Tiếng Việt mở một cuộc chơi

VHO - Hai em nhỏ đứng giữa bàn cờ trải rộng trên mặt đất, cúi nhìn những quân cờ mang chữ. Khoảnh khắc ấy gợi một con đường gần gũi để nuôi dưỡng tình yêu văn hóa: Tạo ra những cuộc chơi khiến người trẻ muốn tìm hiểu, thử sức và tự mình khám phá.

Chiều 10.10, tại Hồ Văn, Hà Nội, buổi trải nghiệm “Chuyện của trò chơi chữ” đưa công chúng đến với sáng kiến Cờ chữ Việt của thư pháp gia Nhật Hưng, tên thật là Bùi Chính Hưng. Từ chất liệu ngôn ngữ, một người yêu chữ đã tìm cách tạo nên trò chơi để mọi người cùng tham gia.

Tình yêu bắt đầu từ sự tò mò

Làm thế nào để người trẻ muốn trở lại với văn hóa truyền thống bằng sự hào hứng của chính mình? Một câu trả lời có thể bắt đầu từ cách chúng ta trao cho họ trải nghiệm đầu tiên.

Nếu lần tiếp xúc ấy chỉ có lời giảng giải, người nghe có thể hiểu rằng đây là điều đáng quý nhưng vẫn chưa tìm thấy mối liên hệ với bản thân. Khi được thử một nước cờ, hỏi một điều chưa rõ, tự lựa chọn cách chơi, họ có cơ hội bước vào câu chuyện bằng hành động của mình. Sự tò mò có thể đến trước; hiểu biết và tình yêu được bồi đắp sau.

Bức ảnh ở Hồ Văn đáng chú ý bởi những người chơi đang thực sự tập trung vào cuộc chơi. Bàn cờ lớn đặt ngay dưới chân khiến con chữ trở thành một phần của không gian vận động, quan sát và lựa chọn. Đó là gợi ý giàu sức sống cho việc tổ chức hoạt động văn hóa: Hãy tạo điều kiện để công chúng có việc để làm, có điều để khám phá, có trải nghiệm của riêng mình.

Một đứa trẻ không nhất thiết phải bắt đầu tình yêu tiếng Việt bằng một khái niệm lớn. Em có thể bắt đầu từ niềm vui tìm được một chữ, hiểu thêm một nghĩa, nhận ra một cách dùng thú vị. Người lớn cũng vậy. Đôi khi, một cuộc chơi giúp ta nhìn lại thứ vốn quá quen thuộc đến mức ít khi dừng lại để cảm nhận vẻ đẹp của nó.

Sáng tạo từ điều thân thuộc

Theo giới thiệu tại sự kiện, Cờ chữ Việt kết hợp ngôn ngữ với nước cờ và tư duy chiến lược. Thư pháp gia Nhật Hưng mong muốn hoạt động trải nghiệm trở thành sự kiện thường niên, giúp công chúng khám phá thú chơi chữ.

Điều có thể rút ra từ sáng kiến này là một thái độ đối với vốn văn hóa: Trân trọng và tiếp tục làm việc với nó. Chữ nghĩa, lối nói, cách liên tưởng được trao truyền có thể trở thành chất liệu cho những hình thức mới, phù hợp với nhu cầu giải trí và khám phá hôm nay.

Người dân, trong trường hợp ấy, hiện diện ở cả hai phía của đời sống văn hóa. Có người nghĩ ra cách chơi, có người hướng dẫn, có người thử sức và phản hồi. Từ sự gặp gỡ ấy, một ý tưởng có cơ hội được điều chỉnh và hoàn thiện. Văn hóa được làm giàu bằng chính quá trình con người sử dụng, trao đổi và sáng tạo.

Tất nhiên, sức hấp dẫn của một buổi trải nghiệm chưa đủ chứng minh hiệu quả giáo dục lâu dài hay khả năng phát triển thành sản phẩm phổ biến. Những điều ấy cần thời gian và đánh giá thực tế. Nhưng một sáng kiến đã được đưa ra để công chúng thử nghiệm là bước đi cụ thể, đáng được quan tâm bằng những câu hỏi thiết thực: Người mới có dễ hiểu luật không, trẻ em có muốn chơi tiếp không, hình thức nào phù hợp để gia đình cùng tham gia?

Đối với người tổ chức, lắng nghe những câu trả lời ấy cũng là một phần của sáng tạo. Một sản phẩm văn hóa muốn sống trong cộng đồng cần đủ hấp dẫn để được lựa chọn, đủ rõ ràng để người khác có thể tiếp cận và đủ linh hoạt để tiếp tục hoàn thiện.

Các thư viện, câu lạc bộ, thiết chế văn hóa có thể trở thành nơi thử nghiệm những ý tưởng như vậy. Sự hỗ trợ đôi khi bắt đầu bằng một địa điểm phù hợp, một khung giờ ổn định, người hướng dẫn có kỹ năng và cơ hội gặp gỡ công chúng. Đó là những điều kiện cụ thể để tâm huyết cá nhân có thêm sức bền.

Cuộc hẹn khiến người ta muốn trở lại

Ngày 12.10, khi chỉ đạo việc chuẩn bị Ngày Văn hóa Việt Nam gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà yêu cầu các hoạt động gần dân, thuận tiện, phù hợp với từng nhóm đối tượng; đồng thời mở rộng không gian văn hóa phục vụ nhân dân. Hiệu quả thực chất và giá trị bền vững được đặt làm thước đo.

Định hướng ấy đặt ra một yêu cầu rất đời thường: Sau khi cánh cửa mở, bên trong phải có điều khiến người dân muốn bước vào và muốn trở lại.

Với trẻ em, đó có thể là một trò chơi vừa sức, một người hướng dẫn kiên nhẫn, một câu hỏi được lắng nghe. Với cha mẹ, đó có thể là khoảng thời gian cùng con làm một việc thú vị. Với người sáng tạo, đó là cơ hội nhìn thấy ý tưởng của mình được đón nhận, góp ý và tiếp tục phát triển.

Những cuộc hẹn văn hóa có chất lượng cần được chăm sóc như thế, qua từng lần tổ chức. Niềm vui ban đầu có thể đưa người ta đến; sự mới mẻ, chu đáo và cảm giác gắn bó sẽ giúp họ quay lại. Khi ấy, một không gian văn hóa dần trở thành một phần trong nhịp sống của cộng đồng.

Có thể hình dung một cách phát triển văn hóa bền bỉ từ những việc vừa tầm: Người có ý tưởng được tạo điều kiện thử sức, người tham gia được trải nghiệm tử tế, trẻ em được khuyến khích tìm tòi. Mỗi sáng kiến cần được đánh giá nghiêm túc, nhưng cũng cần có cơ hội lớn lên.

Giữa bàn cờ trải rộng ở Hồ Văn, con chữ đã trở thành một lời mời. Nếu sau cuộc chơi, một em nhỏ muốn tìm hiểu thêm, rủ bạn cùng thử hoặc hỏi người lớn về điều mình chưa biết, tình yêu văn hóa đã có một điểm khởi đầu. Từ những điểm khởi đầu giản dị ấy, chúng ta có thể nuôi dưỡng một thế hệ biết quý tiếng nói của mình - và tự tin sáng tạo bằng tiếng nói ấy.