Ủy ban Văn hóa và Xã hội thẩm tra dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi)

VHO - Ngày 4.10, tiếp tục chương trình Phiên họp toàn thể lần thứ Tư, Ủy ban Văn hóa và Xã hội thẩm tra dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).

Hoàn thiện khung pháp lý đối với hoạt động hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác

Trình bày Tờ trình tóm tắt dự án Luật, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà nêu rõ cơ sở chính trị, pháp lý và cơ sở thực tiễn cho thấy sự cần thiết sửa đổi Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác.

Mục đích ban hành Luật nhằm thể chế hóa đầy đủ, kịp thời chủ trương, đường lối của Đảng về bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân và từng bước hoàn thiện khung pháp lý đối với hoạt động hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác.

Về phạm vi điều chỉnh, Luật quy định về hiến, lấy, ghép, quản lý và sử dụng mô, sản phẩm từ mô, tế bào, sản phẩm từ tế bào, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác; các điều kiện bảo đảm cho hoạt động hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác. Luật này không áp dụng đối với việc kinh doanh, sử dụng mô làm nguyên liệu làm thuốc theo quy định của Luật Dược.

Luật áp dụng đối với tổ chức, cá nhân Việt Nam, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, tổ chức, cá nhân nước ngoài có liên quan đến hiến, lấy, ghép, quản lý và sử dụng mô, tế bào, sản phẩm từ mô, tế bào, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác tại Việt Nam.

Bố cục dự thảo Luật gồm 7 chương, 39 điều. Về nội dung cơ bản, bên cạnh kế thừa những nguyên tắc và quy định cốt lõi của Luật năm 2006 đã được thực tiễn kiểm nghiệm và còn phù hợp, dự thảo Luật cũng sửa đổi, bổ sung, lược bỏ để hoàn thiện nhiều nội dung quan trọng.

Đồng thời quy định các nội dung cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính; nội dung phân quyền, phân cấp; bảo đảm yêu cầu về quốc phòng, an ninh; việc ứng dụng, thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Trình bày Báo cáo thẩm tra tóm tắt dự án Luật, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Lò Thị Việt Hà cho biết về cơ bản, Chính phủ đã nghiêm túc tiếp thu, giải trình các ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, cơ quan chủ trì thẩm tra, các cơ quan của Quốc hội. Hồ sơ dự án Luật cơ bản đầy đủ theo quy định.

Tuy nhiên, Ủy ban đề nghị tiếp tục rà soát, bảo đảm tính thống nhất về nội dung giữa Tờ trình, dự thảo Luật và các tài liệu kèm theo; tiếp tục đánh giá tác động đối với các chính sách liên quan trực tiếp đến quyền con người, quyền nhân thân; bổ sung đánh giá tác động riêng đối với trẻ em; dự thảo văn bản quy định chi tiết đối với các nội dung giao Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Y tế quy định.

Dự thảo Luật cơ bản phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, phù hợp với Hiến pháp, tương thích với điều ước quốc tế có liên quan đã rà soát.

Về một số nội dung lớn của dự thảo Luật, Ủy ban cơ bản tán thành việc mở rộng phạm vi điều chỉnh của Luật bao gồm máu, tế bào và các sản phẩm từ tế bào, mô; quy định đối tượng áp dụng.

Tuy nhiên, khoản 2 Điều 1 quy định không áp dụng đối với việc kinh doanh, sử dụng mô làm nguyên liệu làm thuốc theo Luật Dược, điểm a khoản 1 Điều 7 cho phép thương mại đối với sản xuất, bảo quản, cung ứng tế bào, huyết tương và điểm b khoản 4 Điều 19 quy định việc đăng ký trước khi lưu thông trên thị trường đối với sản phẩm từ mô, tế bào.

Ủy ban nhận thấy, các quy định này chưa rõ ranh giới điều chỉnh giữa “sản phẩm từ tế bào, mô” theo Luật này và “sinh phẩm” theo Luật Dược. Ủy ban đề nghị thông tin rõ vấn đề trên. Đồng thời làm rõ trong dự thảo Luật việc điều chỉnh đối với trường hợp lấy mô tự thân để ghép cho chính người đó.

Ủy ban cơ bản tán thành quy định về nguyên tắc trong việc hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác. Ủy ban cho rằng, “không nhằm mục đích thương mại” là nguyên tắc chủ đạo của Luật; việc quy định các trường hợp được hoạt động vì mục đích thương mại tại Điều 7 là chính sách mới; đề nghị nghiên cứu cơ chế kiểm soát về chất lượng, giá khi cho phép hoạt động thương mại đối với tế bào, huyết tương.

Do các thuật ngữ của Luật có tính chuyên môn sâu, Ủy ban đề nghị cần tiếp tục rà soát kỹ lưỡng các khái niệm, tham vấn ý kiến của các chuyên gia y tế, chuyên gia trong các lĩnh vực liên quan, bảo đảm các khái niệm được hiểu thống nhất, có cơ sở khoa học, rõ ràng, chính xác. Các hành vi bị nghiêm cấm cần quy định rõ ràng, thống nhất.

Tránh lạm dụng, lợi dụng mua bán mô, tạng

Cho ý kiến tại Phiên họp, các đại biểu đánh giá dự thảo Luật có nhiều điểm tiến bộ, giúp thúc đẩy nguồn hiến mô, tạng từ người chết não và chết tuần hoàn; tăng cường bảo vệ người hiến sống; thắt chặt quy trình xác định chết não, chết tuần hoàn; đồng thời mở rộng phạm vi điều chỉnh sang các lĩnh vực mới như ngân hàng mô, tế bào và chế phẩm từ mô.

Các đại biểu cũng mong muốn dự thảo Luật lần này cần tạo ra cơ chế đủ mạnh để chủ động phát hiện, tiếp nhận và đưa nguồn tạng hiến sau khi chết vào ghép.

Về cơ chế kiểm soát dữ liệu, đại biểu đánh giá đây là điểm tiến bộ của dự thảo Luật nhưng đề nghị rà soát kỹ hơn về bảo vệ vùng dữ liệu, phân quyền truy cập, cũng như việc kết nối liên thông với các cơ sở dữ liệu quốc gia để bảo đảm tính thống nhất và bảo mật thông tin trên cả nước. 

Góp ý về các quy định tại dự thảo Luật liên quan đến việc xác định thành viên trong gia đình, các đại biểu nhấn mạnh đây là nội dung rất quan trọng để xác định đúng đối tượng được hiến mô, tạng khi còn sống; đề nghị dự thảo Luật này cần quy định khoanh vùng cụ thể khái niệm “thành viên gia đình” để tránh bị lạm dụng, lợi dụng trong việc mua bán mô, tạng. Nếu không làm rõ khái niệm này rất dễ dẫn đến hành vi vi phạm điều cấm.

Đối với quy định về Cơ quan điều phối quốc gia, các đại biểu ghi nhận cơ quan soạn thảo đã tiếp thu, làm gọn và quy định rõ hơn nhiệm vụ của cơ quan này. Tuy nhiên vẫn cần tiếp tục làm rõ về địa vị pháp lý của Cơ quan điều phối quốc gia, bổ sung quy định về nguyên tắc kiểm tra, trách nhiệm giải trình và cơ chế kiểm soát nhằm bảo đảm minh bạch và phòng ngừa lạm dụng trong hoạt động điều phối.

Về trách nhiệm của cơ sở lấy bộ phận cơ thể người, đại biểu đề nghị bổ sung trách nhiệm theo dõi sức khỏe dài hạn của người hiến, cập nhật hồ sơ sức khỏe, báo cáo biến chứng và chuyển dữ liệu về hệ thống quản lý quốc gia.

Các đại biểu cũng đóng góp nhiều ý kiến hoàn thiện về: phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng, định nghĩa “Ngân hàng mô”, độ tuổi của người hiến mô khi còn sống, quyền lợi của người hiến bộ phận cơ thể, quyền lợi của thân nhân người hiến tạng sau khi chết não, điều kiện ghép tạng cho người nước ngoài, quy định Hệ thống thông tin quản lý mô, tạng...

Các ý kiến cũng đề nghị cơ quan soạn thảo đối chiếu với các luật liên quan như: Luật Hôn nhân và Gia đình, Luật Khám bệnh, chữa bệnh, Bộ luật Dân sự, Luật Trẻ em... để đảm bảo sự thống nhất khi sửa đổi Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác.

Thay mặt cơ quan chủ trì soạn thảo, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cảm ơn và tiếp thu các ý kiến đóng góp của các đại biểu; đồng thời cho biết Bộ Y tế sẽ phối hợp chặt chẽ với cơ quan thẩm tra để rà soát, tinh gọn báo cáo, cập nhật các nội dung mới đã được thống nhất vào dự thảo Luật nhằm hoàn thiện dự án Luật với chất lượng cao nhất khi trình ra Quốc hội.