Rộn ràng hội xuân từ những trò chơi dân gian

VHO - Giữa nhịp sống hiện đại với vô vàn loại hình giải trí mới, tại nhiều làng quê ở Hà Tĩnh, những trò chơi dân gian vẫn bền bỉ hiện diện trong các lễ hội truyền thống. Từ sới vật, vòng kéo co đến bàn cờ người ngoài sân đình, trò chơi dân gian vừa tạo nên không khí rộn ràng ngày hội vừa góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa vùng miền, kết nối cộng đồng và lưu giữ “hồn quê” qua từng thế hệ.

 Giữ hồn lễ hội

Những ngày đầu Xuân Bính Ngọ, tại Hà Tĩnh diễn ra nhiều lễ hội truyền thống. Điểm đặc biệt ở địa phương này là trong nhiều năm qua, phần hội hầu như không thể thiếu các trò chơi dân gian như kéo co, đánh cờ tướng, đấu vật, đi cầu cạn, bịt mắt bắt vịt, chọi gà… Chính những trò chơi mộc mạc ấy đã trở thành hồn cốt của các lễ hội đầu năm nơi đây.

Tại thôn Sơn Nam, xã Cẩm Hưng, mỗi độ xuân về, người dân lại rộn ràng chuẩn bị cho Lễ hội tìm trâu và mở cửa rừng - một sự kiện thường niên mang đậm dấu ấn văn hóa. Dưới cây nêu và cột lễ, người dân thành kính dâng hương Thành hoàng làng, cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. Khi phần lễ kết thúc, không gian trang nghiêm dần nhường chỗ cho phần hội diễn ra ngay trên sân đình, nơi đời sống tâm linh hòa quyện với sinh hoạt cộng đồng.

Sức hút lớn nhất của lễ hội nằm ở các trò chơi dân gian được tổ chức giản dị nhưng thu hút hàng trăm người tham gia và cổ vũ. Góc này sợi dây thừng căng ngang sân đình, hai đội ghì chân, dồn sức trong tiếng hò reo vang dội của dân làng. Góc khác, người chơi bịt mắt xoay vòng giữa những lời chỉ dẫn xen lẫn tiếng cười rộn rã. Dưới tán đa cổ thụ hơn trăm năm tuổi, không khí hội xuân trở nên sôi động mà vẫn gần gũi, đậm chất hội làng.

Trẻ nhỏ đứng sát vòng dây, reo hò theo từng nhịp kéo; thanh niên trực tiếp nhập cuộc; người cao tuổi ngồi phía ngoài quan sát và cổ vũ. Nhờ phần hội sôi động ấy, lễ hội đã trở thành không gian tương tác, gắn kết cộng đồng. “Bọn trẻ trong làng rất hào hứng với những trò chơi dân gian tại lễ hội. Qua mỗi trò chơi, sự gắn kết, tình làng nghĩa xóm cũng được bồi đắp thêm”, bà Trần Thị Lan (63 tuổi, trú thôn Sơn Nam, xã Cẩm Hưng) chia sẻ.

Tương tự, nhiều năm qua tại chùa Hương Tích (xã Can Lộc), trong lễ khai hội đầu năm, sau phần nghi thức trang trọng, nhiều hoạt động văn hóa, thể thao truyền thống cũng được tổ chức ngay trong khuôn viên lễ hội.

Sới vật cổ truyền luôn là nơi tập trung đông người nhất. Các đô vật thi đấu theo đúng luật, giữ tinh thần thượng võ và tôn trọng lẫn nhau. Mỗi thế đánh dứt khoát, đẹp mắt đều nhận được những tràng vỗ tay cổ vũ từ khán giả đứng vòng quanh. Ở khu vực khác, bàn cờ người thu hút đông đảo những người yêu thích bộ môn trí tuệ. Các “quân cờ” di chuyển theo hiệu lệnh, người xem theo dõi từng nước đi và bàn luận sôi nổi. Bên cạnh đó, kéo co, đẩy gậy, chọi gà hay bóng chuyền nam được tổ chức nối tiếp, tạo nên bầu không khí rộn ràng kéo dài suốt ngày hội.

Nhiều du khách lần đầu về Hà Tĩnh không khỏi bất ngờ khi chứng kiến cảnh người dân tập trung đông quanh sới vật hay vòng kéo co. Trong bối cảnh các loại hình giải trí hiện đại ngày càng phổ biến, việc hàng nghìn người cùng theo dõi và cổ vũ cho những trò chơi truyền thống cho thấy sức hút không hề nhỏ.

Anh Hoàng Hữu Long - du khách đến từ Hà Nội chia sẻ: “Đến Lễ khai hội chùa Hương Tích, điều khiến tôi bất ngờ nhất là các trò chơi dân gian được tổ chức khá bài bản. Hàng nghìn người vây quanh xem và cổ vũ cho thấy văn hóa dân gian ở Hà Tĩnh vẫn được gìn giữ tốt và có sức sống lâu dài”.

Nhịp nối của lễ hội và cộng đồng

Không chỉ riêng lễ hội chùa Hương Tích, nhiều lễ hội truyền thống khác ở Hà Tĩnh như lễ hội đền Củi, lễ hội đền Chiêu Trưng và các hội làng ở vùng biển, vùng núi đều duy trì không gian cho trò chơi dân gian trong chương trình tổ chức. Sự hiện diện đồng đều này cho thấy đây không phải hoạt động mang tính phụ trợ, mà là một phần cấu thành của lễ hội, được địa phương chủ động gìn giữ và tổ chức qua nhiều năm.

Theo ông Nguyễn Viết Trường - Giám đốc Sở VHTTDL Hà Tĩnh, các lễ hội ở Hà Tĩnh, cùng phần lễ trang nghiêm, phần hội được tổ chức phong phú với các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao, trò chơi dân gian. Vì vậy, du khách đến đây vừa được chiêm bái cảnh quan vừa được trải nghiệm văn hóa bản địa, hiểu hơn về con người Hà Tĩnh chân thành, nghĩa tình và hiếu khách.

Các lễ hội ở Hà Tĩnh không chỉ là hoạt động tín ngưỡng, mà còn là sinh hoạt văn hóa cộng đồng, giàu ý nghĩa nhân văn, góp phần nuôi dưỡng đạo đức, gìn giữ truyền thống và lan tỏa lối sống hướng thiện trong xã hội.

Việc duy trì trò chơi dân gian trong các lễ hội đã góp phần làm sôi động đời sống văn hóa ở cơ sở. Thanh niên có dịp tham gia hoạt động tập thể, rèn luyện tinh thần đồng đội. Trẻ em được trực tiếp trải nghiệm những trò chơi truyền thống thay vì chỉ nghe kể qua sách vở. Người cao tuổi có cơ hội theo dõi và hướng dẫn, qua đó truyền lại kinh nghiệm cho thế hệ sau. Nhờ vậy, lễ hội vừa là hoạt động tín ngưỡng lại vừa là không gian sinh hoạt và giáo dục văn hóa cộng đồng.

Thực tế tại các địa phương cho thấy, Hà Tĩnh lựa chọn cách làm khá rõ ràng trong bảo tồn văn hóa lễ hội: Không chạy theo khẩu hiệu, mà duy trì đều đặn những sinh hoạt truyền thống vốn đã gắn bó với cộng đồng. Nhiều trò chơi dân gian được phục dựng hoặc tổ chức thường xuyên trong khuôn khổ lễ hội, đi kèm với việc bố trí không gian phù hợp, đảm bảo an toàn và tạo điều kiện để người dân trực tiếp tham gia.

Từ nền tảng đó, trò chơi dân gian cũng dần trở thành một phần trong định hướng phát triển du lịch văn hóa. Những hoạt động mang tính trải nghiệm như kéo co, đẩy gậy, cờ người, vật cổ truyền không chỉ tạo không khí hội xuân mà còn là điểm nhấn đối với du khách. Thay vì chỉ tham quan, chụp ảnh, nhiều người lựa chọn tham gia hoặc hòa mình vào không khí chung. Sự tương tác trực tiếp này tạo ấn tượng rõ nét hơn về đời sống văn hóa địa phương.

Ở góc độ rộng hơn, trong bối cảnh giao thoa và hội nhập mạnh mẽ, việc giữ gìn trò chơi dân gian là cách khẳng định bản sắc một cách cụ thể. Bản sắc không nằm ở những tuyên bố chung chung, mà thể hiện qua những hoạt động được duy trì đều đặn trong đời sống cộng đồng. Khi tiếng trống hội vẫn vang lên giữa sân làng và người dân còn hào hứng nhập cuộc, truyền thống vẫn có chỗ đứng vững chắc trong xã hội hiện đại.