Về nơi nhuộm răng đen là tiêu chuẩn vẻ đẹp phụ nữ

VHO - Tập tục nhuộm răng đen tuyền bóng bẩy từ lâu đã trở thành biểu tượng thẩm mỹ và niềm tự hào văn hóa sâu sắc của phụ nữ dân tộc Lự tại vùng cao Lai Châu.

Người Lự sinh sống chủ yếu ở một số xã vùng cao của tỉnh Lai Châu, trong đó tập trung đông tại xã Khun Há. 

Cuộc sống của đồng bào nơi đây gắn liền với canh tác nông nghiệp, chăn nuôi gia súc, gia cầm. 

Bên cạnh thời gian lao động sản xuất, lúc nông nhàn, phụ nữ Lự thường quây quần thêu thùa, dệt vải. 

Hầu hết các gia đình đều sở hữu công cụ xe sợi, quay sợi để phục vụ đời sống hằng ngày.

Nhắc đến dân tộc Lự, bên cạnh nghề dệt vải truyền thống, người ta không thể không nhớ đến những nét văn hóa đặc trưng như kiến trúc, trang phục, ẩm thực, lễ hội… và đặc biệt là tục nhuộm răng đen.

Đây là tập quán làm đẹp truyền thống lâu đời, gắn liền với hình ảnh người phụ nữ Lự từ bao đời nay và cũng là một phong tục từng rất phổ biến của người Việt xưa.

Đến với các bản làng của đồng bào dân tộc Lự, du khách dễ dàng bắt gặp nụ cười rạng rỡ, duyên dáng của những người phụ nữ với hàm răng đen bóng. 

Với người miền xuôi, tục nhuộm răng đen có thể coi là lạ lẫm hay lạc hậu, nhưng với người Lự, đó lại là nét đẹp, là sự tinh tế trong “bí quyết” phối màu độc đáo. 

Nhãn quan thẩm mỹ cộng đồng quan niệm hàm răng đen bóng là yếu tố quan trọng đại diện cho nhan sắc, sự quyến rũ và sức khỏe.

Trước đây, phong tục này được xem là chuẩn mực bắt buộc. Những cô gái Lự thời xưa muốn lấy chồng đều phải nhuộm răng, và họ thường bắt đầu tự thực hiện từ khi mới 13 - 14 tuổi.

Để sở hữu hàm răng đen tuyền chắc khỏe và duyên dáng, người phụ nữ Lự áp dụng phương pháp thủ công truyền thống được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Mỗi buổi tối sau khi dùng cơm, họ thường chà răng bằng khói của cây "mạy tỉu".

Qua thời gian, nụ cười tỏa nắng cùng hàm răng đen bóng không chỉ tạo nên nét nhận diện văn hóa riêng biệt, thể hiện niềm tự hào dân tộc mà còn để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng du khách thập phương.

Tuy nhiên, có một thực tế khá buồn là di sản văn hóa độc đáo này đang đối mặt với nguy cơ mai một do những biến đổi của cuộc sống hiện đại. 

Dù các giá trị truyền thống vẫn được chính quyền và cộng đồng nỗ lực truyền dạy cho thế hệ trẻ, nhưng lớp trẻ người Lự ngày nay không còn thích nhuộm răng. 

Độ tuổi nhuộm răng vì thế đã có sự thay đổi rõ rệt. Thay vì làm từ tuổi thiếu nữ như trước, đa số phụ nữ hiện nay đều đợi đến khi bước vào tuổi trung niên, từ 35 tuổi trở lên mới bắt đầu thực hiện.

Nếu đi vào các bản làng người Lự thời điểm này, chỉ còn trông thấy hàm răng đen bóng ở những người phụ nữ đã có tuổi.

Nhận thức được tầm quan trọng của việc bảo tồn bản sắc gắn với phát triển du lịch cộng đồng tại địa phương, chính quyền xã Khun Há đã và đang triển khai nhiều giải pháp thiết thực.

Bên cạnh việc quan tâm gìn giữ, phát huy các nghề và phong tục truyền thống gắn liền với phụ nữ như nhuộm răng đen hay dệt thổ cẩm, năm 2026, UBND xã Khun Há đã phối hợp tổ chức các lớp đào tạo nghề nông nghiệp và phi nông nghiệp cho 26 phụ nữ địa phương. 

Hoạt động này góp phần nâng cao kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp, tạo cơ hội phát triển sinh kế và tăng thu nhập cho phụ nữ, từ đó tạo nền tảng vững chắc để người dân tiếp tục gắn bó và bảo tồn hồn cốt văn hóa của dân tộc mình.