Người Lự ở Lai Châu và câu chuyện trao truyền ký ức qua khung cửi

VHO - Để tạo nên một bộ trang phục truyền thống, người phụ nữ Lự ở xã Khun Há (Lai Châu) phải trải qua bảy công đoạn tỉ mỉ. Những tấm vải được dệt kỳ công không chỉ gìn giữ nét văn hóa lâu đời mà nay còn trở thành sản phẩm du lịch độc đáo, giúp nâng cao đời sống cho người dân.

Trong đời sống văn hóa của đồng bào dân tộc Lự tại tỉnh Lai Châu, nghề dệt truyền thống từ lâu đã trở thành một nét đẹp gắn liền với sinh hoạt, phong tục và quan niệm thẩm mỹ của cộng đồng.

Những tấm vải thổ cẩm với màu sắc hài hòa, hoa văn tinh tế không chỉ phục vụ nhu cầu trang phục mà còn phản ánh sự sáng tạo, bàn tay khéo léo và chiều sâu văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Phụ nữ dân tộc Lự tại các bản làng ở Lai Châu đã chủ động trở thành những người giữ nghề, giữ bản sắc văn hóa của dân tộc mình. 

Với họ, dệt vải không chỉ là công việc tạo ra sản phẩm, mà còn là cách gìn giữ ký ức, lưu truyền những giá trị đã được vun đắp qua nhiều thế hệ.

Để làm nên một bộ trang phục truyền thống đẹp mắt và cầu kỳ, người Lự phải dành rất nhiều thời gian cùng công sức. 

Hành trình ấy bắt đầu ngay từ tháng 3 hằng năm, sau khi ăn Tết xong, đồng bào lại lên nương gieo hạt trồng bông.

Đến tháng 9, tháng 10, khi cây bông bắt đầu cho quả, người phụ nữ Lự lại tất bật thu hoạch.

Quả bông mang về được nhặt sạch cỏ, tách hạt để giữ lại phần bông mềm, trắng mịn. Bông sau khi làm sạch được lăn thành những nọn nhỏ đều tay, phơi khô rồi bật bông lên kéo sợi. 

Nhờ sự khéo léo và kinh nghiệm truyền lại, người phụ nữ vừa rút bông vừa se nhẹ để tạo thành những sợi chỉ dài, nhỏ và đều.

Sợi bông tiếp tục trải qua công đoạn quay sợi thành từng cuộn, rồi đến công đoạn xe sợi xoắn lại nhằm tăng độ chắc bền.

Chưa dừng lại ở đó, những con sợi sau khi quấn gọn sẽ đem đi giặt, rồi nấu cơm nát để hồ sợi và phơi khô. 

Tiếp theo là bước giăng sợi - công đoạn đòi hỏi sự cẩn thận, chính xác tuyệt đối để các sợi chỉ căng đều, thẳng hàng trên khung giăng.

Cuối cùng, trên khung cửi truyền thống, bàn tay tài hoa của người thợ dệt khéo léo đưa thoi, luồn sợi ngang qua sợi dọc để tạo nên mặt vải. 

Trải qua bảy công đoạn vô cùng tỉ mỉ và kiên trì, tấm vải hoàn chỉnh mới được đem đi nhuộm chàm và cắt ghép, thêu thùa hoa văn.

Đối với đồng bào Lự, nghề dệt vải truyền thống không chỉ là nghề thủ công đơn thuần mà còn là nét đẹp văn hóa quý giá được gìn giữ qua nhiều thế hệ. 

Ngay từ khi mới 10 đến 12 tuổi, các thiếu nữ Lự đã được bà và mẹ tận tình truyền dạy từng kỹ năng: từ bật bông, kéo sợi, dệt vải đến kỹ thuật cắt ghép, tạo hình trang phục.

Sự tinh tế trong phối ghép hoa văn cùng khả năng tự tay may hoàn thiện bộ trang phục không chỉ thể hiện đức tính cần cù, chịu khó mà còn là tiêu chí quan trọng đánh giá sự khéo léo, tài hoa của người con gái Lự.

Đến thăm các bản làng của người Lự, hình ảnh quen thuộc và ấm áp nhất là những người phụ nữ ngồi bên khung cửi, đôi tay thoăn thoắt đưa thoi dệt nên từng tấm vải.

Tiếng khung cửi lách cách vang lên giữa không gian bản làng bình dị không chỉ thể hiện tình yêu lao động mà còn là âm thanh của sự tiếp nối truyền thống, niềm tự hào sâu sắc về bản sắc dân tộc.

Trong nhịp sống hiện đại, cùng sự phát triển của du lịch cộng đồng, nghề dệt truyền thống của người Lự đang đứng trước những cơ hội chuyển mình mạnh mẽ.

 Không chỉ dừng lại ở việc đáp ứng nhu cầu sinh hoạt hay lễ hội nội bộ, người dân đã sáng tạo thêm nhiều sản phẩm thủ công tinh xảo như khăn, túi, cùng các món quà lưu niệm đậm đà nét văn hóa đặc trưng.

Những sản phẩm độc đáo này vừa làm hài lòng du khách thập phương, vừa trực tiếp tạo sinh kế, nâng cao thu nhập cho người dân, đồng thời đưa hình ảnh bản làng và giá trị văn hóa truyền thống đến gần hơn với bạn bè trong và ngoài nước.

Hiện nay, nghề dệt truyền thống cùng những bộ trang phục mang bản sắc riêng vẫn được đồng bào gìn giữ và phát huy, tạo nên nét đặc trưng không thể lẫn với các dân tộc khác trong vùng. 

Đặc biệt tại xã Khun Há, tỉnh Lai Châu, việc duy trì nếp sống và phong tục truyền thống đã và đang biến nơi đây thành điểm đến du lịch hấp dẫn. 

Mỗi tấm vải dệt ra là kết tinh của trí sáng tạo và bàn tay tài hoa, mỗi sản phẩm thủ công là một câu chuyện văn hóa sinh động, góp phần giữ trọn bản sắc dân tộc Lự giữa nhịp sống hôm nay.