Siết xe bán tải vào nội đô: Vì sao “nóng” trở lại?

VHO - Không phải quy định hoàn toàn mới, nhưng việc áp dụng đồng bộ Thông tư 53/2024/TT-BGTVT từ năm 2025-2026, gắn trực tiếp với các quy định cấm giờ xe tải tại Hà Nội và TP.HCM, đã khiến xe bán tải bị hạn chế như xe tải, làm bùng lên tranh luận trong dư luận.

“Chốt” pháp lý: xe bán tải chính thức bị xếp là ô tô tải

Làn sóng tranh luận hiện nay bắt nguồn từ Thông tư 53/2024/TT-BGTVT do Bộ Giao thông vận tải (nay là Bộ Xây dựng) ban hành ngày 15.11.2024, quy định về phân loại phương tiện giao thông đường bộ. Theo Phụ lục IV của Thông tư, xe pickup cabin kép - tức các dòng bán tải phổ biến trên thị trường - được xếp vào nhóm “ô tô tải thông dụng”.

Việc phân loại này đã được lực lượng chức năng, trong đó có Cục Cảnh sát giao thông, xác nhận là căn cứ pháp lý để áp dụng thống nhất trong quản lý và xử lý vi phạm. Điểm đáng chú ý là cách phân loại dựa trên kết cấu phương tiện - tức có thùng chở hàng - thay vì mục đích sử dụng. Điều đó đồng nghĩa, dù được dùng như xe gia đình, phần lớn xe bán tải vẫn bị coi là xe tải về mặt pháp lý.

Theo phản hồi từ Cục Đăng kiểm Việt Nam, cách phân loại này không phải hoàn toàn mới, mà nhằm chuẩn hóa hệ thống quy định, tránh tình trạng mỗi địa phương áp dụng khác nhau như trước đây. Tuy nhiên, chính việc “chốt” lại cách hiểu này đã tạo ra bước ngoặt trong quản lý loại phương tiện vốn nằm ở “vùng xám” suốt nhiều năm.

Tác động trực tiếp: xe bán tải bị hạn chế như xe tải khi vào nội đô

Khi đã bị xếp là xe tải, xe bán tải lập tức chịu tác động từ các quy định tổ chức giao thông hiện hành tại đô thị lớn, đặc biệt là Hà Nội và TP.HCM.

Tại TP.HCM, theo Quyết định 23/2018/QĐ-UBND, xe tải nhẹ không được lưu thông trong khung giờ cao điểm từ 6h đến 9h và từ 16h đến 20h. Tại Hà Nội, các quy định phân luồng của UBND TP và ngành Giao thông cũng hạn chế xe tải dưới 1,25 tấn trong các khung giờ cao điểm sáng và chiều, đồng thời yêu cầu xin phép khi hoạt động ở nhiều khu vực nội đô.

Việc áp dụng các quy định này đối với xe bán tải khiến không ít người bất ngờ. Trên thực tế, nhiều trường hợp đã bị xử phạt khi đi vào đường có biển cấm xe tải hoặc vi phạm giờ lưu thông, dù trước đó vẫn quen sử dụng phương tiện như xe con. Lực lượng CSGT khẳng định việc xử lý sẽ căn cứ vào phân loại phương tiện theo Thông tư 53/2024/TT-BGTVT, thay vì cách gọi thông thường của người dân.

Chính sự thay đổi này, khi được triển khai đồng bộ từ khâu đăng kiểm đến tuần tra, xử lý vi phạm trong giai đoạn 2025-2026, đã khiến tác động trở nên rõ rệt và tạo ra “cú sốc chính sách” đối với nhiều người sử dụng.

Dư luận tranh cãi: “nghịch lý” và yêu cầu điều chỉnh chính sách

Sự thay đổi trong cách quản lý xe bán tải nhanh chóng làm dấy lên tranh luận trong dư luận. Một trong những vấn đề được nhắc đến nhiều là “nghịch lý chính sách”: xe bán tải chịu mức thuế, phí gần tương đương xe con, nhưng khi lưu thông lại bị quản lý như xe tải. Nhiều ý kiến cho rằng đây là điểm chưa hợp lý, cần được xem xét lại.

Bên cạnh đó, không ít người dùng cho rằng xe bán tải hiện nay chủ yếu phục vụ nhu cầu cá nhân, gia đình, nên việc áp dụng quy định như xe tải là quá cứng nhắc. Trước đây, theo QCVN 41:2019/BGTVT, xe bán tải có tải trọng dưới 950 kg từng được coi như xe con trong tổ chức giao thông, vì vậy sự thay đổi lần này càng khiến nhiều người cảm thấy “bị siết đột ngột”.

Ở chiều ngược lại, cơ quan quản lý cho rằng việc siết chặt là cần thiết trong bối cảnh hạ tầng đô thị ngày càng quá tải. Xe bán tải có kích thước lớn, có khả năng chở hàng, nên nếu không quản lý như xe tải sẽ ảnh hưởng đến tổ chức giao thông và an toàn đường bộ.

Đáng chú ý, một số doanh nghiệp ô tô đã lên tiếng kiến nghị điều chỉnh. Theo phản ánh, có đề xuất cho phép xe bán tải tải trọng nhỏ được lưu thông như xe con trong nội đô, nhằm phù hợp hơn với thực tế sử dụng. Tuy nhiên, đến nay, cơ quan chức năng vẫn chưa có thay đổi chính thức nào đối với cách phân loại này.

Như vậy, việc siết xe bán tải vào nội đô thực chất bắt nguồn từ một thay đổi mang tính kỹ thuật trong phân loại phương tiện, nhưng khi gắn với các quy định hạn chế xe tải tại đô thị đã tạo ra tác động lớn ngoài dự kiến.

Trong khi cơ quan quản lý hướng tới mục tiêu chuẩn hóa và giảm áp lực giao thông, thì dư luận lại đặt ra yêu cầu về sự linh hoạt đối với một loại phương tiện “lai” giữa xe cá nhân và xe chở hàng. Chính sự giằng co này khiến câu chuyện xe bán tải vào nội đô chưa thể khép lại, và nhiều khả năng sẽ còn tiếp tục được điều chỉnh trong thời gian tới.