Sẽ thực hiện theo nguyên tắc nào?

VHO - Sở VHTT TP.HCM xây dựng dự thảo quyết định ban hành Quy chế về đặt tên, đổi tên đường và công trình công cộng trên địa bàn thành phố. Dự thảo được xây dựng trong bối cảnh TP.HCM mới hình thành sau khi sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, hướng tới thống nhất quy trình quản lý, đồng thời bổ sung nhiều nguyên tắc và tiêu chí mới nhằm hạn chế tình trạng đặt tên tự phát, trùng lặp hoặc thiếu tính hệ thống.

 Theo Sở VHTT, quá trình đô thị hóa nhanh khiến mạng lưới giao thông của TP.HCM ngày càng mở rộng, nhiều khu đô thị và khu dân cư mới liên tục hình thành. Thực tế vẫn còn không ít tuyến đường chưa có tên hoặc được người dân gọi theo cách tự phát, gây khó khăn cho đời sống, hoạt động giao dịch cũng như công tác quản lý nhà nước.

Hạn chế việc xáo trộn tên đường đã sử dụng ổn định

Trước đây, việc đặt tên đường tại TP.HCM cũ được thực hiện theo Quyết định số 92/2005. Quy định này từng góp phần đưa công tác đặt tên đường đi vào nền nếp, quản lý tập trung quỹ tên đường và hạn chế trùng lặp giữa các địa phương. Tuy nhiên, sau gần hai thập kỷ, nhiều quy định không còn phù hợp với hệ thống pháp luật hiện hành và đã được bãi bỏ từ năm 2022.

Đến ngày 1.7.2025, TP.HCM mới chính thức được thành lập trên cơ sở sáp nhập TP.HCM, Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu. Trong khi Bình Dương từng có quy chế riêng, Bà Rịa - Vũng Tàu chủ yếu thực hiện theo quy định chung của Chính phủ. Điều này đặt ra yêu cầu cần có một quy chế thống nhất để áp dụng trên toàn địa bàn thành phố mới. Một trong những nguyên tắc đáng chú ý của dự thảo là tiếp tục bảo đảm tính ổn định của hệ thống tên đường.

Theo đó, các tuyến đường và công trình công cộng đã có tên quen thuộc, gắn với lịch sử, truyền thống văn hóa và đã ăn sâu trong đời sống của nhiều thế hệ người dân sẽ không bị đổi tên. Chỉ những trường hợp tên gọi không còn phù hợp về giá trị lịch sử, văn hóa, trái với thuần phong mỹ tục hoặc gây tác động tiêu cực mới được xem xét điều chỉnh và việc này phải được cân nhắc hết sức thận trọng.

Dự thảo cũng nhấn mạnh nguyên tắc hạn chế tối đa việc xáo trộn tên đường đã được sử dụng ổn định. Quy định này nhằm bảo đảm tính liên tục trong quản lý đô thị, đồng thời tránh phát sinh những ảnh hưởng đối với người dân, doanh nghiệp và các cơ quan khi phải thay đổi địa chỉ, giấy tờ hay dữ liệu hành chính. Đối với đường xã, đường thôn, đường nội bộ hoặc đường chuyên dùng cũng không bắt buộc phải đặt tên hoặc đánh số hiệu. Khi địa giới hành chính thay đổi do sáp nhập hoặc điều chỉnh, các tuyến đường này cũng không bắt buộc phải đổi tên hoặc đổi số hiệu. Đây được xem là điểm mới nhằm giảm thủ tục hành chính, tránh phát sinh những thay đổi không cần thiết sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính.

Cũng theo dự thảo, các địa danh, di tích lịch sử, sự kiện lịch sử hoặc danh từ được bổ sung vào ngân hàng tên phải thật sự tiêu biểu, có mối liên hệ với quá trình hình thành và phát triển của Sài Gòn - TP.HCM. Đối với danh nhân và nhân vật lịch sử, tiêu chí cũng được quy định chặt chẽ hơn. Chỉ những người thật sự tiêu biểu, có đóng góp cụ thể cho sự phát triển của TP.HCM hoặc đất nước mới được xem xét đưa vào ngân hàng tên. Trong đó có các danh nhân, anh hùng dân tộc, anh hùng liệt sĩ, người có công khai phá vùng đất, tổ nghề truyền thống, Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, Anh hùng Lao động, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân... Đáng chú ý, dự thảo quy định những nhân vật lịch sử còn có ý kiến đánh giá khác nhau hoặc chưa được làm rõ về mặt lịch sử sẽ chưa được đưa vào ngân hàng tên.

Chỉ sử dụng tên danh nhân, nhân vật lịch sử đặt tên đường sau khi người đó đã qua đời

Dự thảo tiếp tục giữ nguyên nguyên tắc chỉ sử dụng tên của danh nhân, nhân vật lịch sử để đặt tên đường sau khi người đó đã qua đời. Ngoài ra, trên phạm vi toàn TP.HCM sẽ không đặt trùng tên của một danh nhân, địa danh hay sự kiện lịch sử. Trường hợp hai nhân vật có cùng tên, cơ quan chức năng sẽ sử dụng bí danh, tên hiệu hoặc tên gọi phổ biến của một trong hai người để phân biệt. Với những trường hợp đặc biệt sẽ được xem xét trên cơ sở từng bối cảnh lịch sử cụ thể. Quy định này hướng đến xây dựng hệ thống tên đường thống nhất, tránh nhầm lẫn trong quản lý cũng như trong quá trình tra cứu, định vị.

Một điểm mới đáng chú ý khác là cách tổ chức tên đường theo từng nhóm có liên quan. Theo dự thảo, những nhân vật lịch sử cùng thời kỳ hoặc cùng lĩnh vực hoạt động sẽ được ưu tiên đặt tên trên các tuyến đường gần nhau để tạo thành cụm tên đường. Các địa danh gắn với sự kiện lịch sử hoặc nhân vật lịch sử cũng được ưu tiên đặt gần khu vực có liên quan. Cách làm này không chỉ giúp người dân dễ ghi nhớ, định vị mà còn góp phần tạo nên những không gian mang giá trị lịch sử và văn hóa ngay trong lòng đô thị.

Theo dự thảo, đường nhánh tại các khu dân cư, cư xá hoặc chung cư có thể sử dụng tên của tuyến đường chính kết hợp với số thứ tự. Các số thứ tự được sắp xếp theo hướng từ Bắc xuống Nam và từ Đông sang Tây nhằm bảo đảm tính khoa học, dễ nhận biết. Đối với những tuyến đường dài, nguyên tắc chỉ sử dụng một tên xuyên suốt. Chỉ khi tuyến đường bị chia cắt bởi các giao lộ lớn hoặc vòng xoay thì đoạn tiếp theo mới có thể được nghiên cứu đặt tên khác. Riêng các tuyến đường liên phường, liên xã, địa phương nơi có điểm đầu tuyến sẽ chịu trách nhiệm chủ trì lập hồ sơ đề xuất đặt tên. Việc xác định điểm đầu, điểm cuối của tuyến đường theo hướng từ Bắc xuống Nam, từ Đông sang Tây, từ Đông Bắc sang Tây Nam, từ Đông Nam sang Tây Bắc.

Dự thảo cũng bổ sung trách nhiệm của các chủ đầu tư dự án bất động sản: Đối với các khu chung cư hoặc dự án nhà ở có hệ thống đường nội bộ đủ điều kiện đặt tên, chủ đầu tư phải xây dựng phương án đặt tên đường theo đúng quy chế trước khi công trình được khánh thành. Quy định này được kỳ vọng sẽ khắc phục tình trạng các tuyến đường trong khu đô thị mới tồn tại thời gian dài nhưng chưa có tên chính thức hoặc được gọi theo nhiều cách khác nhau.

Theo dự thảo, HĐND TP.HCM sẽ quyết định đặt tên, đổi tên các tuyến đường thuộc hệ thống đường đô thị và một số công trình công cộng trên cơ sở đề nghị của UBND thành phố. Trong khi đó, UBND TP.HCM có thẩm quyền đặt tên các tuyến đường thuộc hệ thống đường xã và các công trình công cộng còn lại. Song song đó, quy chế cũng quy định rõ trách nhiệm phối hợp của từng cơ quan từ khâu lập hồ sơ, thẩm định đến trình cấp có thẩm quyền quyết định, góp phần rút ngắn quy trình và tránh chồng chéo trong thực hiện.

Theo Sở VHTT, việc ban hành quy chế mới không chỉ đáp ứng yêu cầu quản lý của TP.HCM sau khi mở rộng địa giới mà còn hướng đến xây dựng hệ thống tên đường thống nhất, khoa học, mang giá trị lịch sử, văn hóa và thuận lợi cho người dân trong sinh hoạt cũng như công tác quản lý đô thị lâu dài.