Rà soát dự án cứu hòn Vọng Phu giữa tâm điểm dư luận

VHO - Sự xuống cấp nghiêm trọng của hòn Vọng Phu sau cú sét năm 2022 buộc Thanh Hóa phải triển khai dự án bảo tồn, gia cố khẩn cấp.

Tuy nhiên, trong những ngày gần đây, khi dự án thu hút sự quan tâm của báo chí và mạng xã hội với nhiều ý kiến đa chiều, UBND tỉnh đã yêu cầu kiểm tra, rà soát toàn diện, làm rõ thông tin, nhằm bảo đảm việc bảo tồn di tích được thực hiện đúng khoa học, đúng pháp luật và giữ trọn giá trị văn hóa, tâm linh của một biểu tượng dân gian đặc biệt.

Biểu tượng văn hóa giữa núi Nhồi và nguy cơ sụp đổ cận kề

Tọa lạc trên núi An Hoạch (núi Nhồi), hòn Vọng Phu từ lâu đã trở thành biểu tượng văn hóa, tâm linh quen thuộc của người dân xứ Thanh.

Từ chân núi, con đường đá dẫn lên di tích quanh co, rêu phong, uốn lượn qua những khối đá tự nhiên mang dáng vẻ kì vĩ, gợi cảm giác trầm mặc như một bức tranh thủy mặc cổ kính.

Ở lưng chừng núi, hòn Vọng Phu hiện ra sừng sững giữa trời, cao khoảng 20m, mang hình dáng người phụ nữ bồng con, hướng ánh nhìn về phương Bắc.

Theo truyền thuyết dân gian, đó là hình ảnh người vợ thủy chung, ngày đêm chờ chồng đi chiến trận, chờ đến hóa đá. Hình tượng ấy đã in sâu vào tâm thức bao thế hệ, trở thành biểu trưng cho đức hi sinh, lòng son sắt và niềm tin bền bỉ của người Việt.

Với cư dân địa phương, hòn đá không chỉ là cảnh quan, mà còn là chốn linh thiêng để gửi gắm ước nguyện bình an, hạnh phúc.

“Ngày nào cũng có người lên thắp hương, chạm tay vào hòn đá mà cầu bình an. Người dân An Hưng tin rằng hòn Vọng Phu che chở cho làng xóm", một người dân sống gần chân núi chia sẻ.

Giá trị đặc biệt ấy đã được khẳng định khi năm 1992, cụm di tích danh lam thắng cảnh núi An Hoạch được Bộ Văn hóa – Thông tin (nay là Bộ VHTTDL) xếp hạng di tích cấp quốc gia.

Tuy nhiên, đêm 15.6.2022 đã trở thành dấu mốc đáng lo ngại đối với di tích này. Một trận giông lớn kèm sét mạnh đánh trúng hòn Vọng Phu, khiến hai khối đá lớn ở phía tây và phía đông bị sạt lở nghiêm trọng.

Những mảng đá kích thước lớn bong tróc, để lại các vết nứt kéo dài dọc thân đá. Quan sát bằng mắt thường, phần thân chính của khối đá đã nghiêng khoảng 10–15 độ, tiềm ẩn nguy cơ đổ sập bất cứ lúc nào nếu không được gia cố kịp thời.

Thực trạng ấy đặt ra yêu cầu cấp bách phải can thiệp, nhưng đồng thời cũng đặt ra bài toán khó: làm thế nào để gia cố an toàn mà không làm biến dạng, phá vỡ giá trị nguyên trạng của một biểu tượng văn hóa, tâm linh đã tồn tại hàng trăm năm?

Dự án bảo tồn và yêu cầu làm rõ thông tin trước dư luận

Trước nguy cơ mất mát di sản, UBND tỉnh Thanh Hóa đã phê duyệt dự án “Bảo tồn, gia cố di tích hòn Vọng Phu” với tổng mức đầu tư 17 tỉ đồng từ ngân sách nhà nước.

Dự án do Ban Quản lí dự án đầu tư xây dựng các công trình dân dụng và công nghiệp tỉnh làm chủ đầu tư, hoàn thành trước ngày 31.12.2025.

Theo hồ sơ được phê duyệt, giải pháp kĩ thuật chủ yếu là gia cường kết cấu bằng cách khoan cấy thép D14 theo phương đứng, kết hợp bơm chèn vữa SIKA GROUT 214-11, loại vữa gốc xi măng có cường độ chịu nén và chịu kéo cao vào các vết nứt và lỗ khoan dọc thân đá.

Phương án này nhằm liên kết các khối đá rời rạc, ngăn chặn sự phát triển của vết nứt và giảm thiểu nguy cơ sụp đổ.

Không chỉ dừng lại ở giải pháp kĩ thuật, dự án còn được đặt trong tổng thể các khuyến nghị khoa học.

Tại Hội thảo khoa học “Đánh giá thực trạng và đề xuất phương án bảo tồn di tích thắng cảnh hòn Vọng Phu” tổ chức tháng 10.2023, nhiều chuyên gia địa chất, kiến trúc sư và nhà nghiên cứu văn hóa đã thống nhất quan điểm: hòn Vọng Phu không đơn thuần là một khối đá tự nhiên, mà là một thiết chế văn hóa cộng đồng, gắn với tín ngưỡng và đời sống tinh thần của người dân.

Bên cạnh gia cố cấu trúc, các chuyên gia cũng đề xuất lắp đặt hệ thống chống sét chủ động, chống sét lan truyền, bổ sung rào chắn cảnh báo và camera giám sát nhằm hạn chế tác động từ con người và yếu tố thiên nhiên trong tương lai.

Tuy nhiên, trong những ngày gần đây, dự án đã thu hút sự quan tâm đặc biệt của một số cơ quan báo chí và mạng xã hội, với nhiều thông tin, ý kiến và phản ánh xoay quanh phương án bảo tồn, mức độ can thiệp cũng như nguy cơ ảnh hưởng đến tính nguyên trạng của di tích.

Trước diễn biến đó, UBND tỉnh Thanh Hóa đã có văn bản chỉ đạo kiểm tra, rà soát và xử lý thông tin báo chí, dư luận xã hội liên quan đến dự án.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đầu Thanh Tùng giao Sở VHTTDL chủ trì, phối hợp với Sở Xây dựng, Ban Quản lí dự án đầu tư xây dựng các công trình dân dụng và công nghiệp Thanh Hóa cùng các đơn vị, địa phương liên quan khẩn trương kiểm tra, rà soát các nội dung thông tin phản ánh; đối chiếu với hồ sơ khoa học di tích và hồ sơ dự án đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Trên cơ sở đó, các cơ quan chức năng có trách nhiệm chủ động làm rõ, phát ngôn và cung cấp thông tin chính thức cho báo chí và dư luận xã hội, bảo đảm tính thống nhất, chính xác và đúng quy định của pháp luật về bảo tồn di sản văn hóa.

Sở VHTTDL được giao tổng hợp, báo cáo Chủ tịch UBND tỉnh kết quả thực hiện trong tháng 1.2026, đồng thời kịp thời đề xuất phương án xử lí nếu phát sinh vấn đề vượt thẩm quyền.

UBND tỉnh cũng yêu cầu Ban Quản lí dự án phối hợp chặt chẽ, cung cấp đầy đủ hồ sơ, tài liệu chuyên môn và tổ chức thực hiện đúng nội dung dự án đã được phê duyệt; Sở Xây dựng và UBND phường Đông Quang căn cứ chức năng, nhiệm vụ được giao, phối hợp triển khai các nội dung liên quan.