Quảng Ninh: Công nghiệp văn hóa được xác định là động lực mới để phát triển kinh tế

VHO - Nghị quyết số 30-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định mục tiêu phát triển Quảng Ninh trở thành trung tâm du lịch kết nối khu vực và thế giới, trung tâm công nghiệp văn hóa và du lịch biển đảo đẳng cấp.

Chương trình hành động của tỉnh Quảng Ninh nhằm thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7.1.2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam cũng đặt mục tiêu phát triển nền văn hóa giàu bản sắc Quảng Ninh, gắn với xây dựng và phát triển công nghiệp văn hóa, kinh tế di sản, kinh tế đêm, kinh tế đô thị.

Phát triển công nghiệp văn hóa đang trở thành xu hướng tất yếu của các địa phương có tiềm năng văn hóa, du lịch lớn. Từ kho tàng di sản đặc sắc, bản sắc văn hóa đa dạng đến hạ tầng hiện đại và cơ chế, chính sách tiên phong, tầm nhìn chiến lược, Quảng Ninh đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng ngành công nghiệp văn hóa năng động, sáng tạo.

Quảng Ninh là một trong những địa phương hội tụ hệ thống di sản phong phú và độc đáo bậc nhất cả nước. Nơi đây có Vịnh Hạ Long 3 lần được UNESCO công nhận là Di sản thiên nhiên thế giới và nhiều điểm di tích của khu di tích - danh thắng Yên Tử, khu di tích nhà Trần, khu di tích Bạch Đằng nằm trong quần thể Di sản văn hóa thế giới Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc.

Hiện nay, tỉnh có tổng số 641 di tích, trong đó có 8 di tích quốc gia đặc biệt, 56 di tích quốc gia, 101 di tích cấp tỉnh cùng 362 di sản văn hóa phi vật thể.

Quảng Ninh còn là vùng đất hội tụ, giao thoa văn hóa của nhiều dân tộc anh em, tạo nên bức tranh văn hóa đa sắc màu, từ lễ cấp sắc của người Dao, nghi lễ then cổ của người Tày, đến lễ hội Soóng cọ, lễ cầu mùa của người Sán Chỉ… Đây chính là “nguồn vốn văn hóa” đặc biệt, tạo điều kiện thuận lợi cho việc hình thành các sản phẩm công nghiệp văn hóa có sức lan tỏa mạnh mẽ.

Không chỉ có lợi thế về tài nguyên văn hóa, Quảng Ninh còn sở hữu vị trí địa lý chiến lược đặc biệt, nằm trong Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, giáp Trung Quốc và có vị trí thuận lợi kết nối với các nước Đông Bắc Á - khu vực có thị trường du lịch rộng lớn và năng động.

Hạ tầng hiện đại với sân bay quốc tế Vân Đồn, hệ thống cao tốc, cảng biển nước sâu tạo nền tảng vững chắc để kết nối và biến những giá trị văn hóa di sản thành sản phẩm công nghiệp văn hóa có khả năng vươn ra quốc tế.

Thời gian qua, Quảng Ninh đã tập trung nguồn lực, phát huy giá trị văn hóa và con người, từng bước đưa công nghiệp văn hóa trở thành động lực quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững; chú trọng bảo tồn, phát huy giá trị di sản.

Từ đây, nhiều giá trị di sản được nâng tầm: Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại; các loại hình văn hóa dân gian, làng nghề và di sản của đồng bào dân tộc thiểu số được phục dựng, gắn kết hài hòa với du lịch, tạo sức hút riêng cho du khách...

Hiện nay, Quảng Ninh đang tập trung xây dựng Đề án phát triển kinh tế di sản, sản phẩm du lịch đêm và công nghiệp văn hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Mục tiêu là đưa kinh tế di sản, công nghiệp văn hóa và du lịch đêm trở thành trục động lực tăng trưởng mới, góp phần xây dựng Quảng Ninh thành thành phố; định vị tỉnh là trung tâm văn hóa, nghệ thuật cấp vùng, là điểm đến hàng đầu châu Á về du lịch di sản và kinh tế ban đêm.

Trong cấu trúc mô hình tăng trưởng mới của Quảng Ninh, công nghiệp văn hóa được xác định là công cụ cốt lõi để chuyển hóa các tài nguyên di sản thô thành các sản phẩm dịch vụ có giá trị gia tăng cao. Tỉnh đặt ra mục tiêu đến năm 2030, công nghiệp văn hóa sẽ đóng góp trực tiếp từ 5 - 7% vào GRDP của tỉnh, trở thành động lực quan trọng kiến tạo các trải nghiệm ban đêm đẳng cấp.

Đề án cũng xác định hình thành 1 - 2 khu, tổ hợp công nghiệp văn hóa - sáng tạo - giải trí quy mô lớn, gắn với không gian ven biển và các khu di sản.

Hiện, một số lĩnh vực công nghiệp văn hóa có lợi thế được tỉnh tập trung phát triển như: du lịch văn hóa, nghệ thuật biểu diễn, thủ công mỹ nghệ, tham quan du lịch đêm, văn hóa ẩm thực, tổ chức sự kiện…

Quảng Ninh bước đầu ứng dụng công nghệ số trong quản lý, quảng bá và khai thác sản phẩm văn hóa: số hóa hồ sơ di sản và hiện vật bảo tàng; triển khai bản đồ số du lịch; phát triển hệ thống vé điện tử; ứng dụng VR, AR, 3D mapping trong trưng bày và trình diễn...

Việc ứng dụng công nghệ số bước đầu tạo chuyển biến về phương thức sản xuất, quảng bá và tiêu dùng sản phẩm văn hóa; đồng thời mở ra khả năng hình thành các mô hình công nghiệp văn hóa số và kinh tế trải nghiệm mới.

Khi những concert quy mô lớn, những show diễn thực cảnh và các chương trình nghệ thuật sáng tạo liên tục thắp sáng không gian đô thị, Quảng Ninh đang từng bước xây dựng một thành phố của công nghiệp sáng tạo, nơi nghệ thuật hòa cùng du lịch, nơi văn hóa được chuyển hóa thành những sản phẩm giàu giá trị, tạo ra sức hút mới cho điểm đến và khả năng sinh lời cho nền kinh tế.

Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, năm 2025 toàn tỉnh tổ chức và phê duyệt trên 220 chương trình biểu diễn nghệ thuật với khoảng 680.000 lượt người tham dự. Một số mô hình biểu diễn mới như show âm nhạc trên du thuyền, nghệ thuật đường phố, lễ hội ánh sáng và trình diễn thực cảnh bước đầu được thương mại hóa và gắn với phát triển kinh tế ban đêm.

Tầm nhìn đến năm 2045, Quảng Ninh hướng tới trở thành trung tâm văn hóa, nghệ thuật và du lịch di sản hàng đầu khu vực châu Á - Thái Bình Dương, phát triển theo mô hình kinh tế xanh và mục tiêu phát thải ròng bằng 0.