Công tác phổ biến, giáo dục pháp luật phải thực sự trở thành động lực xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật

VHO - Chiều 14.7, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi).

Xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật

Trình bày Tờ trình tóm tắt về dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh sự cần thiết ban hành Luật và cho rằng, việc xây dựng Luật này nhằm khắc phục hạn chế, khó khăn, vướng mắc của Luật hiện hành; thể chế hóa chủ trương của Đảng về đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL).

Đồng thời, bảo đảm quyền tiếp cận thông tin pháp luật, quyền tham gia góp ý, phản ánh, kiến nghị về chính sách, pháp luật; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số; góp phần xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Dự thảo Luật gồm 5 chương với 42 điều (giữ nguyên số lượng chương và tăng 01 điều so với Luật PBGDPL năm 2012; trong đó sửa đổi, hoàn thiện nội dung của 40 điều, cơ bản giữ nguyên nội dung 01 điều và bổ sung 01 điều mới).

Dự thảo Luật PBGDPL (sửa đổi) quy định về quyền, nghĩa vụ, đối tượng, nội dung, hình thức, trách nhiệm quản lý nhà nước, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong truyền thông chính sách và PBGDPL; đồng thời áp dụng đối với các cơ quan, tổ chức, cá nhân ở Việt Nam, người Việt Nam ở nước ngoài có liên quan đến PBGDPL. Dự thảo hoàn thiện một số chính sách của Nhà nước về PBGDPL để phù hợp với tình hình mới.

Phân định rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong PBGDPL, trong đó bổ sung trách nhiệm của cơ quan chủ trì soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật, cơ quan của Quốc hội, cơ quan báo chí, người sử dụng lao động, một số chủ thể, cá nhân như cán bộ, công chức, lực lượng vũ trang nhân dân, luật sư, luật gia và cá nhân khác cung cấp dịch vụ pháp lý.

Đồng thời, dự thảo Luật kế thừa, hoàn thiện quy định về trách nhiệm của Bộ, cơ quan ngang Bộ, Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân, Kiểm toán nhà nước, chính quyền địa phương, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức, đoàn thể... nhằm xác định rõ trách nhiệm và huy động hệ thống chính trị tham gia PBGDPL.

Nêu quan điểm thẩm tra sơ bộ dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, Thường trực các cơ quan của Quốc hội tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật PBGDPL năm 2012 với cơ sở chính trị, pháp lý, thực tiễn.

Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, Thường trực Ủy ban Công tác đại biểu và Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị nghiên cứu bổ sung tiêu chí, nguyên tắc xác định đối tượng bị hạn chế khả năng tiếp cận pháp luật làm căn cứ để Chính phủ quy định chi tiết, bảo đảm tính minh bạch, thống nhất trong tổ chức thực hiện.

Chuyển trọng tâm giáo dục từ hình phạt, chế tài xử lý vi phạm sang đạo đức văn hóa thượng tôn pháp luật 

Cho ý kiến tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết, dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) gồm 5 chương, 42 điều.

Quan tâm đến lĩnh vực phổ biến, giáo dục pháp luật, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, đây là một trong những Luật trọng tâm trong công tác lập pháp để công tác phổ biến, giáo dục pháp luật không còn mang tính hình thức, lối mòn mà phải thực sự trở thành động lực xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật.

Qua các ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội lưu ý một số nội dung chính sau đây:

Thứ nhất, phải đẩy mạnh chuyển đổi số trong phổ biến, giáo dục pháp luật, tránh số hóa cơ học, phải hướng tới tương tác đa chiều.

“Cơ chế tương tác không chỉ truyền thông một chiều từ cơ quan Nhà nước mà dự thảo cần bổ sung quy định về cơ chế tiếp nhận, phản hồi, đánh giá mức độ hiểu biết và đo lường tiếp cận pháp luật của người dân trên môi trường số để kịp thời điều chỉnh nội dung tuyên truyền”, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị.

Thứ hai, phải phân định rõ đối tượng đặc thù và cá nhân về nội dung phổ biến, giáo dục pháp luật. 

Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, ở đây phải dựa vào cộng đồng để phổ biến, giáo dục pháp luật; luật hóa mạnh mẽ vai trò của các thiết chế văn hóa cơ sở như già làng, trưởng bản, người có uy tín trong dòng họ và các mô hình tự quản tại cộng đồng, phải chuyển từ phổ biến toàn diện sang phổ biến “thiết thân”, nghĩa là người dân làm nghề gì, sống ở địa bàn nào thì được ưu tiên tiếp cận nhóm luật ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của họ ở địa bàn đó.

Thứ ba, phải khắc phục bất cập về nguồn lực và vị thế của Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật. Chủ tịch Quốc hội đề nghị trong Nghị định của Chính phủ thực hiện Luật này phải quy định định mức chi tiêu, có nguồn lực tương xứng để tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật.

“Tôi nghĩ rằng, ngân sách nhà nước chi thường xuyên hàng năm cho địa phương cần phải ưu tiên cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật”, Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.

Thứ tư, đẩy mạnh xã hội hóa, tạo cơ chế khuyến khích thực chất thay vì kêu gọi chung chung.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị cần quy định cụ thể chỉ tiêu, giờ nghĩa vụ trợ giúp pháp lý của các luật sư.

“Ở cấp tỉnh, luật sư nhiều và đa dạng, vậy bây giờ trách nhiệm xã hội hóa của luật sư như thế nào, đề nghị Bộ Tư pháp nghiên cứu, tính toán thêm”, Chủ tịch Quốc hội đề nghị.

Thứ năm, tích hợp giáo dục pháp luật trong nhà trường.

Nhấn mạnh đây là vấn đề hết sức quan trọng, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, cần xây dựng văn hóa tuân thủ chuyển trọng tâm giáo dục từ hình phạt, chế tài xử lý vi phạm sang đạo đức văn hóa thượng tôn pháp luật ngay từ bậc mầm non, tiểu học nhằm hình thành phản xạ tự giác tuân thủ pháp luật.

Phổ biến, giáo dục pháp luật là nhiệm vụ chính trị quan trọng của cả hệ thống chính trị

Kết luận nội dung này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho biết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản tán thành phạm vi và nội dung sửa đổi của dự thảo Luật.

Đồng thời đề nghị Chính phủ chỉ đạo tiếp tục rà soát để thể chế hóa đầy đủ chủ trương của Đảng đối với công tác phổ biến, giáo dục pháp luật; bảo đảm yêu cầu đổi mới tư duy trong công tác xây dựng pháp luật đồng bộ với đổi mới tư duy trong phổ biến, giáo dục pháp luật, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới; bảo đảm đạt mục tiêu giải quyết căn bản những vướng mắc, bất cập trong thực tiễn thi hành Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật cũng như nâng cao hiệu quả cải cách thủ tục hành chính, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.

“Thông qua công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, phải thể hiện rõ việc tiếp thu, phản hồi ý kiến của nhân dân để từ đó điều chỉnh nội dung tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật có hiệu quả cao hơn và gắn với từng đối tượng, trách nhiệm, quyền lợi, nghĩa vụ của từng đối tượng được tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật”, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nhấn mạnh.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng đề nghị quán triệt quan điểm chung: “Phổ biến, giáo dục pháp luật là nhiệm vụ chính trị quan trọng của cả hệ thống chính trị, không phải là việc riêng của ngành tư pháp, cũng không phải là việc riêng của Hội đồng Phổ biến, giáo dục pháp luật mà tất cả các cơ quan, các ngành, các cấp và người đứng đầu phải chịu trách nhiệm chính trong việc tổ chức phổ biến, giáo dục pháp luật”.