Không miễn trừ trách nhiệm với hành vi cố ý vi phạm, lừa đảo, trục lợi trong chứng khoán

VHO - Đại biểu Quốc hội Nguyễn Minh Đức nhấn mạnh chứng khoán là lĩnh vực chịu sự điều tiết nghiêm ngặt. Việc miễn trừ trách nhiệm chỉ áp dụng đối với những thiệt hại mang tính khách quan phát sinh từ rủi ro công nghệ chưa được lường trước trong phạm vi thời gian đã được cấp phép. Tuyệt đối không áp dụng chế định miễn trừ đối với các hành vi cố ý vi phạm pháp luật, lợi dụng cơ chế thử nghiệm để lừa đảo, trục lợi, thao túng thị trường.

Sáng 28.9, tại Nhà Quốc hội, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách lần thứ Nhất, nhiệm kỳ khóa XVI đã chính thức khai mạc.

Tại phiên làm việc, các đại biểu Quốc hội chuyên trách đã tập trung thảo luận, đóng góp nhiều ý kiến sâu sắc, chất lượng vào dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán.

Mọi hành vi có lỗi cố ý đều phải bị xử lý nghiêm minh

Đóng góp chi tiết về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực chứng khoán tại Điều 6a của dự thảo Luật, đại biểu Nguyễn Minh Đức (Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh) đánh giá cao Ban soạn thảo khi đã trình thiết kế điều khoản này nhằm tạo ra hành lang pháp lý cho đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trên thị trường.

Tuy nhiên, nghiên cứu kỹ từng điều khoản trong bối cảnh hệ thống pháp luật công nghệ, an ninh mạng và an ninh dữ liệu đang được đồng bộ hóa, đại biểu đã đề xuất nhiều chỉnh lý mang tính thiết thực.

Về sản phẩm, dịch vụ tài chính, đại biểu cho rằng cần nêu cụ thể các sản phẩm phái sinh hoặc trung gian mới như giao dịch chứng khoán phân đoạn, hệ thống tư vấn đầu tư tự động, các hình thức mã hóa tài chính.

Về mô hình thị trường, dự thảo cần chỉ rõ các mô hình thị trường chứng khoán phi tập trung hoặc bán tập trung để tránh khó khăn trong việc áp dụng thực tiễn sau này.

Đối với tiêu chuẩn tuân thủ, đại biểu Nguyễn Minh Đức phân tích, dự thảo hiện mới đề cập đến việc tuân thủ pháp luật về khoa học công nghệ và công nghiệp công nghệ số. Trong khi đó, hệ thống pháp luật hiện hành và đang hoàn thiện đã có Luật An ninh mạng, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, Luật An ninh dữ liệu và Luật Định danh và xác thực điện tử.

“Nếu không quy định chặt chẽ ở trong này thì cơ chế thử nghiệm sẽ tiềm ẩn rủi ro cho hệ thống. Hệ thống giao dịch thiếu bảo mật có thể bị tội phạm mạng tấn công gây tê liệt thị trường, xâm phạm dữ liệu của nhà đầu tư. Nếu thiếu định danh, các chủ thể pháp lý sẽ lợi dụng tài khoản ẩn danh để rửa tiền và thao túng thị trường chứng khoán”, đại biểu Nguyễn Minh Đức cảnh báo.

Từ đó, đại biểu kiến nghị bổ sung nghĩa vụ bắt buộc tuân thủ pháp luật về an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh dữ liệu, đồng thời phải tích hợp đồng bộ với hệ thống định danh và xác thực điện tử.

Về tiêu chuẩn kiểm soát đầu vào, đại biểu Nguyễn Minh Đức đề nghị luật hóa các điều kiện pháp lý bắt buộc đối với tổ chức đăng ký tham gia thử nghiệm.

Cụ thể, doanh nghiệp phải chứng minh được năng lực tài chính, hạ tầng kỹ thuật an toàn thông tin và phải trình cơ quan có thẩm quyền phê duyệt phương án quản trị rủi ro hệ thống, kế hoạch xử lý tình huống khẩn cấp trước khi được cấp giấy chứng nhận thử nghiệm.

Quy định này tạo ra thiết chế sàng lọc pháp lý chặt chẽ để loại bỏ ngay từ đầu các tổ chức không đủ điều kiện, bảo đảm an toàn hệ thống từ gốc.

Đặc biệt, phân tích về giới hạn pháp lý của chế định miễn trừ trách nhiệm, đại biểu nhấn mạnh chứng khoán là lĩnh vực chịu sự điều tiết nghiêm ngặt.

Việc miễn trừ trách nhiệm chỉ áp dụng đối với những thiệt hại mang tính khách quan bắt nguồn từ rủi ro công nghệ chưa được lường trước trong phạm vi thời gian đã được cấp phép.

Tuyệt đối không áp dụng chế định miễn trừ đối với các hành vi cố ý vi phạm pháp luật, lợi dụng cơ chế thử nghiệm để lừa đảo, trục lợi, thao túng thị trường hoặc cố ý vượt quá quy mô, đối tượng được cấp phép; mọi hành vi có lỗi cố ý đều phải bị xử lý nghiêm minh.

Góp ý về mô hình tổ chức của Sở Giao dịch Chứng khoán, đại biểu Hoàng Văn Tuyên (Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng) bày tỏ sự tán thành với việc dự thảo luật không ấn định cứng mô hình công ty mẹ, công ty con, qua đó tạo điều kiện tổ chức lại Sở Giao dịch Chứng khoán theo yêu cầu thực tiễn.

Tuy nhiên, đại biểu băn khoăn khi dự thảo yêu cầu Thủ tướng Chính phủ quyết định mô hình trong thời hạn 1 năm nhưng lại chưa quy định tiêu chí lựa chọn. Quyết định này tác động trực tiếp đến đầu mối vận hành thị trường, trách nhiệm quản trị, việc chuyển giao hệ thống tài sản, nhân sự cũng như quyền và nghĩa vụ liên quan.

Do đó, đại biểu đề xuất "bổ sung yêu cầu phương án tổ chức lại phải dựa trên đánh giá, so sánh các mô hình về hiệu quả, chi phí, trách nhiệm của từng chủ thể và khả năng bảo đảm hoạt động thị trường liên tục, an toàn. Những nội dung này cần thể hiện thành căn cứ pháp lý trong luật để việc sắp xếp có cơ sở kiểm chứng, giám sát và giải trình."

Vấn đề chất lượng nhân sự và đạo đức nghề nghiệp của người hành nghề chứng khoán cũng nhận được sự quan tâm đặc biệt từ đại biểu.

Có ý kiến chỉ ra rằng, dự thảo luật đã tăng cường các điều kiện cấp chứng chỉ như yêu cầu thi sát hạch, tập huấn hằng năm, quy định các trường hợp thu hồi chứng chỉ, không được làm việc đồng thời cho 2 tổ chức trở lên, không thực hiện hành vi vượt quá phạm vi ủy quyền.

Tuy nhiên, các quy định này chủ yếu tập trung vào điều kiện hành chính và các hành vi bị cấm, trong khi các chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp, trách nhiệm ứng xử và bảo vệ lợi ích hợp pháp của khách hàng chưa được thể hiện đầy đủ.

Đại biểu kiến nghị bổ sung trực tiếp vào luật các nguyên tắc nghĩa vụ nền tảng: người hành nghề phải trung thực, khách quan, cẩn trọng; bảo mật thông tin khách hàng; phòng ngừa và công khai xung đột lợi ích; không lợi dụng vị trí, thông tin hoặc tài sản của khách hàng để phục vụ lợi ích cá nhân hoặc tổ chức trái quy định.

Tránh thao túng thị trường, bảo đảm công khai, minh bạch

Giải trình, tiếp thu ý kiến của các đại biểu Quốc hội tại Hội nghị, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn khẳng định cơ quan soạn thảo đã rà soát kỹ lưỡng các nội dung. Đối với cơ chế thử nghiệm tại Điều 6a, Bộ Tài chính tiếp thu toàn bộ để thiết kế tiêu chuẩn ban hành sớm, đưa vào thực tiễn nhằm bảo đảm công khai, minh bạch và bảo vệ quyền lợi của người tham gia.

Về mô hình Sở Giao dịch Chứng khoán, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, thực hiện Nghị quyết 18 về tinh gọn bộ máy, giảm trung gian, định hướng tới đây sẽ phân tách và bỏ mô hình trung gian (công ty mẹ - con hiện tại), chỉ giữ lại các sở chuyên biệt.

Cụ thể, Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh sẽ chuyên trách về giao dịch cổ phiếu; Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội là cơ quan chuyên trách về trái phiếu và các sản phẩm phái sinh và Tổ chức lưu ký chịu trách nhiệm phát triển Trung tâm Lưu ký chứng khoán phù hợp với điều kiện mới.

Bộ trưởng nhấn mạnh, các quy định đối với Sở Giao dịch Chứng khoán sẽ được siết chặt để tránh thao túng thị trường, bảo đảm công khai, minh bạch, bảo vệ quyền lợi người tham gia và thúc đẩy các tổ chức chuyên nghiệp, đáp ứng nhu cầu huy động vốn cho nền kinh tế.

Kết luận nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng đánh giá cao tinh thần làm việc trách nhiệm, thẳng thắn của các đại biểu Quốc hội chuyên trách. Phó Chủ tịch Quốc hội yêu cầu dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán cần tiếp tục được rà soát kỹ lưỡng để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với các luật hiện hành cũng như các dự án luật đang được soạn thảo, trình Quốc hội.