Bảo tồn Lễ hội tế thần nước của đồng bào Pa Cô

VHO - Lễ hội tế thần nước của đồng bào Pa Cô “hội tụ” những giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc của người dân vùng cao xứ Huế. Trải qua hàng trăm năm, lễ hội được lưu truyền và bảo tồn trong cộng đồng, góp phần lan tỏa và nâng cao đời sống tinh thần của đồng bào.

Cứ vào độ cuối năm, ngược lên vùng núi phía Tây của TP. Huế, du khách sẽ có dịp tham gia trải nghiệm, tìm hiểu những lễ hội truyền thống của đồng bào các dân tộc thiểu số. Năm nay, lần đầu tiên Lễ hội tế thần nước của đồng bào Pa Cô được tổ chức quy mô ở thôn A Năm, xã A Lưới 1 với sự phối hợp và hỗ trợ của Cục Văn hóa các dân tộc Việt Nam - Bộ VHTTDL.

Già làng Hồ Ngọc Trân (65 tuổi, ở thôn A Năm) chia sẻ, không chỉ các già làng, nghệ nhân mà tất cả bà con trên địa bàn đều rất háo hức, phấn khởi và cùng chung tay để tổ chức Lễ hội thành công.

“Bản thân tôi đã được học hỏi từ các thế hệ đi trước, hiểu được văn hóa của đồng bào nên cũng mong muốn lễ hội là dịp để lan tỏa ý nghĩa văn hóa truyền thống và trao truyền đến các thế hệ trẻ” - ông Hồ Ngọc Trân nói.

Theo các bậc cao niên trên địa bàn, Lễ tế thần nước của người Pa Cô có từ thời xa xưa, được đồng bào duy trì đều đặn nhưng thường được tổ chức với quy mô gia đình, dòng họ, thỉnh thoảng được tổ chức ở quy mô cấp làng, xã.

Nghệ nhân Hồ Văn Thôi (53 tuổi, dân tộc Pa Cô) cho biết: "Từ đời ông, đời cha của tôi đã có Lễ tế thần nước vào dịp cuối năm, với ý nghĩa tạ ơn những điều tốt đẹp mà thần nước đã mang lại cho sức khỏe và đời sống, hoạt động sản xuất của bà con. Các dân tộc ở miền núi A Lưới đều có lễ tế thần nước nhưng nghi lễ của người Pa Cô có những điểm khác, mang nét đặc trưng riêng".

Hiện nay, trên địa bàn thôn A Năm, xã A Lưới 1 vẫn còn nhiều nghệ nhân và các bậc cao niên nắm rõ các nghi thức của Lễ tế thần nước. Trong đợt khảo sát nghiên cứu, sưu tầm của Cục Văn hóa các dân tộc Việt Nam vừa qua, các nghệ nhân đã có nhiều chia sẻ và cung cấp các tư liệu về lễ hội này.

Theo nghệ nhân Hồ Văn Thôi, đồng bào Pa Cô hiện còn lưu giữ nhiều lễ hội truyền thống đặc sắc, nhưng mỗi lễ hội có cách trang trí, phục trang, các điệu múa dân gian khác nhau. Với Lễ hội tế thần nước, phục trang được chuẩn bị khác với Lễ hội A riêu ping, Lễ hội Aza.

Trước khi diễn ra lễ hội, các già làng thường phân công con cháu trong các họ tộc chuẩn bị lễ vật để thực hiện nghi lễ dâng cúng lên giàng và tạ ơn thần nước như: dê, heo, cá, chuột, gà, các loại rau rừng...

“Lần này đồng bào Pa Cô ở làng A Năm tổ chức Lễ hội tế thần nước quy mô lớn với sự hỗ trợ từ Bộ VHTTDL”- nghệ nhân Hồ Văn Thôi phấn khởi nói.

Từ xưa đến nay, đồng bào Pa Cô sống dựa vào núi, vào rừng và vào nguồn nước. Nước cho lúa mọc, cho rẫy xanh, cho con người khỏe mạnh, cho bản làng yên ấm. Lễ tế thần nước không chỉ là nghi lễ cúng tế, mà còn là dịp để bà con cùng nhau bày tỏ lòng biết ơn đối với trời đất, thần linh, với nguồn nước đã nuôi sống cộng đồng từ đời này sang đời khác.

Theo ông Lê Hoàng Vũ Hải Quang, Phó Chủ tịch UBND xã A Lưới 1, Lễ tế thần nước (hay Tực giàng Đaaq) là một trong những nghi lễ tín ngưỡng dân gian đặc sắc, lâu đời của đồng bào Pa Cô. Thông qua nghi lễ, bà con gửi gắm ước vọng về mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, bản làng bình yên, nhân dân no ấm, hạnh phúc.

Năm nay, Lễ hội tế thần nước của đồng bào Pa Cô được tổ chức gồm 2 phần: cúng giàng Xứ (tại sân nhà văn hóa cộng đồng làng A Năm) và cúng thần nước (tại bến sông A Lin). Lễ hội có sự tham gia trình diễn của đại diện 6 dòng họ và các già làng, cùng nhiều người dân Pa Cô làng A Năm.

Việc tổ chức Lễ hội tế thần nước trong những ngày cuối năm 2025 không chỉ nhằm bảo tồn, gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của đồng bào dân tộc Pa Cô, mà còn là hoạt động thiết thực thực hiện các chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam. Đồng thời, cụ thể hóa Dự án 6 thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021 - 2025.

Ông Lê Hoàng Vũ Hải Quang khẳng định: "Thông qua lễ hội, xã A Lưới 1 mong muốn tiếp tục khơi dậy niềm tự hào dân tộc, nâng cao ý thức trách nhiệm của cộng đồng trong việc gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống, nhất là đối với thế hệ trẻ. Chúng tôi mong muốn con cháu hiểu hơn về phong tục, nghi lễ của dân tộc mình; trân trọng và giữ gìn những giá trị văn hóa từ tiếng nói, trang phục cho đến nhạc cụ, lễ nghi của người Pa Cô".

Cùng với đó, từng bước gắn bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch cộng đồng, du lịch văn hóa, góp phần cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân trên địa bàn. Xã A Lưới 1 luôn xác định: văn hóa truyền thống là gốc rễ của cộng đồng, còn người dân chính là chủ thể giữ gìn văn hóa.

Sau khi tập huấn, truyền dạy các nghi lễ văn hóa và tổ chức Lễ hội tế thần nước, Cục Văn hóa các dân tộc Việt Nam đã bàn giao các trang thiết bị, trang phục truyền thống và các phụ kiện đi kèm cho UBND Xã A Lưới 1 nhằm phục vụ việc duy trì và phát triển các hoạt động văn hóa, văn nghệ, góp phần bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống của địa phương gắn với phát triển du lịch bền vững.