Tác giả Lê Thế Song kể câu chuyện lớn hơn về cội nguồn trong đêm khai hội Đền Hùng

VHO - Chương trình nghệ thuật khai mạc Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng và Tuần Văn hóa – Du lịch Đất Tổ năm 2026 sẽ chính thức diễn ra tối 17.4 (tức mùng 1 tháng 3 năm Bính Ngọ), tại Quảng trường Hùng Vương, Việt Trì, Phú Thọ.

Với quy mô dự kiến từ 15.000 đến 25.000 khán giả trực tiếp, sự kiện hứa hẹn khẳng định vị thế là một trong những lễ hội văn hóa lớn nhất cả nước, nơi hội tụ tâm thức hướng về cội nguồn của dân tộc Việt Nam.

Giữ trục thiêng của Đền Hùng, mở rộng không gian văn hóa

Nhà biên kịch Lê Thế Song - đạo diễn sân khấu và cũng là tác giả của nhiều sáng tác mới được biểu diễn trong chương trình khai mạc Lễ hội Đền Hùng và Tuần Văn hóa - Du lịch Đất Tổ năm 2026 cho biết: Theo định hướng của lãnh đạo tỉnh Phú Thọ, Sở VHTTDL tỉnh Phú Thọ, đêm khai mạc phải bảo đảm quy mô, tính trang trọng của một sự kiện văn hóa cấp quốc gia, thể hiện rõ diện mạo văn hóa mới của Phú Thọ sau sáp nhập, đồng thời tạo được sức lan tỏa rộng rãi đối với nhân dân, du khách và bạn bè cả nước.

Với chủ đề “Linh thiêng nguồn cội - Đất Tổ Hùng Vương”, chương trình khai mạc Lễ hội Đền Hùng và Tuần Văn hóa - Du lịch Đất Tổ năm 2026 gồm 3 chương lớn: Linh thiêng nguồn cội, Về miền di sản, Phú Thọ vươn mình cùng đất nước. 

Chương trình không chỉ là một đêm diễn phục vụ lễ hội, mà còn là một nỗ lực nhằm kiến tạo hình ảnh mới cho vùng đất Tổ trong giai đoạn mới.

Biên độ biểu đạt được mở rộng nhằm kết nối di sản của ba vùng đất Phú Thọ - Hòa Bình - Vĩnh Phúc, kể một câu chuyện lớn hơn về căn tính, ký ức và sức sống văn hóa Việt. Ở đó, khán giả vừa được thưởng thức nghệ thuật, vừa nhận ra một không gian văn hóa rộng lớn hơn, giàu chiều sâu hơn của Phú Thọ mới.

Theo Tổng đạo diễn Xuân Hồng, trục chính của chương trình vẫn là tính linh thiêng của nguồn cội, là Tổ Hùng Vương, là tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương - giá trị đã trở thành biểu tượng tinh thần xuyên suốt của lễ hội Đền Hùng nhiều năm qua. 

Từ “nền cũ” ấy, chương trình lan tỏa ra các không gian văn hóa rộng hơn, đưa vào những di sản, những truyền tích, những dấu ấn lịch sử và bản sắc tiêu biểu của cả ba vùng đất hợp thành Phú Thọ mới.

"Điểm nhấn nổi bật nhất của chương trình năm nay là nỗ lực làm sống lại các truyền thuyết cội nguồn bằng ngôn ngữ sân khấu đương đại. Ở đó, “lịch sử” không bị đóng khung trong minh họa, mà được chuyển hóa thành trải nghiệm thị giác và xúc cảm sân khấu. Kịch múa “Con Rồng cháu Tiên” tái hiện huyền tích Lạc Long Quân - Âu Cơ, bọc trăm trứng, 50 người con lên rừng, 50 người con xuống biển"- Tổng đạo diễn Xuân Hồng cho biết.

Đáng chú ý, ê kíp sáng tạo sử dụng nghệ thuật trình diễn ánh sáng trên nền lời bình, kết hợp không gian bán thực cảnh để kể lại truyền thuyết về Hùng Quốc Vương qua 6 lần tìm đất định đô, trước khi chọn Phong Châu - vùng Việt Trì ngày nay - làm kinh đô nước Văn Lang. 

Theo nhà biên kịch Lê Thế Song, chương trình năm nay không đơn thuần là một đêm khai mạc, mà được định hình như một “tuyên ngôn nghệ thuật” về cội nguồn dân tộc trong bối cảnh mới. Ông cho biết, cái khó lớn nhất là vừa phải giữ được trục thiêng của tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương, vừa phải phản ánh được diện mạo văn hóa mới của tỉnh Phú Thọ sau sáp nhập.

“Chúng tôi không làm lại một chương trình đã quen thuộc, mà phải kể một câu chuyện lớn hơn – câu chuyện về căn tính văn hóa Việt trong một không gian rộng hơn, nơi các giá trị của Phú Thọ, Hòa Bình, Vĩnh Phúc cùng hội tụ”, nhà biên kịch chia sẻ.

Theo nhà biên kịch Lê Thế Song, điều quan trọng nhất là phải giữ được “trục thiêng” của Đền Hùng – biểu tượng tinh thần của dân tộc – trong khi vẫn mở rộng biên độ biểu đạt.

Ông nhấn mạnh: “Không phải cứ đưa nhiều chất liệu vào là hay. Điều quan trọng là làm sao quy tụ được tất cả trong một chỉnh thể có trục thống nhất, mà trục ấy vẫn là cội nguồn Hùng Vương”.

Từ nền tảng đó, chương trình chủ động đưa vào các di sản, huyền tích, bản sắc tiêu biểu của ba vùng đất, nhưng tất cả đều quy tụ về một điểm chung: cội nguồn dân tộc.

Một trong những sáng tạo đáng chú ý nhất, theo chia sẻ của nhà biên kịch Lê Thế Song, là việc sử dụng ngôn ngữ sân khấu hiện đại để kể lại các truyền thuyết quen thuộc.

Chương I mở ra bằng kịch múa Con Rồng cháu Tiên, tái hiện huyền tích Lạc Long Quân – Âu Cơ. Tiếp đó là hành trình dựng nước của các vua Hùng, gắn với truyền tích Văn Lang.

Ông cho biết, lần đầu tiên ê-kíp sử dụng nghệ thuật trình diễn ánh sáng kết hợp lời bình và không gian bán thực cảnh để kể lại câu chuyện Vua Hùng tìm đất dựng đô. “Đây là chi tiết chúng tôi đặc biệt chú trọng, bởi nó không chỉ là truyền thuyết, mà còn là biểu tượng của tầm nhìn mở nước, của sự lựa chọn mang tính lịch sử"- nhà biên kịch Lê Thế Song chia sẻ.

Các truyền thuyết như Thánh Gióng hay Sơn Tinh - Thủy Tinh cũng được làm mới bằng múa hình thể, kỹ thuật sân khấu và sự kết hợp giữa truyền thống – hiện đại, giúp khán giả cảm nhận câu chuyện quen thuộc bằng một trải nghiệm mới.

Ở chương II – Về miền di sản, quan điểm của nhà biên kịch Lê Thế Song được thể hiện rõ: di sản không thể chỉ dừng ở trình diễn mang tính minh họa.

“Di sản phải được đặt vào đời sống, phải có cộng đồng tham gia thì mới thực sự sống”, ông nhấn mạnh.

Theo đó, các di sản tiêu biểu được lựa chọn cho đêm nghệ thuật gồm: Hát Xoan Phú Thọ, Chiêng Mường và Trống quân Đức Bác.

Trong đó, Hát Xoan được dàn dựng thành đại cảnh với sự tham gia của nghệ nhân và học sinh địa phương. Theo ông, đây chính là cách để di sản được “truyền đời”, không chỉ tồn tại trên sân khấu mà còn trong đời sống cộng đồng.

Việc đặt các di sản cạnh nhau, theo nhà biên kịch Lê Thế Song, không phải là sự ghép nối đơn thuần, mà là cách thể hiện bản đồ văn hóa của một Phú Thọ mới – đa dạng nhưng thống nhất.

Dấu ấn riêng từ những sáng tác mới

Một điểm đáng chú ý trong chia sẻ của nhà biên kịch Lê Thế Song là quan điểm không chạy theo ngôi sao.

“Chúng tôi không đặt nặng việc phải có thật nhiều tên tuổi lớn, mà tập trung vào tổng thể sân khấu, vào câu chuyện và cảm xúc mà chương trình mang lại”.

Sân khấu được thiết kế ba tầng với diện tích hơn 2.000m², kết hợp các lối diễn ẩn hiện để tạo chiều sâu. Các chất liệu gần gũi như tre, cọ, cảnh cơ khí được tận dụng thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào công nghệ hiện đại.

Theo ông, đây không chỉ là giải pháp về kinh phí, mà còn là lựa chọn thẩm mỹ, giúp chương trình giữ được chất “thật”, gần với tinh thần văn hóa dân gian.

Một điểm nhấn quan trọng khác, theo nhà biên kịch Lê Thế Song, là việc sáng tác riêng các ca khúc cho chương trình. Ông cho rằng: “Nếu chương trình nào cũng dùng bài có sẵn thì rất dễ giống nhau. Chúng tôi muốn mỗi chương trình phải có bản sắc riêng".

Các ca khúc như Sơn Tinh Thủy Tinh, Thánh Gióng, Phú Thọ sắc xuân bừng sáng được sáng tác mới, kết hợp chất liệu dân gian với âm nhạc hiện đại.

Đặc biệt, phần kết với đồng dao thiếu nhi và khoảnh khắc toàn bộ khán giả cùng vỗ tay không nhạc, theo ông, là một “thủ pháp cảm xúc”: “Khi đó, khán giả không còn đứng ngoài, mà trở thành một phần của chương trình”.

Được biết, ê-kíp chỉ có chưa đầy 10 ngày tập luyện, với lực lượng khoảng 500–600 người, trong đó phần lớn là diễn viên quần chúng.

Điều này cho thấy đặc trưng của các chương trình lễ hội hiện nay: phụ thuộc nhiều vào cộng đồng địa phương. Theo ý tưởng của đạo diễn chương trình, thành công của chương trình không chỉ nằm ở ê-kíp sáng tạo, mà còn ở sự tham gia và tình yêu di sản của người dân.

Từ góc nhìn của nhà biên kịch Lê Thế Song, chương trình khai mạc năm 2026 không chỉ là một đêm diễn, mà là nỗ lực kiến tạo hình ảnh mới cho Đất Tổ.

“Chúng tôi mong muốn khi khán giả rời chương trình, họ không chỉ nhớ đến một tiết mục hay, mà cảm nhận được một không gian văn hóa rộng lớn hơn, hiểu sâu hơn về cội nguồn và tự hào hơn về dân tộc mình”- nhà biên kịch Lê Thế Song cho biết.

Trong ý nghĩa đó, đêm khai mạc Lễ hội Đền Hùng 2026 có thể được xem như một bước thử nghiệm quan trọng: làm lễ hội theo hướng vừa giữ gìn truyền thống, vừa mở rộng sáng tạo – để Đền Hùng không chỉ là nơi trở về, mà còn là nơi nhìn thấy tương lai của văn hóa cội nguồn.