Hầm đi bộ ở Hà Nội và thói quen “băng cắt”… như không

VHO - Hệ thống hầm dành cho đi bộ trên một số địa bàn phường của Hà Nội từng bước khang trang, văn minh, sạch đẹp, tạo điều kiện cho người dân sang đường được đảm bảo an toàn, tránh tình trạng “xung đột” với phương tiện.

Thế nhưng, trên một số tuyến đường có hầm dành cho đi bộ, người dân vẫn “vô tư” chọn cách băng cắt qua dòng xe cộ, đe dọa đến tính mạng, vi phạm an toàn giao thông, và dường như chưa ai bị xử lý.

Chưa thành lựa chọn của số đông

Những ngày qua, chúng tôi đã tiến hành khảo sát tại nhiều nút hầm đi bộ. Tại hầm đi bộ Ngã Tư Sở, trong những ngày đầu tuần, hình ảnh người cao tuổi đi bộ theo từng nhóm, trẻ em đi cùng người thân và một số người tranh thủ vận động sau giờ làm việc. Vào giờ cao điểm, khi lượng phương tiện phía trên ngày càng đông, dòng người dưới hầm cũng trở nên tấp nập hơn. Với một bộ phận cư dân quanh khu vực, nơi đây không chỉ là lối sang đường an toàn mà còn trở thành không gian sinh hoạt quen thuộc.

Bà Nguyễn Thị Lý sinh sống tại phường Đống Đa chia sẻ: “Hầm đi bộ ngày một thoáng mát, sạch sẽ, lại an toàn nên chiều nào cũng có nhiều ông, bà tập trung đi bộ, tập thể dục cùng nhau”. Không phải tìm kiếm một công viên hay không gian rộng rãi khác, những người cao tuổi có thể tận dụng chính công trình giao thông này để vận động, gặp gỡ và trò chuyện mỗi ngày. Ở hầm H1, khu vực giao giữa đường Phạm Hùng và Xuân Thủy, sinh viên cũng là nhóm người khá đông sử dụng hầm đi bộ để sang đường trong những khung giờ cao điểm. Khi phương tiện phía trên di chuyển chậm, đông đúc, việc sử dụng hầm đi bộ giúp người dân tránh phải len lỏi giữa những dòng xe đang nối dài.

Bạn Thùy Ngân, sinh viên năm thứ ba Trường Đại học Sư phạm Hà Nội cho biết: “Đi qua hầm an toàn hơn việc cắt ngang qua đường. Các cô dọn vệ sinh hai lần mỗi ngày nên hầm tương đối sạch sẽ, chúng em cũng yên tâm sử dụng hằng ngày”. Những ghi nhận này cho thấy không thể đánh đồng toàn bộ hệ thống hầm đi bộ với hình ảnh vắng vẻ, xuống cấp hoặc bị bỏ quên. Qua khảo sát tại một số hầm trên trục Phạm Hùng - Khuất Duy Tiến và khu vực Ngã Tư Sở, chúng tôi nhận thấy bên trong các hầm nhìn chung sạch sẽ, có người qua lại. Trong khung giờ khoảng 20-22h, tại các điểm khảo sát cũng không ghi nhận tình trạng tụ tập đông người hoặc biểu hiện mất an ninh như những lo ngại thường được nhắc đến.

Đây là sự thay đổi rất đáng kể bởi trước đó, cách đây nhiều năm, hầm đi bộ vẫn là nơi ám ảnh của nhiều người dân khi ở dưới hầm thường mất vệ sinh, ẩn tàng tệ nạn xã hội, thậm chí đe dọa cướp bóc. Những hình ảnh gần đây chúng tôi nhận thấy nhiều nút hầm đi bộ đã thực sự thông thoáng, sạch sẽ, văn minh, người dân đã dần quen với ý thức sử dụng hầm đi bộ khi sang đường.

Thế nhưng, ý thức của người dân vẫn chưa thực sự đồng bộ. Đơn cử tại khu vực gần tòa nhà Keangnam trên đường Phạm Hùng, nhu cầu đi lại của nhân viên văn phòng tập trung rõ nét quanh giờ nghỉ trưa. Khi nhiều người rời nơi làm việc để tìm quán ăn, mua đồ uống hoặc sử dụng các dịch vụ ở phía đối diện, không ít trường hợp đã băng qua mặt đường, thay vì tìm lối xuống hầm. Giữa dòng phương tiện đang lưu thông, những người đi bộ lần lượt tìm khoảng trống để sang bên kia đường, rút ngắn quãng di chuyển trong khoảng thời gian nghỉ trưa...

Nhanh hơn vài phút, rủi ro không chỉ của riêng mình

Anh Thế Đức, người thường xuyên qua lại khu vực này cho biết: “Đi xuống hầm thì an toàn hơn thật, nhưng xa quá. Đi thế này tiện và nhanh hơn nhiều”. Lời giải thích ấy phản ánh tâm lý không khó bắt gặp trong nhịp sống đô thị: Khi thời gian được cân đong từng phút, quãng đường xuống hầm, đi hết hành lang rồi lên phía bên kia dễ bị xem là bất tiện. Nhưng nếu sự thuận tiện trước mắt luôn được đặt lên trên nguyên tắc an toàn, công trình được xây dựng để bảo vệ người đi bộ sẽ khó phát huy đầy đủ giá trị.

Tại những tuyến đường có mật độ phương tiện lớn như Phạm Hùng, Khuất Duy Tiến và khu vực Mỹ Đình, việc người đi bộ chọn băng qua đường thay vì sử dụng hầm đang diễn ra khá phổ biến. Có người chờ một khoảng trống giữa các phương tiện rồi tranh thủ lách qua; có người dựa vào kinh nghiệm di chuyển hằng ngày và cho rằng chỉ cần quan sát nhanh là đủ.

Điều đáng nói là không phải ai băng qua đường cũng không biết đến sự tồn tại của hầm đi bộ. Có người nhìn thấy lối vào nhưng ngại đi vòng; có người hiểu đi xuống hầm an toàn hơn nhưng vẫn muốn tiết kiệm vài phút; cũng có người xem việc sang đường tùy tiện là chuyện bình thường bởi đã nhiều lần thực hiện mà chưa gặp hậu quả.

Chính suy nghĩ “đi một lần có sao đâu” dễ tạo ra cảm giác an toàn giả tạo. Việc một người băng qua đường nhiều lần mà không gặp tai nạn không có nghĩa hành vi ấy ít nguy hiểm. Rủi ro có thể không xuất hiện ngay, nhưng hậu quả của một lần bất cẩn đôi khi vượt xa khoảng thời gian đã tiết kiệm được.

Trong khi đó pháp luật đã quy định trách nhiệm của người đi bộ trong việc tuân thủ quy tắc giao thông. Điều 10 Nghị định 168/2024/NĐ-CP quy định mức phạt từ 150.000 -250.000 đồng đối với những hành vi như không đi đúng phần đường, vượt qua dải phân cách hoặc qua đường không đúng nơi quy định. Tuy nhiên, không phải lúc nào cũng có lực lượng chức năng đứng tại từng lối sang đường để nhắc nhở. Cũng không thể trông chờ việc xử phạt thay thế hoàn toàn ý thức tự giác. Khi không có sự giám sát trực tiếp, chính nhận thức về trách nhiệm và hậu quả của hành vi mới quyết định một người có lựa chọn lối đi an toàn hay không.

Bên cạnh đó, ngay tại một số lối dẫn xuống hầm đi bộ lại xuất hiện rác thải tập kết, khiến cửa hầm trở nên nhếch nhác. Tại một số vị trí trên đường Khuất Duy Tiến, rác ẩm và nước đọng vào những ngày mưa làm phát sinh mùi khó chịu, ảnh hưởng đến người qua lại ngay từ khi tiếp cận công trình. Ở khu vực bến xe Mỹ Đình và trên trục Lê Văn Lương vẫn còn xuất hiện cửa hàng quán cóc quanh lối vào một số hầm. Nếu không gian tiếp cận bị sử dụng thiếu trật tự, lối dẫn xuống dễ trở nên lộn xộn, làm giảm mỹ quan và gây bất tiện cho người đi bộ.