Không để quy định pháp luật bị lợi dụng nhằm tham nhũng, lãng phí, tiêu cực

VHO - Chiều 2.10, tiếp tục Phiên họp thứ 7, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Văn bản quy phạm pháp luật.

Tinh gọn hệ thống văn bản quy phạm pháp luật

Trình bày tờ trình, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự án Luật được xây dựng nhằm tiếp tục thể chế hóa chủ trương đổi mới công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật; kịp thời xử lý những khó khăn, vướng mắc; đồng thời tăng cường sự gắn kết giữa khâu xây dựng pháp luật và tổ chức thi hành pháp luật.

Dự thảo Luật gồm 10 chương, 68 điều, quy định về xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật và những nội dung cơ bản trong tổ chức thi hành pháp luật.

Một trong những điểm mới đáng chú ý là Chính phủ đề nghị đổi tên Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật thành Luật Văn bản quy phạm pháp luật.

Việc điều chỉnh tên gọi nhằm phản ánh đầy đủ hơn phạm vi của dự thảo, không chỉ quy định quy trình xây dựng, ban hành văn bản mà còn bao quát những nội dung cơ bản về tổ chức thi hành pháp luật.

Dự thảo đồng thời tinh gọn hệ thống văn bản quy phạm pháp luật theo hướng mỗi chủ thể chỉ ban hành một hình thức văn bản; lược bỏ 5 nhóm hình thức văn bản và chuyển các nội dung thuộc thẩm quyền của chủ thể tương ứng sang hình thức văn bản phù hợp.

Chính phủ cho biết dự thảo đã thiết kế quy định chuyển tiếp để tránh tạo khoảng trống pháp lý.

Các nguyên tắc trong xây dựng, ban hành và tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật cũng được bổ sung, trong đó nhấn mạnh yêu cầu không để quy định pháp luật bị lợi dụng nhằm tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; đồng thời xác định vai trò chi phối, định hướng của các nguyên tắc cơ bản trong những luật nền tảng thuộc lĩnh vực công và tư.

Về quy trình xây dựng luật, pháp lệnh, dự thảo tiếp tục phân định rõ quy trình xây dựng chính sách và quy trình soạn thảo, nhưng bảo đảm sự liên thông, kế thừa kết quả giữa các giai đoạn. Thay vì quy định một bước thẩm định chính sách riêng, dự thảo thiết kế cơ chế lấy ý kiến và quy định trách nhiệm bắt buộc tham gia của một số bộ, cơ quan ngang bộ trong phạm vi quản lý ngành, lĩnh vực.

Dự thảo cũng hoàn thiện trình tự, thủ tục rút gọn và việc xây dựng, ban hành văn bản trong trường hợp đặc biệt; bổ sung cơ chế xử lý vấn đề khẩn cấp, cấp bách khi Quốc hội không thể họp; quy định cụ thể hơn việc ban hành văn bản để thí điểm chính sách đối với luật, nghị định và nghị quyết của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh.

Một nội dung quan trọng khác là đưa vào luật những quy định cơ bản về giải thích, hướng dẫn áp dụng, kiểm tra, rà soát, hệ thống hóa, hợp nhất, đánh giá hiệu quả thi hành và phản ứng chính sách. Công nghệ số, chuyển đổi số và cơ sở dữ liệu lớn về pháp luật được xác định là những công cụ phục vụ cả quá trình xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật.

Vừa tạo được dư địa phản ứng nhanh trước những vấn đề cấp bách, vừa giữ vững tính ổn định của hệ thống pháp luật

Thẩm tra sơ bộ, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cùng các cơ quan của Quốc hội tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện luật.

Dự thảo được đánh giá cơ bản phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng; bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất của hệ thống pháp luật và tương thích với các điều ước quốc tế có liên quan.

Đa số ý kiến tán thành tên gọi Luật Văn bản quy phạm pháp luật vì ngắn gọn, khái quát. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra cho rằng cần xác định rõ phạm vi điều chỉnh của luật.

Nếu mở rộng theo toàn bộ “vòng đời” của văn bản, từ xây dựng, ban hành đến tổ chức thi hành, rà soát và xử lý vấn đề phát sinh, thì nội dung dự thảo cũng phải được thiết kế tương xứng.

Một số ý kiến đề nghị cân nhắc giữ tên gọi hiện hành nếu phạm vi điều chỉnh về cơ bản không thay đổi.

Đối với đề xuất lược bỏ hình thức văn bản quy phạm pháp luật là nghị quyết của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội từ ngày 1.3.2027, đa số ý kiến tán thành chủ trương đơn giản hóa hệ thống văn bản.

Tuy vậy, có ý kiến đề nghị cân nhắc tiếp tục sử dụng các hình thức này đến hết năm 2027 để xử lý cơ bản những vấn đề thực tiễn đặt ra; đồng thời đánh giá đầy đủ hệ quả pháp lý và phương án xử lý những vấn đề phát sinh sau khi lược bỏ. Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị làm rõ vì sao dự thảo giữ lại thông tư liên tịch trong khi đề xuất bỏ nghị quyết liên tịch.

Với quy định xác lập thứ bậc hiệu lực pháp lý, nhiều ý kiến tán thành nhưng đề nghị sắp xếp rõ văn bản theo thứ tự hiệu lực từ cao xuống thấp; rà soát kỹ để bảo đảm chính xác, hợp lý, tránh phát sinh cách hiểu một số văn bản có hiệu lực pháp lý cao hơn những văn bản vốn thuộc cấp có thẩm quyền cao hơn.

Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhất trí bổ sung nguyên tắc không để quy định pháp luật bị lợi dụng để tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Tuy nhiên, việc cụ thể hóa nguyên tắc này thành yêu cầu bắt buộc cơ quan thẩm định, thẩm tra phải nhận diện những quy định có thể bị lợi dụng cần được cân nhắc kỹ về tính khả thi.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị chỉnh lý quy định về mối quan hệ giữa các luật với những luật nền tảng.

Theo đó, các nguyên tắc cơ bản của luật nền tảng nên được xác định có giá trị chi phối, định hướng đối với các luật còn lại, thay vì quy định theo hướng nội dung của luật khác “không được trái” với những nguyên tắc này.

Cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát nguồn lực tài chính, nhân lực bảo đảm thi hành; hoàn thiện các quy định về khái niệm văn bản quy phạm pháp luật, văn bản quy định chi tiết, cơ chế đặc thù, chính sách thí điểm, tham vấn chính sách, quy trình soạn thảo, áp dụng văn bản và giải thích Hiến pháp, luật, pháp lệnh.

Yêu cầu đặt ra là dự thảo Luật phải vừa tạo được dư địa phản ứng nhanh trước những vấn đề cấp bách, vừa bảo đảm đúng thẩm quyền, giữ vững tính ổn định, đồng bộ và thống nhất của hệ thống pháp luật.