Chạm vào đại ngàn, khám phá văn hóa Ba Na

VHO - Giữ vẻ đẹp hoang sơ của núi rừng và bản sắc văn hóa Ba Na, Đăk Pne (cũ), nay là xã Đăk Rve, tỉnh Quảng Ngãi, đang được định hướng trở thành “trạm dừng sinh thái, văn hóa và trải nghiệm”, mở ra cơ hội phát triển du lịch và sinh kế cho người dân.

Bình yên dưới thung lũng Đăk Pne

Đăk Pne là tên một con sông lớn, bắt nguồn từ núi Kông Xu Xe thuộc quần sơn Kông Ka Kinh, chảy ngược từ hướng Nam lên hướng Bắc qua vùng đất Đăk Pne. Dòng sông len lỏi giữa núi rừng, qua những triền đá, cánh đồng và bản làng, tạo nên một không gian vừa khoáng đạt vừa yên bình.

Dưới thung lũng ấy, người Ba Na - nhánh Jơ Lâng đã sinh sống từ rất lâu đời. Qua bao thế hệ, bà con vẫn gìn giữ nhiều phong tục, tập quán, lễ hội và nghề truyền thống của dân tộc mình.

Nghệ nhân Ưu tú Y Brai cho biết, đời sống văn hóa của người Ba Na nơi đây gắn chặt với chu kì sản xuất nông nghiệp và núi rừng. Những lễ hội truyền thống như Lễ Ét đông, còn gọi là Tết ăn con dúi, Lễ ăn lúa mới, Lễ cúng máng nước… vẫn được người dân duy trì.

Cùng với lễ hội, những thanh âm quen thuộc của cồng chiêng, đàn tơ rưng, đàn ting ning vẫn hiện diện trong đời sống cộng đồng. Nghề rèn, đan lát cũng được trao truyền qua các thế hệ.

Ở Đăk Pne, nhà rông vẫn hiện diện giữa làng như một biểu tượng văn hóa cộng đồng. Những ngôi nhà sàn truyền thống, tiếng cồng chiêng ngân vang giữa đại ngàn, cùng những điệu xoang mềm mại tạo nên một không gian văn hóa đặc trưng của người Ba Na.

Đó không phải những giá trị được dựng lên để phục vụ du lịch, mà là một phần trong đời sống của cộng đồng. Chính sự tự nhiên ấy làm nên sức hấp dẫn riêng của Đăk Pne.

Giữ rừng để giữ bình yên

Đăk Pne gây ấn tượng bởi vẻ đẹp nguyên sơ của núi rừng Tây Nguyên. Những cánh rừng xanh trải dài, dòng sông, con suối trong veo len qua từng triền đá; giữa thung lũng là những cánh đồng lúa thay đổi sắc màu theo mùa.

Già A Líu, cho biết người Ba Na đã gắn bó với vùng đất này từ xa xưa. Rừng, sông suối không chỉ cung cấp nguồn sống mà còn là một phần không thể tách rời trong đời sống tinh thần của cộng đồng.

Bởi vậy, giữ rừng từ lâu đã trở thành ý thức tự nhiên của người dân. “Người dân luôn có ý thức giữ rừng. Giữ rừng để rừng che chở cho dân làng trước thiên tai”, già A Líu chia sẻ.

Theo già A Líu, những cánh rừng còn xanh, nguồn nước còn trong, cuộc sống của dân làng càng bình yên. “Những cánh rừng nơi đây bạt ngàn, không khí trong lành, cuộc sống dân làng bình yên. Đó là niềm hạnh phúc lớn nhất”, già nói.

Chính cách ứng xử hài hòa với thiên nhiên của cộng đồng cũng là một trong những giá trị quan trọng để Đăk Pne hướng tới phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng.

Một điểm nhấn khác của vùng đất này là hệ thống cầu treo bắc qua sông, suối, nối những ngôi làng giữa đại ngàn. Những cây cầu vốn phục vụ việc đi lại, sản xuất và sinh hoạt của người dân nay có thể trở thành những điểm trải nghiệm thú vị đối với du khách.

Đứng trên cầu treo, du khách có thể phóng tầm mắt ra những dãy núi trùng điệp, nhìn dòng nước hiền hòa phía dưới và cảm nhận rõ hơn vẻ đẹp của một vùng đất còn ít chịu tác động bởi nhịp sống đô thị.

Không ồn ào, không đông đúc, Đăk Pne phù hợp với những người muốn tìm về thiên nhiên, khám phá đời sống bản địa và trải nghiệm những giá trị văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Biến bản sắc thành sinh kế

Nhận diện rõ tiềm năng ấy, Đảng ủy xã Đăk Rve đã ban hành Nghị quyết về lãnh đạo thực hiện phát triển du lịch xã Đăk Rve đến năm 2030, định hướng đến năm 2035.

Theo định hướng, xã tập trung phát triển du lịch sinh thái gắn với làng du lịch cộng đồng tại khu vực Đăk Pne (cũ). Trước mắt, thôn Kon Go được lựa chọn để xây dựng mô hình điểm làng du lịch cộng đồng, kết hợp hình thành vùng dược liệu quý dưới tán rừng phục vụ khách tham quan.

Ông Huỳnh Ngọc Phong, Chủ tịch UBND xã Đăk Rve, cho biết địa phương định hướng phát triển đa dạng các loại hình du lịch như du lịch văn hóa, sinh thái, cộng đồng và nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao. Điểm chung là gắn phát triển du lịch với bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số, từ đó hình thành những sản phẩm đặc trưng của địa phương.

Mục tiêu được xã Đăk Rve đặt ra là xây dựng địa phương trở thành “Trạm dừng sinh thái, văn hóa và trải nghiệm”, từng bước hình thành điểm đến hấp dẫn, vệ tinh kết nối với khu du lịch sinh thái quốc gia Măng Đen.

“Quan trọng hơn là hướng tới mục tiêu giải quyết tốt vấn đề lao động, việc làm và an sinh xã hội, giúp đồng bào dân tộc thiểu số nâng cao thu nhập từ việc làm du lịch”, ông Phong cho biết.

Không chỉ riêng Đăk Pne, xã Đăk Rve còn định hướng phát triển du lịch nghỉ dưỡng kết hợp trải nghiệm nông nghiệp công nghệ cao tại thôn Kon Vang; xây dựng khu vực trung tâm xã trở thành trung tâm thương mại - dịch vụ, tạo thêm các không gian hỗ trợ cho hoạt động du lịch.

Để hiện thực hóa những mục tiêu này, địa phương đang huy động các nguồn lực đầu tư, từng bước hoàn thiện hạ tầng giao thông, xây dựng các điểm du lịch, nghỉ dưỡng và kêu gọi những nhà đầu tư có năng lực tham gia.

Cùng với hạ tầng, yếu tố con người được xác định là một trong những khâu quan trọng. Xã dự kiến tổ chức các lớp đào tạo nghề du lịch, ưu tiên nguồn nhân lực tại chỗ, trang bị cho người dân những kĩ năng cần thiết để tham gia làm du lịch cộng đồng.

Địa phương cũng định hướng xây dựng mỗi làng đồng bào dân tộc thiểu số một câu lạc bộ sinh hoạt văn hóa dân gian; bảo tồn, tiếp tục phát triển nghề truyền thống và hình thành các cơ sở sản xuất hàng lưu niệm.