Dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi): Hoàn thiện cơ sở pháp lý phòng, chống tội phạm

VHO - Theo Bộ Công an, việc sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự trong giai đoạn hiện nay không chỉ là yêu cầu mang tính kỹ thuật lập pháp mà còn xuất phát từ những đòi hỏi cấp thiết của thực tiễn đời sống xã hội, công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm và tiến trình hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Bộ Công an vừa trình Chính phủ dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi). 

Theo Bộ Công an, việc ban hành Bộ luật Hình sự năm 2015 và các văn bản luật sửa đổi, bổ sung đã góp phần khắc phục những hạn chế, bất cập của Bộ luật Hình sự năm 1999, đáp ứng yêu cầu của thực tiễn đang đặt ra và bảo đảm hiệu quả công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm trong bối cảnh xây dựng, phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, hội nhập quốc tế.

Bộ luật Hình sự năm 2015 đã thể chế hoá đường lối, chủ trương cải cách tư pháp của Đảng trong tình hình mới; cụ thể hóa Hiến pháp năm 2013, tạo ra cơ chế hữu hiệu để bảo vệ chủ quyền quốc gia, an ninh của đất nước, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, lợi ích của Nhà nước và tổ chức, góp phần bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, bảo vệ và thúc đẩy sự phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. 

Tuy nhiên, sau gần 10 năm, thực tiễn thi hành Bộ luật Hình sự đã bộc lộ nhiều vướng mắc, bất cập và tồn tại, hạn chế, đòi hỏi phải sửa đổi, bổ sung toàn diện đạo luật này để tiếp tục hoàn thiện cơ sở pháp lý, đáp ứng yêu cầu xây dựng, bảo vệ đất nước và phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm trong tình hình mới.

Theo Bộ Công an, việc sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự trong giai đoạn hiện nay không chỉ là yêu cầu mang tính kỹ thuật lập pháp mà còn xuất phát từ những đòi hỏi cấp thiết của thực tiễn đời sống xã hội, công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm và tiến trình hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Thực tiễn cho thấy, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, quá trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng và sự bùng nổ của khoa học, công nghệ, đặc biệt là công nghệ số, tình hình tội phạm đã có nhiều diễn biến mới, phức tạp và khó lường.

Các loại tội phạm truyền thống không chỉ gia tăng về tính chất, mức độ nguy hiểm mà còn có xu hướng cấu kết chặt chẽ, hoạt động có tổ chức, xuyên quốc gia.

Đồng thời, nhiều hành vi nguy hiểm cho xã hội đến mức phải bị xử lý hình sự như các hành vi trong lĩnh vực công nghệ cao, xâm phạm dữ liệu, không gian mạng, môi trường, tài chính, tiền tệ… đặt ra yêu cầu cấp thiết phải có những quy định pháp luật hình sự tương ứng để kịp thời điều chỉnh và xử lý.

Bên cạnh đó, qua tổng kết thực tiễn thi hành Bộ luật Hình sự trong thời gian qua, có thể nhận thấy một số quy định của luật hiện hành đã bộc lộ những hạn chế, bất cập nhất định, chưa bao quát hết các hành vi nguy hiểm cho xã hội phát sinh trong thực tiễn, một số quy định có dấu hiệu chồng chéo, mâu thuẫn với các văn bản pháp luật có liên quan, đặc biệt là pháp luật về xử lý vi phạm hành chính và các luật chuyên ngành.

Những bất cập này không chỉ làm giảm hiệu quả của công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm mà còn ảnh hưởng đến tính nghiêm minh, công bằng của pháp luật hình sự.

Mặt khác, yêu cầu bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật cũng là một cơ sở thực tiễn quan trọng cho việc sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự.

Trong những năm gần đây, nhiều đạo luật mới đã được ban hành hoặc sửa đổi, bổ sung, điều chỉnh các lĩnh vực như bảo vệ môi trường, an ninh mạng, đầu tư, kinh doanh, tài chính, ngân hàng… Sự thay đổi này đòi hỏi Bộ luật Hình sự phải được rà soát, điều chỉnh để bảo đảm sự tương thích, tránh gây khó khăn trong thực thi pháp luật.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, việc sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự còn xuất phát từ yêu cầu thực hiện các cam kết quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Việc tham gia các điều ước quốc tế về phòng, chống tội phạm có tổ chức, chống tham nhũng, chống khủng bố, bảo vệ môi trường… đòi hỏi pháp luật hình sự quốc gia phải được nội luật hóa phù hợp với các chuẩn mực chung của quốc tế.

Đây không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là điều kiện để nâng cao uy tín quốc gia, tăng cường hợp tác quốc tế trong đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Ngoài ra, sự vận động và phát triển của đời sống kinh tế - xã hội trong bối cảnh mới, đặc biệt là quá trình chuyển đổi số, phát triển kinh tế xanh và bền vững, cùng việc các hoạt động quản lý nhà nước và hoạt động của cơ quan, tổ chức, cá nhân dần chuyển sang môi trường điện tử đã đặt ra nhiều vấn đề mới cần được pháp luật hình sự điều chỉnh. Thực tiễn này cũng làm xuất hiện nhiều hành vi vi phạm mới, có tính nguy hiểm cao cho xã hội. Do đó, cần bổ sung các hành vi này vào Bộ luật Hình sự với tư cách là tội phạm.

Việc bảo vệ các quan hệ xã hội mới phát sinh, bảo vệ môi trường, tài nguyên, bảo đảm an ninh quốc gia và trật tự, an toàn xã hội trong điều kiện mới đòi hỏi Bộ luật Hình sự phải được cập nhật, hoàn thiện kịp thời.

Từ những cơ sở thực tiễn nêu trên, có thể khẳng định rằng việc sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự là một yêu cầu khách quan, tất yếu, nhằm bảo đảm cho công cụ pháp lý quan trọng này luôn phù hợp với thực tiễn, đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, đồng thời phục vụ hiệu quả sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước trong giai đoạn mới.