“Bắt đúng tần số” để lan tỏa tình yêu văn hóa đọc đến trẻ

VHO - Giữa nhiều lựa chọn giải trí hấp dẫn trẻ em hôm nay, để một cuốn sách thực sự giữ chân các em không thể chỉ trông vào nội dung hay. Từ câu chuyện của dự án Sách nhà mình cho thấy, muốn khơi dậy hứng thú và hình thành thói quen đọc, người lớn cần biết cách “bắt đúng tần số” của trẻ, đồng thời kiên trì đồng hành từ gia đình đến nhà trường.

 Phóng viên Văn Hóa đã có cuộc trò chuyện với chị Lê Thùy Dương, Chủ nhiệm dự án Sách nhà mình, về hành trình gieo mầm văn hóa đọc và những cách làm gần gũi để đưa sách từng bước đến gần hơn với trẻ trong gia đình, nhà trường và cộng đồng.

P.V: Điều gì đã thôi thúc chị bắt đầu và theo đuổi dự án “Sách nhà mình”?

- Chị Lê Thùy Dương: Tôi bắt đầu dự án từ mong muốn tìm một phương pháp phù hợp để trẻ đến với sách một cách tự nhiên. Khoảng 7 năm trước, khi trò chuyện với những người bạn có con cùng độ tuổi, tôi nhận thấy nhiều phụ huynh khá lúng túng trong việc đưa những cuốn sách hay đến với con.

Với trẻ mầm non hoặc lớp 1, đọc một cuốn sách dài là điều rất khó, thậm chí chưa thể thực hiện được. Khi ấy, tôi chọn cách kể chuyện. Mỗi tối trước khi đi ngủ, tôi kể cho con nghe một đoạn. Nhưng muốn kể hấp dẫn, chính người lớn cũng phải đọc, hiểu và yêu tác phẩm. Chỉ khi thực sự hiểu câu chuyện, mình mới có thể kể cuốn hút, khiến trẻ tò mò và háo hức chờ phần tiếp theo.

Khi thường xuyên được nghe kể, kết hợp với những hình thức thể hiện sáng tạo, trẻ sẽ dần yêu thích các câu chuyện. Đến lúc đã đọc thành thạo, ngoài truyện tranh, các em có thể tự tìm lại những cuốn sách từng được nghe kể, rồi từng bước tiếp cận truyện dài, tiểu thuyết hay những tác phẩm có dung lượng lớn hơn. Điều quan trọng là người lớn phải kiên trì đồng hành để thói quen đọc được hình thành một cách tự nhiên.

Được biết ban đầu, dự án được triển khai với trọng tâm xây dựng thói quen đọc sách trong gia đình. Điều gì khiến chị nhận ra dự án cần mở rộng phạm vi hoạt động?

- Khi Sách nhà mình mới ra đời, dự án chỉ hướng tới các gia đình, tập trung vào việc bố mẹ đọc sách cùng con và duy trì thói quen đọc trong nhà. Nhưng sau khoảng một năm, chúng tôi nhận ra nếu chỉ dừng ở phạm vi gia đình thì sức lan tỏa vẫn còn hạn chế. Vì vậy, dự án được mở rộng tới trường học, hướng tới sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình, các tổ chức xã hội, câu lạc bộ đọc sách và nhà xuất bản. Khi đi vào trường học, hoạt động khuyến đọc có điều kiện được duy trì ổn định và tiếp cận đông học sinh hơn.

Chúng tôi cũng xác định phải bắt đầu từ tâm lý của các em. Học sinh thích chơi, giao lưu và tương tác; điều này đúng với nhiều lứa tuổi, từ tiểu học đến đại học. Vì thế, mỗi sự kiện đều được thiết kế theo hướng tăng tương tác giữa người dẫn chương trình, khách mời và người tham dự. Nội dung sách được chuyển hóa thành các trò chơi như giải mã bí mật, đuổi hình bắt chữ, trả lời câu hỏi... Xen kẽ là những cuộc gặp gỡ với tác giả, diễn giả để các em được trao đổi sâu hơn về tác phẩm.

Khi bị cuốn hút bởi trò chơi, hoạt động trải nghiệm và những cuộc giao lưu có ý nghĩa, các em sẽ dễ tìm đến cuốn sách được giới thiệu, rồi từ đó mở rộng sang những cuốn khác. Đó cũng là cách chúng tôi lan tỏa văn hóa đọc: tạo hứng thú trước, rồi khuyến khích trẻ chủ động đến với sách.

Từ thực tiễn triển khai dự án, theo chị, đâu là khó khăn trong phát triển văn hóa đọc hiện nay?

- Khó khăn lớn nhất vẫn là nhận thức. Trong nhà trường, từ Ban Giám hiệu, giáo viên đến học sinh đều cần hiểu rõ ý nghĩa của hoạt động khuyến đọc thì mới có thể chủ động đón nhận và triển khai. Phụ huynh cũng cần đồng hành, hiểu rằng đây là những chương trình góp phần hỗ trợ việc học tập và phát triển của con em, chứ không phải hoạt động mang tính bắt buộc hay nhằm trực tiếp cải thiện điểm số.

Phát triển văn hóa đọc là một quá trình dài hơi, vì vậy rất cần sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường và gia đình. Bên cạnh đó, sự đồng hành của các nhà xuất bản cũng hết sức quan trọng. Chỉ khi các bên cùng chung tay, hoạt động khuyến đọc mới có thể được duy trì ổn định và tạo hiệu quả lâu dài.

Chị có thể chia sẻ những kinh nghiệm để khơi dậy sự chủ động và niềm yêu thích đọc sách trong gia đình, nhà trường và cộng đồng?

- Hiện nay, các nhà xuất bản và những dự án như Sách nhà mình khá cởi mở, đồng thời chú trọng hơn tới truyền thông. Nhiều chương trình lan tỏa văn hóa đọc được tổ chức thường xuyên và hoàn toàn miễn phí. Chỉ cần chủ động theo dõi, cập nhật thông tin, phụ huynh và các em đều có thể tiếp cận những hoạt động chất lượng.

Khi bố mẹ cùng con tham gia, gia đình không chỉ có thêm cơ hội tiếp xúc với sách mà còn được gặp gỡ, quan sát cách các chuyên gia, khách mời tổ chức hoạt động tương tác xoay quanh sách. Từ đó, các thành viên có thể học hỏi, giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm và duy trì cảm hứng đọc. Một cộng đồng cùng chung mối quan tâm chính là “ngọn lửa” giúp thói quen đọc được nuôi dưỡng lâu dài.

Văn hóa đọc cũng không nên chỉ được hiểu đơn giản là đọc một cuốn sách. Việc đọc cần được đặt trong một môi trường rộng hơn, có sự kết nối với các hoạt động văn hóa - nghệ thuật. Chính những trải nghiệm ấy có thể khơi gợi cảm hứng tìm đến sách; ngược lại, sách lại đem đến nền tảng để mỗi người hiểu và cảm nhận sâu hơn những giá trị văn hóa - nghệ thuật.

Điều quan trọng là mỗi người cần chủ động tìm hiểu, lựa chọn những kênh thông tin uy tín để tiếp cận các hoạt động, chương trình phù hợp và có chất lượng.

Xin cảm ơn chị!