Dẫn dắt và định hình chính sách văn hóa - di sản trên phạm vi toàn cầu

VHO - Trả lời phỏng vấn báo chí nhân dịp bế mạc Hội nghị “Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về Di sản và Tính xác thực” diễn ra từ ngày 27.9 đến 1.10 tại Hà Nội và Ninh Bình, Trưởng đại diện UNESCO Jonathan Baker khẳng định: “Việt Nam là hình mẫu tiêu biểu về bảo tồn di sản và hợp tác quốc tế”.

Đây không phải là lời nói xã giao. Minh chứng cho khẳng định này, Trưởng đại diện UNESCO dẫn dụ nhiều dẫn chứng thuyết phục. Theo đó, Việt Nam đã thể hiện rõ vai trò dẫn dắt trong lĩnh vực văn hóa. Mối quan hệ giữa Việt Nam và UNESCO đã phát triển qua nhiều năm, chuyển dịch từ “hỗ trợ” sang “đối tác”. Sự kiện này là minh chứng điển hình cho mối quan hệ đối tác hiệu quả đó.

Đặc biệt, việc thông qua Văn kiện Hà Nội có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Đây là văn kiện có ý nghĩa rất quan trọng, đóng góp vào tiến trình thảo luận quốc tế về tính xác thực trong hệ thống Di sản Thế giới. Văn kiện đã đưa góc nhìn của khu vực châu Á - Thái Bình Dương vào thảo luận toàn cầu về tính xác thực, dựa trên bối cảnh văn hóa và thực tiễn di sản của chính khu vực.

Đối với Việt Nam, nội dung văn kiện đề cập trực tiếp đến nhiều vấn đề cốt lõi: Di sản sống, tái thiết, tri thức cộng đồng và mối quan hệ giữa yếu tố vật thể và phi vật thể. Văn kiện Hà Nội tạo ra cơ chế trao đổi hai chiều: Vừa mang lại bài học kinh nghiệm quốc tế cho Việt Nam, vừa đưa những thực hành tốt của Việt Nam ra thế giới.

Văn kiện Hà Nội ra đời khi công tác bảo tồn di sản thế giới đứng trước các thách thức lớn từ biến đổi khí hậu, thiên tai, đô thị hóa và áp lực phát triển kinh tế - xã hội. Qua nhiều thập kỷ thực thi Công ước Di sản Thế giới, các quan niệm về “tính xác thực” cần tiếp tục cập nhật nhằm phù hợp với sự đa dạng bối cảnh văn hóa.

Văn kiện đã tổng hợp kinh nghiệm khu vực và thực tiễn phong phú của Việt Nam, qua đó cung cấp khung tham chiếu cho các quốc gia trong nhận diện di sản, lập Danh sách Đề cử dự kiến, xây dựng hồ sơ, bảo tồn, quản lý và giám sát di sản.

Tương tự, Giám đốc Trung tâm Di sản thế giới UNESCO Lazare Eloundou Assomo đánh giá, Văn kiện Hà Nội là một tài liệu quan trọng, ghi nhận đóng góp của các quốc gia khu vực châu Á - Thái Bình Dương về ý nghĩa của tính xác thực và di sản ngày nay, cũng như cách chúng ta hiểu về các khái niệm này.

Nếu Văn kiện Nara (1994) cho thấy việc đánh giá về tính chân xác phải dựa trên bối cảnh văn hóa mà di sản đó thuộc về; Văn kiện Nairobi (2025) nhắc nhở rằng tính chân xác không chỉ là câu chuyện về mặt vật chất, mà còn là về các mối quan hệ: Giữa con người, thiên nhiên, đời sống tâm linh và địa danh thì Văn kiện Hà Nội củng cố thêm lời kêu gọi từ Nairobi và đóng góp một tiếng nói quan trọng khác vào cuộc đối thoại toàn cầu, nhằm mang lại sự rõ ràng trong cách hiểu về khái niệm tính chân xác vì tương lai của Công ước Di sản Thế giới.

Ở cấp độ toàn cầu, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc vừa thông qua Nghị quyết Thập kỷ quốc tế về văn hóa vì phát triển bền vững - một sáng kiến mà Việt Nam đã đóng góp rất nhiều công sức để thúc đẩy.

Việc Việt Nam chủ động đăng cai và dẫn dắt thành công Hội nghị Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về di sản và tính xác thực tiếp tục khẳng định vai trò tiên phong, tinh thần trách nhiệm và năng lực đóng góp thiết thực vào tiến trình định hình chính sách văn hóa - di sản trên phạm vi toàn cầu.