Kiểm soát xe xăng, người dân cần biết cả đường đi lẫn đường đổi xe

VHO - Đề xuất luật hóa vùng phát thải thấp đặt yêu cầu kiểm soát phương tiện bên cạnh giao thông công cộng và hỗ trợ chuyển đổi. Dự thảo chưa ấn định một ngày hạn chế xe xăng chung cho cả nước, cũng chưa xác định mức tiền hỗ trợ đổi xe.

Với người sử dụng xe máy để đi làm, chở con hoặc giao hàng, thông tin về vùng phát thải thấp liên quan trực tiếp đến lịch sinh hoạt và thu nhập. Điều họ cần biết không dừng ở chiếc xe có được đi vào một khu vực hay không, mà còn là khi nào áp dụng, có phương án thay thế nào và chi phí thay đổi thuộc về ai.

Ngày 24.10, Chính phủ trình Quốc hội dự án sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, trong đó đề xuất quy định về vùng phát thải thấp. Dự thảo ưu tiên kiểm soát phương tiện phát thải cao, phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch, đồng thời yêu cầu lộ trình khả thi, công khai và hạn chế tác động tiêu cực đến đời sống, sản xuất, kinh doanh.

Chưa có một mốc hạn chế chung từ đề xuất này

Theo nội dung được trình, vùng phát thải thấp là khu vực áp dụng biện pháp giảm phát thải, chủ yếu từ giao thông, nhằm cải thiện không khí và bảo vệ sức khỏe. Việc thiết lập phải tính đến quy hoạch, tổ chức giao thông và khả năng đáp ứng của phương tiện công cộng.

Dự thảo chưa quy định thời điểm, địa bàn hay biện pháp hạn chế cụ thể cho từng loại xe; các tiêu chí và biện pháp quản lý được đề xuất giao Chính phủ quy định. Vì vậy, không thể từ tờ trình ngày 24.10 suy ra một lệnh cấm xe xăng đồng loạt.

Đối với người dân, cách đọc thông tin hữu ích nhất là tìm đủ ba yếu tố: phạm vi tuyến đường, nhóm phương tiện và thời gian áp dụng. Thiếu một trong ba, rất khó lập kế hoạch đi lại hay quyết định mua xe mới.

Cũng cần phân biệt đề xuất sửa luật ở cấp quốc gia với phương án riêng của từng địa phương. Một thông tin về khu vực thí điểm không tự mở rộng thành quy định cho toàn thành phố, một nguyên tắc trong dự luật cũng chưa thay thế thông báo tổ chức giao thông cụ thể.

Hỗ trợ phải được tính bằng khả năng chuyển đổi thực tế

Dự thảo đặt việc kiểm soát phát thải cùng chính sách phát triển giao thông công cộng, hạ tầng giao thông sạch và chuyển đổi phương tiện. Tuy nhiên, mức hỗ trợ và đối tượng được hưởng chưa được xác định cụ thể trong điều khoản được công bố.

Về thực thi, hỗ trợ đổi xe cần được nhìn rộng hơn một khoản giảm giá lúc mua. Người chạy xe giao hàng còn phải tính quãng đường hoạt động, thời gian nạp năng lượng và chi phí vận hành. Gia đình ở chung cư hoặc nhà thuê phải cân nhắc điều kiện gửi xe, sạc xe. Đây là những tình huống cần được giải quyết để phương án thay thế trở thành lựa chọn dùng được hằng ngày.

Tương tự, sự hiện diện của một tuyến xe buýt chưa đủ nói rằng mọi nhu cầu đi lại đã được đáp ứng. Tần suất, giờ hoạt động và khả năng nối chuyến quyết định người dân có thể chuyển sang phương tiện công cộng hay vẫn phải tìm cách khác.

Bởi vậy, yêu cầu tính đến sinh kế trong dự thảo cần được cụ thể hóa thành những thông tin có thể kiểm tra: người dân được báo trước bao lâu, lựa chọn thay thế sẵn sàng đến đâu, hỗ trợ dành cho ai và nhận bằng cách nào.

Trong khi các nội dung ấy còn được xây dựng, người sử dụng phương tiện nên theo dõi kế hoạch chính thức tại nơi mình sinh sống, làm việc. Quyết định đổi một tài sản phục vụ cả gia đình cần dựa trên phạm vi và lộ trình đã rõ, thay vì một tiêu đề rút gọn về “kiểm soát xe xăng”.