Điểm tựa pháp lý mở rộng cơ hội tiếp cận công bằng cho đồng bào DTTS

VHO - Nghị quyết số 03/2026/NQ-HĐND quy định chính sách trợ giúp pháp lý cho người dân tộc thiểu số (DTTS) tại các xã, phường, đặc khu, thôn, bản, khu phố vùng đồng bào DTTS, miền núi, biên giới, hải đảo tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2026 - 2030 được kỳ vọng sẽ tiếp tục mở rộng cơ hội tiếp cận pháp lý công bằng cho người dân ở những địa bàn còn nhiều khó khăn.

Không dừng lại ở việc hỗ trợ người dân bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp khi phát sinh tranh chấp, vướng mắc, chính sách trợ giúp pháp lý miễn phí dành cho đồng bào DTTS thời gian qua đã trở thành “điểm tựa” quan trọng giúp nâng cao nhận thức pháp luật, giảm mâu thuẫn ở cơ sở và tạo nền tảng cho phát triển bền vững vùng miền núi, biên giới, hải đảo.

Những năm qua, Quảng Ninh luôn dành sự quan tâm đặc biệt đối với vùng đồng bào DTTS, miền núi, biên giới, hải đảo bằng nhiều chính sách thiết thực nhằm nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân.

Trong đó, hỗ trợ pháp lý được xem là một trong những giải pháp quan trọng để người dân không chỉ từng bước cải thiện đời sống kinh tế mà còn nâng cao hiểu biết pháp luật, chủ động bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình.

Để cụ thể hóa chủ trương tại Nghị quyết số 06-NQ/TU ngày 17.5.2021 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về phát triển bền vững vùng đồng bào DTTS, miền núi, biên giới, hải đảo, HĐND tỉnh đã ban hành Nghị quyết số 16/2021/NQ-HĐND ngày 16.7.2021 phê duyệt Chương trình tổng thể phát triển kinh tế - xã hội bền vững gắn với đảm bảo quốc phòng vững chắc tại khu vực này giai đoạn 2021 - 2025, định hướng đến năm 2030.

Một trong những mục tiêu quan trọng được nghị quyết đặt ra là 100% xã, thôn, bản xây dựng và duy trì hiệu quả mô hình kết hợp dân - quân trong phổ biến giáo dục pháp luật, trợ giúp pháp lý, hỗ trợ phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường, giữ gìn an ninh trật tự và chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Từ định hướng đó, HĐND tỉnh tiếp tục ban hành Nghị quyết số 03/2022/NQ-HĐND ngày 4.11.2022 quy định chính sách trợ giúp pháp lý cho người DTTS tại các xã, thôn, bản vùng đồng bào DTTS, miền núi, biên giới, hải đảo giai đoạn 2022 - 2025.

Theo rà soát, trước thời điểm ngày 1.1.2023, khi ngân sách tỉnh chưa bố trí nguồn lực riêng cho chính sách này, toàn tỉnh có khoảng 126.860 người DTTS sinh sống tại vùng miền núi, biên giới, hải đảo.

Tuy nhiên, theo quy định của Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017, chỉ những người sinh sống tại khu vực có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn mới thuộc diện được hưởng chính sách hỗ trợ pháp lý miễn phí.

Điều đó đồng nghĩa chỉ khoảng 49.416 người, tương đương 39%, được tiếp cận dịch vụ pháp lý miễn phí; còn tới 61% người dân chưa được thụ hưởng chính sách.

Thực tế này đặt ra yêu cầu cần có cơ chế riêng phù hợp với đặc thù của Quảng Ninh nhằm mở rộng diện bao phủ trợ giúp pháp lý, giúp nhiều người dân vùng sâu, vùng xa có cơ hội tiếp cận công bằng hơn với các dịch vụ pháp lý miễn phí.

Từ khi Nghị quyết số 03/2022/NQ-HĐND được triển khai từ ngày 1.1.2023, chính sách đã tác động trực tiếp tới 65 xã và 22 thôn, bản trên địa bàn tỉnh theo địa giới hành chính cũ. Ước tính hơn 77.000 người DTTS được hưởng lợi từ chính sách này, tăng gấp hàng chục lần so với trước đây.

Đáng chú ý, từ năm 2023 đến hết năm 2025, toàn tỉnh đã tiếp nhận và thụ lý 198 vụ việc trợ giúp pháp lý cho người DTTS với 198 lượt người được hỗ trợ, tăng gấp 25 lần so với giai đoạn 2019 - 2021 khi toàn tỉnh chỉ có 8 vụ việc được trợ giúp theo quy định chung của Luật Trợ giúp pháp lý.

Những con số này cho thấy nhu cầu hỗ trợ pháp lý của đồng bào DTTS là rất lớn, nhất là trong bối cảnh đời sống kinh tế - xã hội ngày càng phát triển, người dân tham gia ngày càng nhiều vào các quan hệ pháp luật liên quan đến đất đai, dân sự, hôn nhân gia đình, hành chính, lao động hay hình sự.

Tại nhiều địa phương vùng cao của tỉnh, nhờ được hỗ trợ pháp lý kịp thời, người dân đã hiểu rõ hơn các quy định pháp luật, tránh được tranh chấp kéo dài, hạn chế đơn thư khiếu kiện vượt cấp.

Không chỉ giải quyết các vụ việc cụ thể, công tác trợ giúp pháp lý còn góp phần quan trọng trong tuyên truyền chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước đến với người dân vùng sâu, vùng xa; giúp đồng bào nâng cao nhận thức, thay đổi tư duy, chủ động phát triển kinh tế và giảm nghèo bền vững.

Tuy nhiên, Nghị quyết số 03/2022/NQ-HĐND đã hết hiệu lực từ ngày 1.1.2026. Nếu không có chính sách kế tiếp, hàng chục nghìn người DTTS sẽ bị gián đoạn quyền tiếp cận dịch vụ pháp lý miễn phí.

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, ngày 28.4.2026, HĐND tỉnh đã ban hành Nghị quyết số 03/2026/NQ-HĐND quy định chính sách trợ giúp pháp lý cho người DTTS tại các xã, phường, đặc khu, thôn, bản, khu phố vùng đồng bào DTTS, miền núi, biên giới, hải đảo tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2026 - 2030.

Theo đó, người DTTS cư trú tại các địa bàn thuộc phạm vi điều chỉnh sẽ tiếp tục được cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí khi phát sinh các vụ việc trên địa bàn.

Việc duy trì chính sách không chỉ bảo đảm tính liên tục trong hỗ trợ pháp lý mà còn mở rộng thêm cơ hội để người dân vùng khó khăn tiếp cận công bằng với pháp luật, nâng cao khả năng tự bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình trong đời sống hằng ngày.

Các nội dung liên quan đến lĩnh vực trợ giúp pháp lý, quyền và nghĩa vụ của người được trợ giúp pháp lý, trình tự, thủ tục yêu cầu hỗ trợ tiếp tục được thực hiện theo quy định của Luật Trợ giúp pháp lý và các văn bản hướng dẫn hiện hành. Nghị quyết có hiệu lực thực hiện từ ngày 8.5.2026 đến ngày 31.12.2030.

Từ những chính sách thiết thực, sát với nhu cầu thực tế, Quảng Ninh đang từng bước thu hẹp khoảng cách tiếp cận pháp luật giữa vùng thuận lợi và vùng khó khăn.

Khi người dân hiểu luật, biết sử dụng pháp luật để bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình, đó cũng là nền tảng quan trọng để xây dựng vùng đồng bào DTTS ngày càng phát triển toàn diện, văn minh và bền vững.

Hỗ trợ pháp lý là chính sách an sinh quan trọng và mở ra cơ hội phát triển công bằng cho mọi người dân.