạn đột ngột này đã làm suy giảm niềm tin của người dân đối với chương trình.

Trong cuộc họp báo ở Warsaw ngày 31.3, các nhà bảo vệ môi trường từ tổ chức Polish Smog Alert cho biết số lượng đơn đăng ký tham gia chương trình đã giảm xuống còn bằng 1/5 vào năm 2025 so với giai đoạn đỉnh điểm, và xu hướng suy giảm này sẽ còn tiếp diễn sang năm 2026.

Các nhà hoạt động cũng bày tỏ lo ngại rằng tiến trình cải thiện chất lượng không khí và giảm tiêu thụ năng lượng hộ gia đình tại Ba Lan đang dần chững lại, thậm chí có dấu hiệu đạt đến ngưỡng bão hòa.

Trong khi đó, Bộ Khí hậu và Môi trường Ba Lan cho rằng việc cải cách là cần thiết nhằm đảm bảo nguồn ngân sách được phân bổ đúng mục tiêu và tránh lãng phí công quỹ. 

Ba Lan là quốc gia có tỷ trọng sử dụng than trong hệ thống sưởi hộ gia đình cao nhất Liên minh châu Âu, đồng thời khẳng định cam kết cải thiện chất lượng không khí, dù thừa nhận đây sẽ là một quá trình khó khăn và nước này có thể vẫn tụt lại so với các quốc gia EU khác.

Bên cạnh đó, cuộc khủng hoảng năng lượng do căng thẳng từ Trung Đông cũng là lời cảnh tỉnh đối với chính phủ Ba Lan về tính cấp thiết của việc khôi phục và đẩy nhanh chương trình này.

Theo các chuyên gia, việc giảm tiêu thụ năng lượng không chỉ giúp cải thiện môi trường mà còn tăng cường an ninh năng lượng, khi giảm phụ thuộc vào khí đốt, than và viên nén gỗ nhập khẩu.

Vì vậy, chương trình này có thể trở thành một cơ hội mang tính bước ngoặt để chuyển đổi hệ thống nhà ở và năng lượng, giúp Ba Lan độc lập hơn trước những cuộc khủng hoảng năng lượng mà hiện tại và tương lai đều khó dự đoán.