Siết quản lý thực phẩm trên nền tảng trực tuyến và dịch vụ giao đồ ăn

VHO - Sáng 24.10, tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan trình bày Tờ trình dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), với 6 nhóm chính sách trọng tâm nhằm đổi mới phương thức quản lý, tăng cường kiểm soát nguy cơ và hoàn thiện trách nhiệm quản lý nhà nước.

Theo Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan, sau hơn 15 năm thi hành, Luật An toàn thực phẩm đã đạt được những kết quả nhất định, song thực tiễn triển khai bộc lộ nhiều tồn tại, bất cập. Mô hình quản lý nhà nước còn phân tán giữa các bộ, ngành; phương thức quản lý chưa phù hợp với thực tế và thông lệ quốc tế; dữ liệu chưa được hệ thống hóa thống nhất từ Trung ương đến địa phương. Đặc biệt, hoạt động kinh doanh thực phẩm trên nền tảng thương mại điện tử vẫn còn khoảng trống pháp lý.

Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) gồm 9 chương, 74 điều, tập trung vào 6 nhóm chính sách.

Thứ nhất, quản lý an toàn thực phẩm dựa trên kiểm soát nguy cơ trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Dự thảo chuyển hướng quản lý từ khâu sản xuất ban đầu, gồm trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản, thu hái, đánh bắt, khai thác, giết mổ, đến khi sản phẩm lưu thông trên thị trường.

Các quy định tập trung kiểm soát giới hạn tồn dư thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật và tác nhân gây ô nhiễm; bảo đảm điều kiện an toàn thực phẩm trong sơ chế, chế biến, sản xuất, kinh doanh, bảo quản và phân phối. Đồng thời, tăng cường giám sát hậu kiểm, chủ động lấy mẫu thực phẩm lưu thông trên thị trường, xây dựng hệ thống đánh giá, quản lý và truyền thông nguy cơ. Khi xảy ra sự cố, việc truy xuất nguồn gốc, thu hồi và tiêu hủy thực phẩm không an toàn được thực hiện nhanh chóng, hiệu quả.

Thứ hai, cắt giảm tối đa thủ tục hành chính, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Dự thảo quy định cụ thể đối tượng, nguyên tắc, biện pháp hậu kiểm, trách nhiệm của các đoàn kiểm tra và tần suất kiểm tra trên thị trường. Đồng thời, khuyến khích Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội, hiệp hội ngành hàng và cộng đồng tham gia giám sát an toàn thực phẩm.

Thứ ba, số hóa và xây dựng hệ thống thông tin dữ liệu về an toàn thực phẩm. Hệ thống dự kiến tích hợp thông tin về vòng đời sản phẩm, cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm, tổ chức thử nghiệm phục vụ quản lý nhà nước, lịch sử và kết quả thanh tra, kiểm tra, giám sát, các vụ ngộ độc thực phẩm. Dữ liệu được kết nối, chia sẻ thống nhất từ Trung ương đến địa phương thông qua cơ sở dữ liệu quốc gia.

Thứ tư, quản lý kinh doanh thực phẩm trên sàn thương mại điện tử, giao đồ ăn trực tuyến, thức ăn đường phố và suất ăn tập thể. Dự thảo yêu cầu các cơ sở cập nhật kiến thức, kiểm soát nguồn gốc nguyên liệu, bảo đảm địa điểm kinh doanh đáp ứng điều kiện an toàn thực phẩm. Chính quyền địa phương được tăng cường vai trò kiểm tra, giám sát, nhất là đối với các cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ.

Đối với kinh doanh thực phẩm trên sàn thương mại điện tử, dự thảo quy định trách nhiệm của người bán, cơ sở giao đồ ăn trực tuyến và đơn vị quản lý nền tảng trong giám sát hoạt động kinh doanh, truy xuất nguồn gốc, xử lý khi xảy ra ngộ độc thực phẩm hoặc có nguy cơ mất an toàn.

Thứ năm, hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm thống nhất từ Trung ương đến địa phương, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Trên cơ sở đề án đã được cấp có thẩm quyền thông qua, dự thảo xác định Bộ Y tế là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm. UBND các cấp tổ chức thực hiện nhiệm vụ quản lý trong phạm vi địa phương theo hướng thống nhất một đầu mối tại mỗi cấp.

Các bộ tiếp tục phối hợp thực hiện quy định pháp luật chuyên ngành và nhiệm vụ được Chính phủ phân công, từ quản lý sản xuất ban đầu, chống thực phẩm giả, gian lận thương mại, kinh doanh trên nền tảng thương mại điện tử đến kiểm tra thực phẩm xuất nhập khẩu, phòng ngừa và xử lý vi phạm pháp luật về an toàn thực phẩm.

Thứ sáu, hoàn thiện các quy định về phân tích nguy cơ và lộ trình thực hiện. Dự thảo xác định nguyên tắc phân tích nguy cơ, trách nhiệm của các ngành và lộ trình triển khai phân loại thực phẩm theo mức nguy cơ cao, nguy cơ thấp. Trên cơ sở đó, cơ quan quản lý áp dụng biện pháp kiểm soát phù hợp với từng nhóm thực phẩm.

Thẩm tra dự án luật, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường tán thành sự cần thiết sửa đổi luật, đánh giá hồ sơ được chuẩn bị đầy đủ, công phu, đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét. 

Ủy ban ghi nhận dự thảo đề xuất nhiều chính sách mới theo hướng hiện đại, phù hợp thông lệ quốc tế, đặc biệt là chuyển từ quản lý tương đối đồng đều sang quản lý dựa trên mức độ rủi ro và theo chuỗi. 

Theo đó, dự thảo định hướng áp dụng tiền kiểm có trọng tâm đối với sản phẩm nguy cơ cao, hậu kiểm đối với sản phẩm ít nguy cơ; tần suất thanh tra căn cứ vào đặc điểm sản phẩm, mức độ rủi ro và lịch sử tuân thủ. Ủy ban cũng ghi nhận cơ quan chủ trì soạn thảo đã tích cực, cầu thị tiếp thu phần lớn ý kiến thẩm tra và thể hiện trong dự thảo mới nhất trình Quốc hội.