Từ suất diễn đến sức bật kinh tế

VHO - Từ những giá trị di sản được gìn giữ qua nhiều thế hệ, các chương trình nghệ thuật đang mở ra cơ hội phát triển sản phẩm văn hóa gắn với du lịch và thị trường. Để tiềm năng ấy thực sự trở thành nguồn lực tăng trưởng, cần sự đồng hành của nghệ nhân, người sáng tạo và doanh nghiệp, cùng những cách làm vừa phát huy bản sắc, vừa đáp ứng nhu cầu thưởng thức của công chúng.

Từ những chương trình có dấu ấn riêng Việc ra mắt Mạng lưới Phát triển công nghiệp văn hóa Việt Nam của Bộ VHTTDL đang mở thêm cơ hội kết nối các nguồn lực sáng tạo với công nghệ, nguồn vốn và thị trường. Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh nhấn mạnh yêu cầu gắn kết doanh nghiệp với nghệ sĩ, cơ sở đào tạo và thiết chế văn hóa. Cùng với đó, những bài toán về dữ liệu số, tài sản trí tuệ và phát triển chương trình biểu diễn gắn với du lịch được đặt ra, hướng tới hình thành các sản phẩm văn hóa có khả năng tiếp cận thị trường.

Trong dòng chuyển động ấy, Đà Nẵng đang tìm cách khai thác thế mạnh văn hóa, di sản để phát triển các ngành công nghiệp văn hóa. Tại Hội nghị Xúc tiến phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, thành phố đặt trọng tâm huy động doanh nghiệp và nguồn lực sáng tạo, trong đó nghệ thuật biểu diễn và du lịch văn hóa thuộc sáu lĩnh vực được ưu tiên. Tuy nhiên, để những tiềm năng ấy trở thành sản phẩm có sức hút, cần sự đầu tư, thử nghiệm và liên kết lâu dài giữa các chủ thể.

Ở Mỹ Sơn, âm nhạc, vũ điệu Chăm đã trở thành phần trải nghiệm gắn với không gian đền tháp. Theo Ban Quản lý Di sản Văn hóa thế giới Mỹ Sơn, chương trình Âm vang Mỹ Sơn diễn ra định kỳ ngày 15 hằng tháng, dựa trên quá trình sưu tầm, phục dựng và sáng tạo từ văn hóa dân gian Chăm. Lịch diễn ổn định giúp nghệ thuật truyền thống hiện diện trước du khách. Giá trị bước đầu nằm ở khả năng duy trì hoạt động và giới thiệu di sản, thay vì doanh thu bán vé riêng chưa được công bố.

Tại Hội An, bên cạnh diễn xướng cộng đồng, chương trình thực cảnh Ký ức Hội An vận hành từ năm 2018, ra mắt phiên bản nâng cấp năm 2025, kết hợp câu chuyện lịch sử với công nghệ sân khấu. Khác với sinh hoạt dân gian trong phố cổ, đây là mô hình dàn dựng chuyên nghiệp. Đặt cạnh Mỹ Sơn, hai trường hợp cho thấy sản phẩm biểu diễn có thể phát triển với quy mô, nguồn lực và cách tổ chức khác nhau.

Du lịch mở đường đưa nghệ thuật truyền thống tới công chúng, song mỗi hoạt động có chức năng riêng: Phục vụ cộng đồng, giới thiệu di sản trong hành trình tham quan hoặc trở thành chương trình độc lập. Vì vậy, không thể dùng doanh thu bán vé làm thước đo chung. Điều đáng quan tâm còn là chất lượng trải nghiệm, điều kiện sáng tạo của nghệ nhân và cách thể hiện đúng tinh thần di sản. Với du khách, sức hút đôi khi bắt đầu từ cơ hội hiểu câu chuyện sau điệu múa, tiếng nhạc; còn doanh nghiệp lữ hành cần lịch diễn tin cậy, thuyết minh dễ hiểu và phối hợp tổ chức thuận tiện.

Doanh nghiệp cùng làm giàu trải nghiệm

Để một tiết mục trong tour phát triển thành chương trình nghệ thuật có bản sắc, đơn vị tổ chức phải nghiên cứu chất liệu, xây dựng kịch bản, tập luyện, bố trí sân khấu, quảng bá và duy trì chất lượng. Vì vậy, sự gặp gỡ giữa nghệ nhân, đơn vị văn hóa và doanh nghiệp cần thiết.

Tại hội nghị xúc tiến của Đà Nẵng, ThS Nguyễn Xuân Hà, đại diện Công ty CP Gami Hội An, chia sẻ kinh nghiệm Đảo Ký ức Hội An kết hợp nghệ thuật thực cảnh với dịch vụ, trải nghiệm, đồng thời gợi mở liên kết không gian “phố - làng - nóc”. Cách tổ chức này cho thấy khả năng nối nội dung nghệ thuật với dịch vụ và các điểm tiếp cận công chúng.

Trong tham luận về mô hình kinh tế sáng tạo, PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương, Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam, nêu lợi thế kết nối du lịch, công nghệ, nội dung số với di sản, làng nghề. Vấn đề cần chú trọng là liên kết các khâu sáng tạo, sản xuất, giới thiệu sản phẩm và tiếp cận khán giả, thay vì chỉ tăng số buổi diễn.

Theo hướng đó, nghệ nhân đóng góp tri thức và kỹ năng; doanh nghiệp hỗ trợ thiết kế trải nghiệm, quảng bá, kết nối khách; cơ quan quản lý tạo điều kiện phù hợp với yêu cầu bảo tồn. Mỗi hợp tác cần xác định quyền lợi của người sáng tạo, phạm vi sử dụng chất liệu và trách nhiệm giữ gìn di sản. Nghệ thuật truyền thống không nên chỉ được xem là tiết mục minh họa cho tour du lịch.

Một thử nghiệm mới là Khai hà Nhất thống yến, thuộc chuỗi Di sản Dạ Yến, được Nhà hát Nghệ thuật truyền thống Đà Nẵng ra mắt ngày 18.9.2026. Kết hợp tuồng, dân ca kịch, chuyện lịch sử với trải nghiệm ẩm thực, chương trình tìm kiếm định dạng văn hóa - du lịch bên cạnh những suất diễn sân khấu quen thuộc. Một sản phẩm vừa phải, có lịch ổn định, thuyết minh rõ và tương tác tự nhiên đôi khi phù hợp với tuyến tham quan hơn chương trình lớn khó tổ chức thường xuyên. Hiệu quả kinh tế cần được kiểm nghiệm từ phản hồi và hoạt động thực tế.

Từ diễn đàn đến hợp tác thiết thực

Hội nghị ngày 2.10.2026 tạo cơ hội để Đà Nẵng kết nối doanh nghiệp, nhà đầu tư và đối tác sáng tạo. Một số biên bản hợp tác được ký kết, trong đó có hợp tác với Hiệp hội Xúc tiến phát triển điện ảnh Việt Nam. Đại diện Sun Group đề xuất xây dựng thương hiệu lễ hội từ văn hóa bản địa; FPT Software giới thiệu ứng dụng dữ liệu, AI, thực tế ảo; Hiệp hội Kinh doanh Nhân vật Hàn Quốc (KOCA) chia sẻ kinh nghiệm khai thác tài sản trí tuệ. Đây là các gợi mở cần được cụ thể hóa theo điều kiện từng điểm đến.

Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, được phê duyệt theo Quyết định 2486/QĐ-TTg ngày 14.11.2025, tạo định hướng cho sáng tạo và thị trường văn hóa. Dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa đang được hoàn thiện. Trong bối cảnh đó, mạng lưới mới ra mắt có thể giúp người làm nghệ thuật tìm đối tác về công nghệ, truyền thông, phân phối; đồng thời giúp doanh nghiệp hiểu đặc trưng và trách nhiệm bảo tồn di sản.

Từ những chương trình đã tạo được dấu ấn ở Mỹ Sơn, Hội An đến các mô hình nghệ thuật đang được thử nghiệm, Đà Nẵng có cơ sở để phát triển những sản phẩm văn hóa mang bản sắc riêng. Tuy nhiên, sức bật kinh tế không đến từ việc tăng thêm số suất diễn, mà từ khả năng tổ chức thành những sản phẩm có chất lượng, có công chúng và có thị trường ổn định.

Khi người giữ nghề, nghệ sĩ và doanh nghiệp tìm được tiếng nói chung, mỗi chương trình nghệ thuật có thể tạo thêm việc làm, mở rộng dịch vụ du lịch và đóng góp vào tăng trưởng. Đó cũng là cách để tiềm năng văn hóa từng bước trở thành nguồn lực kinh tế, đồng thời tiếp tục nuôi dưỡng những giá trị di sản đã làm nên sức hấp dẫn của vùng đất này.