TP.HCM xây dựng lộ trình bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa đến năm 2030

VHO - TP.HCM triển khai Chương trình bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa giai đoạn 2026 - 2030, gắn bảo tồn với phát triển đô thị, du lịch và công nghiệp văn hóa.

UBND TP.HCM vừa ban hành Kế hoạch số 296/KH-UBND về thực hiện Chương trình Bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa trên địa bàn Thành phố giai đoạn 2026 - 2030, với nhiều mục tiêu và giải pháp nhằm bảo tồn, phát huy giá trị hệ thống di sản văn hóa trong bối cảnh mở rộng không gian phát triển sau sắp xếp đơn vị hành chính.

Kế hoạch nhấn mạnh, việc bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa được xác định là nhiệm vụ quan trọng nhằm góp phần xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam, tạo nguồn lực nội sinh cho sự phát triển nhanh và bền vững của TP.HCM.

Thành phố cũng đặt yêu cầu gắn công tác bảo tồn di sản với phát triển công nghiệp văn hóa, du lịch văn hóa, kinh tế sáng tạo và xây dựng bản sắc đô thị TP.HCM trong bối cảnh mở rộng không gian phát triển hướng đến kỷ niệm 50 năm Ngày Sài Gòn - Gia Định chính thức mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh (2.7.1976 - 2.7.2026); 330 năm thành lập thành phố Sài Gòn - TP.HCM (1698 - 2028) và 100 năm Ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam (3.2.1930 - 3.2.2030).

Về di sản văn hóa phi vật thể, TP.HCM sẽ tiếp tục triển khai các cam kết với UNESCO đối với những di sản đã được ghi danh, đồng thời đẩy mạnh công tác kiểm kê, lập hồ sơ khoa học và xây dựng danh mục di sản trên toàn địa bàn Thành phố sau sắp xếp.

Theo mục tiêu đề ra, đến năm 2030, TP.HCM hoàn thành việc kiểm kê và ban hành danh mục di sản văn hóa phi vật thể trên toàn địa bàn; phấn đấu có từ 3 - 5 di sản được lập hồ sơ đề nghị đưa vào Danh mục quốc gia về di sản văn hóa phi vật thể.

Thành phố cũng hướng tới việc xây dựng đề án quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị đối với từ 50 - 70% số di sản phi vật thể đã được đưa vào Danh mục quốc gia.

Cùng với đó, các hoạt động trình diễn, truyền dạy và thực hành di sản sẽ được tổ chức thường xuyên hơn. Thành phố cũng sẽ xây dựng cơ sở dữ liệu số, bản đồ số về phân bố di sản văn hóa phi vật thể, đồng thời triển khai chính sách hỗ trợ nghệ nhân, câu lạc bộ và các chủ thể tham gia bảo tồn di sản.

Đối với di sản văn hóa vật thể, TP.HCM sẽ tiến hành rà soát, nhận diện, kiểm kê các công trình, địa điểm có giá trị lịch sử, văn hóa, kiến trúc, khảo cổ và danh lam thắng cảnh (đặc biệt đưa các biệt thự đã được phân loại vào quy trình xem xét) để bổ sung vào danh mục kiểm kê di tích.

Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030 có khoảng 70 công trình, địa điểm trong danh mục kiểm kê được xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa; 5 di tích cấp thành phố được lập hồ sơ đề nghị xếp hạng di tích quốc gia và 2 di tích quốc gia được đề nghị xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là tiếp tục hoàn thiện hồ sơ trình UNESCO xem xét công nhận Địa đạo Củ Chi là Di sản thế giới. Thành phố sẽ phối hợp với các cơ quan chuyên môn xây dựng kế hoạch quản lý di sản theo tiêu chuẩn UNESCO, gắn công tác bảo tồn với giáo dục truyền thống và phát triển du lịch văn hóa.

Kế hoạch cũng dành nguồn lực cho công tác bảo quản, tu bổ và tôn tạo các di tích đang xuống cấp. Đến năm 2030, TP.HCM phấn đấu hoàn thành việc bảo quản, tu bổ đối với 100% di tích quốc gia đặc biệt và tối thiểu 70% di tích quốc gia, di tích cấp thành phố có nhu cầu cấp thiết.

Nhiều dự án trọng điểm được đưa vào danh mục thực hiện trong giai đoạn này như tu bổ, tôn tạo di tích kiến trúc, nghệ thuật Nhà hát Thành phố; cải tạo, mở rộng di tích nơi đồng chí Nguyễn Tất Thành ở trước khi ra đi tìm đường cứu nước tại số 1-3-5 Châu Văn Liêm.

Cùng với đó, phục dựng di tích lịch sử quốc gia Trại Đa vít; tu bổ, tôn tạo di tích lịch sử (giai đoạn 2) Khu Trại giam Bệnh viện Chợ Quán - nơi đồng chí Trần Phú hy sinh; tu bổ, tôn tạo di tích quốc gia đặc biệt đường Hồ Chí Minh trên biển; tu bổ, tôn tạo di tích lịch sử căn cứ Minh Đạm, di tích lịch sử khảo cổ quốc gia Dốc Chùa và nhiều di tích khác.

Thành phố cũng đặt mục tiêu đến năm 2030 có khoảng 40% số di tích đủ điều kiện khai thác du lịch được xây dựng sản phẩm tham quan, trải nghiệm hoặc được tích hợp vào các tuyến du lịch văn hóa, lịch sử.

Trong lĩnh vực bảo tàng, TP.HCM sẽ triển khai hàng loạt dự án đầu tư, cải tạo và mở rộng như tu bổ, tôn tạo Bảo tàng TP.HCM, Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM; dự án quy hoạch Cảng Nhà Rồng - Khánh Hội và mở rộng di tích, Bảo tàng Hồ Chí Minh - Chi nhánh TP.HCM; đầu tư bổ sung một số hạng mục của Bảo tàng Tôn Đức Thắng; chỉnh lý trưng bày kết hợp mở rộng Bảo tàng Côn Đảo...

 

Kế hoạch cũng nhấn mạnh yêu cầu đổi mới hoạt động bảo tàng theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, tăng tính tương tác và trải nghiệm cho công chúng; phát triển các chương trình giáo dục di sản dành cho học sinh, sinh viên; tổ chức các hoạt động tham quan ban đêm và kết nối hệ thống bảo tàng với các điểm di tích để hình thành các tuyến du lịch lịch sử - văn hóa.

Đáng chú ý, chuyển đổi số được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của giai đoạn 2026 - 2030. Thành phố sẽ triển khai số hóa toàn diện các loại hình di sản văn hóa, xây dựng cơ sở dữ liệu số phục vụ quản lý và khai thác.

Theo kế hoạch, TP.HCM phấn đấu hoàn thành số hóa 100% hồ sơ khoa học, tài liệu liên quan đến các di sản đã được xếp hạng cấp quốc gia, cấp quốc gia đặc biệt và di sản thế giới ngay trong năm 2026. Đến năm 2027, hoàn thành số hóa toàn bộ di sản văn hóa đã được xếp hạng cấp thành phố.

Các bảo tàng sẽ tăng cường trưng bày trực tuyến, phát triển hệ thống tham quan trực tuyến, ứng dụng công nghệ tái hiện không gian trưng bày, triển khai vé điện tử và hệ thống hướng dẫn tự động đa ngôn ngữ nhằm nâng cao trải nghiệm của người dân và du khách.

Bên cạnh đó, TP.HCM sẽ tăng cường hợp tác với các trường đại học, viện nghiên cứu, tổ chức quốc tế trong đào tạo nguồn nhân lực, nghiên cứu khoa học và trao đổi kinh nghiệm bảo tồn di sản. Thành phố cũng đẩy mạnh các hoạt động giới thiệu di sản văn hóa Việt Nam tại các sự kiện quốc tế, tổ chức các cuộc triển lãm lưu động ở nước ngoài nhằm quảng bá hình ảnh và giá trị văn hóa đặc sắc của TP.HCM.