Bảo tồn và phát huy giá trị di tích lịch sử Phước Long

VHO - Hội thảo khoa học về giá trị lịch sử Chiến thắng Phước Long đã tập trung làm rõ tầm vóc của chiến thắng ngày 6.1.1975, đồng thời đề xuất giải pháp bảo tồn, kết nối hệ thống di tích lịch sử, văn hóa, gắn với giáo dục truyền thống và phát triển du lịch bền vững.

Chiều 22.10, tại TP. Đồng Nai, Thành ủy Đồng Nai phối hợp với Bộ VHTTDL tổ chức hội thảo khoa học “Giá trị lịch sử đặc biệt tiêu biểu của Chiến thắng Phước Long gắn liền bảo tồn và phát huy giá trị các di tích lịch sử, văn hóa trên địa bàn Phước Long, thành phố Đồng Nai”.

Các tham luận tại hội thảo tập trung phân tích giá trị lịch sử, quân sự và ý nghĩa thực tiễn của Chiến thắng Đường 14 - Phước Long, qua đó bổ sung cơ sở khoa học cho công tác bảo tồn di tích, giáo dục truyền thống và phát huy giá trị di sản gắn với sự phát triển của địa phương.

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Chiến thắng Đường 14 - Phước Long có vị trí đặc biệt quan trọng. Thắng lợi ngày 6.1.1975 không chỉ thể hiện sự trưởng thành của lực lượng cách mạng miền Nam mà còn cung cấp những căn cứ thực tiễn quan trọng để Bộ Chính trị, Quân ủy Trung ương đánh giá tương quan lực lượng trên chiến trường, khả năng can thiệp trở lại của Mỹ và triển vọng phát triển của cục diện chiến tranh.

Trong tham luận “Chiến thắng Đường 14 - Phước Long năm 1974-1975 với cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975 của quân và dân ta”, PGS.TS Trần Đức Cường, nguyên Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, nhấn mạnh ý nghĩa của chiến thắng trong việc cung cấp thêm cơ sở thực tiễn để Trung ương đánh giá tình hình chiến trường, củng cố quyết tâm chiến lược giải phóng hoàn toàn miền Nam.

Sau 25 ngày đêm chiến đấu, quân và dân ta giải phóng hoàn toàn tỉnh Phước Long. Đây là tỉnh đầu tiên ở miền Nam được giải phóng hoàn toàn trong bối cảnh quân Mỹ đã rút khỏi chiến trường, tạo bước chuyển quan trọng về quân sự và chiến lược.

Phân tích sâu hơn về tầm vóc của chiến thắng, Thiếu tướng, TS. Nguyễn Xuân Năng, nguyên Giám đốc Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam, cho rằng Phước Long là phép thử quan trọng để đánh giá phản ứng của Mỹ và thực lực của quân đội Sài Gòn trong giai đoạn cuối cuộc chiến tranh.

Theo ông, chiến thắng không chỉ có ý nghĩa thăm dò mà còn tạo ra những chuyển biến thực chất về thế trận. Việc giải phóng Phước Long góp phần mở rộng hành lang vận tải chiến lược, tạo điều kiện kết nối các vùng giải phóng; đồng thời làm suy yếu hệ thống phòng thủ của đối phương ở phía Bắc Sài Gòn.

Chiến thắng cũng cho thấy bước trưởng thành trong nghệ thuật quân sự. Trên chiến trường B2, lực lượng chủ lực vận dụng cách đánh hiệp đồng binh chủng, phối hợp bộ binh, pháo binh và xe tăng trong tiến công các vị trí được phòng thủ chặt chẽ. Những kinh nghiệm thực tiễn này góp phần bổ sung cơ sở cho việc tổ chức các chiến dịch tiếp theo trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975.

Những phân tích tại hội thảo tiếp tục khẳng định vị trí của Chiến thắng Phước Long trong tiến trình chuẩn bị và phát triển thế trận tiến tới giải phóng hoàn toàn miền Nam. Việc nghiên cứu sâu hơn về sự kiện không chỉ góp phần tổng kết lịch sử quân sự mà còn tạo cơ sở khoa học cho công tác bảo tồn các địa điểm lịch sử liên quan, đưa giá trị của chiến thắng đến gần hơn với công chúng.

Bên cạnh việc làm rõ ý nghĩa lịch sử, các tham luận tập trung đề xuất giải pháp kết nối hệ thống di tích tại Phước Long thành một không gian di sản có nội dung xuyên suốt, phản ánh các giai đoạn đấu tranh, hy sinh cùng những giá trị văn hóa, tinh thần của địa phương.

Trong tham luận “Chiến thắng Phước Long năm 1975 - tầm vóc chiến lược của bộ đội chủ lực Quân đoàn 4 và mạch nguồn kết nối hệ thống di tích lịch sử, văn hóa tại địa phương”, Thiếu tướng Nguyễn Hoàng, nguyên Phó Tư lệnh Quân khu 9, cho rằng các địa điểm như Nhà tù Bà Rá, Cầu Đăk Lung, Miếu Bà Rá, Bảo tàng Đường 14 và Tượng đài Chiến thắng đều có giá trị trong việc lưu giữ, tái hiện lịch sử vùng đất Phước Long.

Theo ông, mỗi di tích là một phần ký ức lịch sử, gắn với những chặng đường đấu tranh và đóng góp của quân, dân địa phương. Việc kết nối các địa điểm trong một không gian di sản thống nhất sẽ giúp người dân, du khách tiếp cận lịch sử đầy đủ hơn, đồng thời tạo điều kiện phát huy giá trị của từng di tích.

Từ đó, tham luận đề xuất tiếp tục hoàn thiện cơ sở khoa học, làm căn cứ để kiến nghị cấp có thẩm quyền xem xét nâng tầm và kết nối các di tích trên địa bàn thành một quần thể di tích lịch sử có giá trị. Đây cũng là cơ sở để triển khai công tác bảo tồn, tôn tạo, huy động nguồn lực và tổ chức các hoạt động phát huy giá trị di sản trong thời gian tới.

Một trong những địa điểm được quan tâm là Trại lao động đặc biệt Bà Rá. Bí thư Đảng ủy phường Phước Long Nguyễn Thị Hương kiến nghị thành phố ưu tiên nguồn lực nghiên cứu, quy hoạch bảo tồn và đầu tư các hạng mục cốt lõi của di tích; đồng thời tích hợp vùng bảo vệ di tích vào quy hoạch đất đai, đô thị và du lịch.

Cùng với bảo tồn, việc phát huy giá trị di tích cần gắn với giáo dục truyền thống thông qua các chương trình tham quan, học tập lịch sử dành cho học sinh, sinh viên và lực lượng vũ trang tại bảo tàng, tượng đài cùng những địa điểm liên quan đến Chiến thắng Phước Long.

Từ Trại lao động đặc biệt Bà Rá, hệ thống di tích có thể được kết nối với Miếu Bà Rá, Núi Bà Rá - hồ Thác Mơ, Cầu Đăk Lung và các địa điểm gắn với Chiến thắng Phước Long để hình thành tuyến tham quan có chủ đề rõ ràng.

Qua đó, công chúng có thêm cơ hội tìm hiểu lịch sử đấu tranh của quân, dân địa phương, đồng thời mở ra khả năng phát triển du lịch văn hóa, lịch sử kết hợp sinh thái, góp phần tạo sinh kế cho cộng đồng.

Tuy nhiên, việc hình thành và khai thác các tuyến tham quan cần đặt yêu cầu bảo tồn, tính xác thực của di tích lên hàng đầu, bảo đảm hài hòa giữa phát triển du lịch với gìn giữ cảnh quan, môi trường và bản sắc văn hóa địa phương.

Các hoạt động phát huy giá trị cần được triển khai theo lộ trình phù hợp, có sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, giới nghiên cứu và người dân, tránh chạy theo khai thác trước mắt mà ảnh hưởng đến những giá trị lịch sử cần được gìn giữ lâu dài.

Đại diện địa phương, bà Huỳnh Thị Hằng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam TP. Đồng Nai, nhấn mạnh hội thảo đã bổ sung cơ sở khoa học và thực tiễn để làm rõ giá trị lịch sử của Chiến thắng Phước Long, đồng thời định hướng kết nối hệ thống di tích trên địa bàn.

Theo bà, địa phương sẽ tiếp tục kiểm kê, hoàn thiện hồ sơ, quy hoạch và ưu tiên nguồn lực bảo tồn, tôn tạo di tích; trong đó, lấy địa điểm ghi dấu Chiến thắng Phước Long làm hạt nhân kết nối, gắn với bảo tồn Trại lao động đặc biệt Bà Rá, giáo dục truyền thống và phát triển du lịch bền vững.

Phát biểu kết luận hội thảo, Thứ trưởng Bộ VHTTDL Hoàng Đạo Cương nhấn mạnh hội thảo đã làm rõ giá trị lịch sử đặc biệt tiêu biểu của Chiến thắng Phước Long ngày 6.1.1975, đồng thời bổ sung cơ sở khoa học và thực tiễn cho công tác bảo tồn, phát huy giá trị hệ thống di tích lịch sử, văn hóa trên địa bàn.

Thứ trưởng đề nghị tiếp tục kiểm kê, xác minh tư liệu, hoàn thiện hồ sơ khoa học, rà soát các di tích chưa được xếp hạng và nghiên cứu xây dựng đề án tổng thể bảo tồn, tôn tạo, phát huy giá trị di tích Phước Long, trong đó xác định địa điểm ghi dấu Chiến thắng Phước Long là hạt nhân kết nối. Đối với Trại lao động đặc biệt Bà Rá, cần bảo đảm tính khoa học, xác thực của dấu tích, chỉ phục dựng những hạng mục có đủ căn cứ.

Việc phát huy giá trị di sản cần gắn với giáo dục truyền thống, ứng dụng công nghệ số và phát triển du lịch lịch sử, văn hóa, sinh thái phù hợp. Đồng thời, cần xác định rõ lộ trình, nguồn lực và trách nhiệm phối hợp để chuyển kết quả nghiên cứu thành những nhiệm vụ bảo tồn cụ thể, bảo đảm hài hòa giữa gìn giữ di sản và phát triển bền vững địa phương.