Theo dấu dòng tiền

VHO - Mỗi tập phim chỉ dài vài phút, được đăng miễn phí rồi dừng đúng lúc cao trào, kèm lời mời bấm theo dõi hoặc truy cập đường dẫn để “xem trọn bộ”. Đằng sau cách phổ biến tưởng như đơn giản ấy là một “cỗ máy kiếm tiền” nhiều tầng: Lượt xem tạo doanh thu quảng cáo, kéo follow, dẫn lưu lượng truy cập hoặc khiến người xem trả tiền để xem tiếp, trong khi AI tiếp tục hạ chi phí sản xuất xuống thấp.

Phim ngắn và những ảnh hưởng “không ngắn”

Phim ngắn AI giữa những lo ngại về tác động và chất lượng nội dung

Vì sao Trung Quốc siết quản lý phim ngắn AI khi thị trường đang bùng nổ?

Kỹ nghệ “nuôi kênh”

Trong một bài đăng phim ngắn bằng tiếng Trung trên Facebook, ngay phía trên khung hình là hai đường dẫn kèm lời mời “xem ngay”, “xem trọn bộ”. Người đăng đồng thời nhắc khán giả bấm thích và theo dõi trang. Bộ phim không có tên đầy đủ, không thể hiện thông tin về đơn vị phổ biến, bản quyền hay phân loại, trong khi lối dẫn sang website bên ngoài lại được đặt ở vị trí dễ thấy nhất.

Phim thường được chia thành nhiều tập, mỗi tập chỉ kéo dài vài phút. Những phần đầu được đưa lên mạng xã hội rồi dừng đúng lúc thân phận sắp được hé lộ, cuộc trả thù vừa bắt đầu hoặc nhân vật chính đứng trước một biến cố mới. Muốn biết chuyện gì xảy ra tiếp theo, khán giả phải tìm các tập sau, vào trang cá nhân hoặc truy cập địa chỉ được gắn kèm.

Cùng một bộ phim có thể xuất hiện dưới nhiều tên tiếng Việt khác nhau, thậm chí các phần cũng không được đăng theo đúng thứ tự. Có tài khoản chỉ chọn những đoạn cao trào, có nơi xen phim với nhiều loại nội dung khác.

Việc chia nhỏ một bộ phim thành nhiều bài đăng vừa tạo thêm cơ hội có lượt xem, vừa khiến khán giả phải lần theo danh sách video hoặc quay lại tài khoản để tìm phần tiếp theo. Mỗi lần người dùng dừng lại lâu hơn, để lại bình luận hỏi tập sau hay tiếp tục truy cập vào trang đăng phim, tài khoản lại có thêm tương tác.

Khi mô típ cho thấy khả năng thu hút, những bộ phim có xung đột và cao trào tương tự nhanh chóng được đưa lên để giữ chân khán giả. Bởi vậy, kênh không sống nhờ một bộ phim riêng lẻ mà được “nuôi” bằng dòng nội dung liên tục, được lựa chọn theo phản ứng của người xem.

Từ đây, lượng tương tác tích lũy bắt đầu tạo ra giá trị. Người xem tình cờ có thể trở thành người theo dõi thường xuyên; những nội dung đăng sau nhờ đó có cơ hội tiếp cận rộng hơn. Tài khoản cũng có thể tận dụng cộng đồng đã hình thành để đăng quảng cáo, giới thiệu sản phẩm hoặc tiếp tục dẫn người dùng sang các nền tảng khác.

Lời mời “xem trọn bộ” chính là nấc khai thác tiếp theo. Khi được dẫn khỏi mạng xã hội, người dùng có thể gặp quảng cáo, được yêu cầu đăng nhập, tải ứng dụng, mua xu hoặc trả tiền để mở khóa các tập phim.

Nhìn rộng hơn, việc một bộ phim được lồng tiếng Việt, chia nhỏ, đăng lặp lại trên nhiều tài khoản và gắn với những lời kêu gọi tương tác cho thấy đây không còn đơn thuần là hoạt động chia sẻ nội dung. Mỗi phần phim đều có thể góp thêm lượt xem, mở rộng tệp người theo dõi và đưa người dùng sâu hơn vào hệ sinh thái dịch vụ phía sau.

Một cú nhấp chuột chưa chắc lập tức tạo ra doanh thu, nhưng khi lượng người xem đủ lớn, chính sự chú ý và thói quen quay lại của họ trở thành nguồn lực có thể khai thác thương mại.

Dòng tiền tỉ USD

Theo số liệu do Hiệp hội Dịch vụ chương trình nghe nhìn trực tuyến Trung Quốc công bố, năm 2025, nước này có gần 700 triệu người sử dụng dịch vụ phim ngắn; quy mô thị trường vượt 100 tỉ nhân dân tệ, gần gấp đôi năm 2024. Đây là con số của toàn bộ thị trường phim ngắn, không chỉ riêng sản phẩm sử dụng AI, nhưng đủ cho thấy loại hình từng được xem là nội dung giải trí “ăn nhanh” đã phát triển thành một ngành kinh doanh quy mô lớn.

Ở thị trường quốc tế, báo cáo của Sensor Tower ước tính doanh thu mua hàng trong các ứng dụng phim ngắn đạt gần 700 triệu USD trong quý I năm 2025. Riêng tại Mỹ, con số này xấp xỉ 350 triệu USD, chiếm gần một nửa tổng doanh thu toàn cầu. ReelShort đạt khoảng 130 triệu USD, còn DramaBox khoảng 120 triệu USD trong cùng quý.

Đáng chú ý, Sensor Tower cho biết số liệu trên mới tính các khoản mua hàng qua App Store và Google Play, chưa bao gồm tiền quảng cáo, thanh toán trực tiếp trên website và doanh thu từ các kho ứng dụng Android của bên thứ ba. Vì thế, gần 700 triệu USD mới chỉ phản ánh một phần quy mô dòng tiền đang chảy qua thị trường này.

Cách thu tiền phổ biến là cho khán giả xem miễn phí những tập đầu. Đúng lúc câu chuyện bước vào cao trào, người xem phải dùng “xu” để mở khóa tập tiếp theo, mua gói thuê bao hoặc xem quảng cáo để tiếp tục.

ReelShort và DramaBox đều cung cấp nhiều lựa chọn như mua xu, đăng ký thuê bao, hoàn thành nhiệm vụ hay xem quảng cáo để nhận thưởng. Nhìn từ phía người dùng, đó là những cách tiếp cận nội dung khác nhau. Nhưng với bên vận hành, mỗi hành vi đều có thể tạo ra giá trị: Người mua xu hoặc thuê bao đem lại nguồn thu trực tiếp; người xem quảng cáo mang lại tiền từ nhà quảng cáo; còn đăng nhập, nhận thưởng và thực hiện nhiệm vụ giúp giữ người dùng quay lại ứng dụng thường xuyên hơn.

Những con số hàng trăm triệu USD nói trên là doanh thu, không phải lợi nhuận. Nhà sản xuất và nền tảng vẫn phải chi cho làm phim, mua bản quyền, quảng bá, vận hành, dịch thuật và chia sẻ doanh thu với các bên trung gian. Tuy nhiên, một biến số đang thay đổi rất nhanh bài toán này là AI.

AI kéo giá thành xuống thấp

Theo số liệu được công bố trên CCTV Tài chính, chỉ trong nửa đầu năm 2026, giá chào sản xuất phim ngắn AI tiêu chuẩn tại Trung Quốc đã giảm từ khoảng 5.000 nhân dân tệ xuống còn vài trăm nhân dân tệ mỗi phút. Mức giảm hơn 90% cho thấy cạnh tranh đang diễn ra quyết liệt khi ngày càng nhiều doanh nghiệp và nhóm sản xuất tham gia thị trường.

Những dự án đặt hàng riêng, đòi hỏi chất lượng cao vẫn có mức giá lớn hơn nhiều, nhưng mặt bằng chi phí của phân khúc phổ thông đã hạ rất nhanh.

Khoảng cách giữa các dòng sản phẩm cũng khá lớn. Theo thông tin từ một số đơn vị sản xuất được dẫn tại hội nghị về ngành phim ngắn ở Thượng Hải cuối năm 2025, dòng hoạt họa đơn giản sử dụng hình ảnh biểu cảm có thể chỉ tốn từ 50 đến 150 nhân dân tệ mỗi phút; phim hoạt họa AI phổ biến ở mức 1.000-3.000 nhân dân tệ mỗi phút; còn phim AI mô phỏng người thật có thể lên tới 10.000 nhân dân tệ mỗi phút hoặc cao hơn.

Ở một số dòng hoạt họa AI đơn giản, chi phí cho cả bộ phim chỉ khoảng 20.000-30.000 nhân dân tệ, trong khi tỉ suất lợi nhuận ròng được ghi nhận có thể vượt 50%. Đây chỉ là dữ liệu của một nhóm sản phẩm cụ thể, không đại diện cho toàn bộ thị trường, nhưng phần nào lý giải sức hút của lĩnh vực này đối với các nhà sản xuất.

Khi quy trình được rút ngắn, một ê kíp sáu người có thể hoàn thành một bộ phim trong khoảng ba ngày rồi nhanh chóng đưa lên nền tảng. Chi phí thấp và tốc độ sản xuất nhanh cho phép các đơn vị liên tục thử nghiệm sản phẩm mới, sau đó tập trung quảng bá những phim bắt đầu cho thấy khả năng hút người xem.

Một số ít tác phẩm thành công có thể mang lại nguồn thu đáng kể, trong khi những sản phẩm kém hiệu quả nhanh chóng được thay thế.

AI vì thế đã giúp hạ giá thành đồng thời thay đổi cả cách sản xuất phim ngắn: Giảm chi phí thử nghiệm, rút ngắn thời gian thực hiện, đồng thời tăng tốc các khâu dịch thuật và lồng tiếng. Khi một mô típ chứng minh được sức hút, nhà sản xuất có thể nhanh chóng phát triển thêm những câu chuyện tương tự thay vì phải bắt đầu lại từ đầu theo quy trình truyền thống.

Khả năng kiếm tiền được mở rộng trong khi chi phí làm nội dung tiếp tục giảm, “cỗ máy” phim ngắn càng có điều kiện vận hành nhanh hơn và với quy mô lớn hơn.

Trong bối cảnh đó, nếu hoạt động phổ biến phim không được phép không được kiểm soát hiệu quả, lợi ích kinh tế vẫn có thể trở thành động lực để các tài khoản, website và ứng dụng tìm cách khai thác những khoảng trống trong quản lý.

Kiểm soát dòng tiền, xác định rõ trách nhiệm của các nền tảng xuyên biên giới và xử lý việc khai thác nội dung vi phạm vì thế trở thành những mắt xích quan trọng. Bởi phía sau những lượt xem tưởng như miễn phí là câu chuyện doanh thu, đồng thời liên quan đến bản quyền, môi trường văn hóa và những tác động mà dòng nội dung này có thể tạo ra đối với người xem, đặc biệt là giới trẻ.