Có nên loại bỏ toàn bộ?

VHO - Lực lượng chức năng sẽ dành thời gian khoảng hai tháng để tiến hành tháo dỡ 31 lô cốt, công trình quân sự ở khu vực Kinh thành Huế, nhằm trả lại không gian di tích để triển khai tu bổ và phát huy giá trị. Tuy nhiên dư luận cho rằng, không nên tiến hành tháo dỡ tất cả, cần nghiên cứu giữ lại một, hai công sự để làm chứng tích lịch sử.

Từ cuối giờ chiều 30.7, lực lượng Công binh của Bộ Chỉ huy Quân sự TP Huế tổ chức các giải pháp, công đoạn để tháo dỡ công trình lô cốt đầu tiên ở khu vực cạnh cửa Hậu (tức cửa Chánh Bắc).

Ảnh hưởng cảnh quan di tích và mỹ quan đô thị

Theo kế hoạch, từ nay đến cuối tháng 9.2026, các lực lượng sẽ tiến hành tháo dỡ toàn bộ 31 công trình chiến đấu ở khu vực Kinh thành Huế, trong đó gồm 26 lô cốt, 2 hầm ẩn nấp, 2 vọng gác và 1 trận địa phòng không. Việc triển khai tháo dỡ đã được Bộ Quốc phòng và Quân khu 4 phê duyệt, đảm bảo tuân thủ các quy định và tránh ảnh hưởng đến hệ thống tường thành và các công trình di tích xung quanh.

Theo trung tá Lê Văn Thành Ngọc, Trưởng ban Công binh - Bộ Chỉ huy Quân sự TP Huế, sẽ có khoảng 100 cán bộ, chiến sĩ của lực lượng công binh tham gia công tác tháo dỡ các lô cốt ở Kinh thành Huế. Đơn vị cũng phối hợp với Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế để tổ chức tháo dỡ theo thứ tự các vị trí phù hợp với tiến độ công tác tu bổ di tích kinh thành mà trung tâm đang thực hiện. Quan trọng nhất là có phương án khoa học, phù hợp để tránh ảnh hưởng đến hệ thống tường thành và các công trình di tích lân cận.

“Việc thi công tháo dỡ được tổ chức vào khoảng thời gian buổi chiều và tối để thuận lợi cho giao thông đi lại của người dân và tránh ảnh hưởng đến hoạt động du lịch”, trung tá Lê Văn Thành Ngọc thông tin.

Các công trình chiến đấu ở khu vực Kinh thành Huế do quân đội Mỹ xây dựng từ trước năm 1975, bố trí dọc bốn mặt của Thượng Thành và một số khu vực khác. Sau năm 1975, các lô cốt được Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh quản lý nhưng hầu như không còn sử dụng. Một số công trình bị người dân chiếm dụng làm nhà vệ sinh, một số thì bị bỏ hoang, cây cối phủ kín và trở thành các điểm tụ tập của tệ nạn xã hội.

Theo nhiều nhà nghiên cứu, các lô cốt không phải là “thành phần” của di sản Kinh thành Huế dưới triều Nguyễn đã được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa thế giới. Các công trình này đã làm ảnh hưởng đến cảnh quan di tích và mỹ quan đô thị, thậm chí nguy cơ ảnh hưởng đến kết cấu tường thành về lâu dài. Do đó, việc tháo dỡ những công trình lô cốt ở khu vực Kinh thành Huế là cần thiết và đáng ra phải thực hiện từ sớm để trả lại không gian di tích, góp phần đẩy nhanh công tác tu bổ, tôn tạo Kinh thành Huế để phát huy giá trị di sản.

Đơn vị thi công tháo dỡ sẽ huy động và bố trí nhân lực, máy móc, thiết bị đảm bảo khoa học theo từng công trình, từng vị trí cần tháo dỡ. Theo trung tá Lê Văn Thành Ngọc, để đảm bảo an toàn cho di tích, với những công trình ở vị trí trên cao hoặc quá gần sát tường thành, đơn vị sẽ thi công thủ công chứ không sử dụng máy.

Đảm bảo không ảnh hưởng đến di tích

Ông Trần Đình Thân, Trưởng Phòng Quản lý bảo vệ (Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế) cho biết, thực hiện nhiệm vụ trung tâm giao, đơn vị đã phân công nhân viên phối hợp và hỗ trợ lực lượng công binh trong quá trình tháo dỡ. Đồng thời, giám sát tiến độ cũng như các yêu cầu chung để đảm bảo tránh ảnh hưởng đến di tích.

Đây cũng là vấn đề được dư luận đặc biệt quan tâm. Hệ thống lô cốt ở Kinh thành Huế được xây dựng rất kiên cố. Chủ yếu nằm sát công trình kiến trúc cách đây hàng trăm năm. Nếu không được điều tra, đánh giá và có phương án tháo dỡ, đảm bảo an toàn tuyệt đối sẽ ảnh hưởng đến hệ thống tường thành và những công trình kiến trúc khác.

Theo đại diện Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế, ngoài các lô cốt ở khu vực Thượng Thành, Tuyến Phòng Lộ, ở Kinh thành Huế thì còn có ba lô cốt ở bên trong Đại Nội gồm tại khuôn viên Ngự Tiền Văn phòng, khu vực di tích cung Diên Thọ và tại vườn Cơ Hạ. Do đó, đơn vị sẽ cắt cử nhân lực và phối hợp chặt chẽ với lực lượng quân đội khi triển khai tháo dỡ công trình ở các điểm di tích này.

Trước đó, cuối năm 2024, UBND tỉnh Thừa Thiên Huế, nay là TP Huế đã phê duyệt dự án “Bảo tồn, tu bổ và tôn tạo hệ thống Kinh thành Huế (giai đoạn 2)” với tổng kinh phí hơn 367 tỉ đồng. Trong đó, hạng mục tháo dỡ 40 công trình chiến đấu ở các khu vực di tích sẽ được triển khai, gồm: Tại khu vực Kinh thành Huế có 31 công trình; tại di tích Trấn Hải Thành (phường Thuận An) có 7 công trình và 2 công trình tại di tích Văn Miếu - Võ Miếu (phường Kim Long).

Hiện nay, Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế đang triển khai các hạng mục của Hợp phần tu bổ, tôn tạo di tích thuộc dự án “Bảo tồn, tu bổ và tôn tạo hệ thống Kinh thành Huế”. Trong đó, đang thi công tu bổ hệ thống tường thành Kinh thành Huế và kè Hộ Thành Hào ở các mặt Tây, Bắc, một phần ở phía Đông và phần còn lại ở mặt Nam. Cùng với việc các hộ dân trong khu vực I di tích đã và đang di dời và việc tháo dỡ các công trình lô cốt sẽ trả lại nguyên trạng mặt bằng không gian di tích Kinh thành Huế để sớm tôn tạo tổng thể và phát huy giá trị, tạo động lực đẩy mạnh phát triển du lịch di sản văn hóa Huế.

Bên cạnh sự ủng hộ, trên dư luận xã hội cũng xuất hiện nhiều ý kiến cho rằng không nên tháo dỡ toàn bộ lô cốt ở Kinh thành Huế, bởi đây là một phần mang tính vật chứng của lịch sử, Vì thế, cơ quan chức năng có thẩm quyền cùng với giới chuyên môn, nhà nghiên cứu tiến hành khảo sát, đánh giá để giữ lại từ một đến hai công trình lô cốt không ảnh hưởng đến cảnh quan, kiến trúc di tích để làm chứng tích lịch sử, thể hiện theo dòng chảy thời gian, hệ thống Kinh thành Huế đã có sự can thiệp thô bạo của chiến tranh nhưng vẫn giữ được sự nguyên vẹn vốn có.