Quảng bá di sản tư liệu thế giới và tài liệu lưu trữ quốc gia tiêu biểu

VHO - "Không gian giới thiệu di sản tư liệu thế giới của Việt Nam" và "Tài liệu lưu trữ quốc gia tiêu biểu" do Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước xây dựng và vận hành có thể được nhìn nhận như một mô hình triển khai Nghị quyết 80-NQ/TW từ sớm, chủ động và thực chất.

Hiện thực hóa chỉ tiêu giáo dục di sản

Theo ông Đặng Thanh Tùng, Cục trưởng Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước, Nghị quyết 80-NQ/TW xác định rõ mục tiêu trong lĩnh vực văn hóa: 100% học sinh, học viên, sinh viên trong hệ thống giáo dục quốc dân được tiếp cận, tham gia hiệu quả, thường xuyên các hoạt động nghệ thuật, giáo dục di sản văn hóa.

Đây không chỉ là định hướng chung mà là yêu cầu cụ thể đối với các cơ quan quản lý và phát huy giá trị di sản, trong đó có hệ thống lưu trữ quốc gia.

Việc mở cửa miễn phí Không gian giới thiệu đã trực tiếp tháo gỡ rào cản tiếp cận đối với học sinh, sinh viên. Khi không còn chi phí và thủ tục phức tạp, các cơ sở giáo dục có thể chủ động đưa hoạt động tham quan lưu trữ vào chương trình ngoại khóa và học tập trải nghiệm một cách thường xuyên, bài bản.

Tại đây, công chúng có thể xem, tìm hiểu và tra cứu các tài liệu quý được tuyển chọn từ hơn 30 km giá tài liệu lưu trữ quốc gia - nguồn sử liệu gốc đồ sộ phản ánh tiến trình lịch sử, văn hóa, xã hội, chủ quyền quốc gia, hoạt động quản trị nhà nước và đời sống nhân dân qua nhiều thời kỳ.

Đặc biệt, hai khối Di sản tư liệu thế giới là Châu bản triều Nguyễn và Mộc bản triều Nguyễn cùng hệ thống tài liệu về giai đoạn Pháp thuộc, các cuộc kháng chiến và các tài liệu, hình ảnh, di sản của Chủ tịch Hồ Chí Minh được tuyển chọn từ nhiều nguồn trong và ngoài nước đã tạo nên chiều sâu nội dung nổi bật.

Những tài liệu này tái hiện chân thực lịch sử dân tộc và trở thành điểm nhấn trong các buổi sinh hoạt chuyên đề, học tập chính trị, giáo dục truyền thống của nhiều cơ quan, đơn vị.

Thông qua trải nghiệm trực quan, người học không chỉ “xem” mà còn thực sự “chạm” vào lịch sử, tiếp cận những chứng tích xác thực của quá trình quản trị quốc gia và đời sống xã hội.

Cách tiếp cận này giúp biến chỉ tiêu của Nghị quyết thành hoạt động giáo dục cụ thể, thường xuyên và có chiều sâu, thay vì dừng lại ở mục tiêu định tính.

Đổi mới phương thức quản lý theo hướng kiến tạo, phục vụ

Bên cạnh chỉ tiêu giáo dục di sản, Nghị quyết 80-NQ/TW nhấn mạnh yêu cầu: “Đổi mới phương thức quản lý văn hóa theo hướng kiến tạo, phục vụ; đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tạo động lực bứt phá cho phát triển văn hóa".

Không gian giới thiệu được xây dựng và vận hành như một minh chứng cho tinh thần đổi mới đó.

Đây không chỉ là khu trưng bày tĩnh mà được định hướng trở thành “lớp học lịch sử trực quan” và hệ sinh thái học tập mở, ứng dụng công nghệ số, trình chiếu đa phương tiện và các hình thức tương tác hiện đại.

Không gian được thiết kế như một nền tảng mở, cho phép các trường học, cơ sở đào tạo, cơ quan, tổ chức phối hợp tổ chức sinh hoạt chuyên đề, tọa đàm, nói chuyện truyền thống, lớp học ngoại khóa và các hoạt động giáo dục trải nghiệm dựa trên tài liệu lưu trữ gốc.

Nội dung có thể được xây dựng linh hoạt theo nhu cầu từng đơn vị, gắn với lịch sử ngành, lĩnh vực hoặc yêu cầu học tập chính trị, chuyên môn.

Sự kết hợp giữa tài liệu nguyên bản và hệ thống số hóa, tra cứu điện tử, phim tư liệu và sản phẩm đa phương tiện giúp mỗi chuyên đề không chỉ mang tính minh họa mà thực sự trở thành trải nghiệm học tập có chiều sâu.

Cách tổ chức này thể hiện rõ sự chuyển đổi tư duy quản lý từ bảo quản thụ động sang kiến tạo môi trường tiếp cận, từ lưu trữ truyền thống sang lưu trữ gắn với chuyển đổi số và phục vụ công chúng.

Theo đó, Không gian không chỉ thực hiện chức năng giới thiệu đơn thuần mà đang vận hành như một thiết chế giáo dục - tuyên truyền linh hoạt, cụ thể hóa yêu cầu đổi mới quản lý văn hóa theo tinh thần Nghị quyết.

Giá trị gia tăng từ các hoạt động trải nghiệm chuyên đề

Một điểm nhấn nổi bật là các chuyên đề được tổ chức định kỳ và cập nhật theo từng chủ điểm, bảo đảm tính khoa học, tính giáo dục và tính thời sự. Chuyên đề “Thưởng lãm Châu phê - Lưu dấu Mộc bản” là ví dụ tiêu biểu, mở đầu cho chuỗi hoạt động phục vụ công chúng.

Tại đây, học sinh, sinh viên được quan sát trực tiếp bút tích châu phê của Hoàng đế trên văn bản hành chính, tìm hiểu quy trình khắc in mộc bản và trải nghiệm in dập trên giấy dó.

Thay vì tiếp cận kiến thức qua sách giáo khoa, các em được trải nghiệm thực tế, qua đó cảm nhận sâu sắc hơn giá trị lịch sử, pháp lý và văn hóa của tài liệu gốc.

Chính sự “chạm” vào di sản này tạo nên hiệu quả giáo dục bền vững, đồng thời góp phần hình thành ý thức trân trọng và trách nhiệm bảo tồn tài liệu lưu trữ quốc gia ngay từ sớm.

Việc mở cửa miễn phí và tổ chức các hoạt động trải nghiệm vì vậy không chỉ là hoạt động phục vụ công chúng, mà còn là giải pháp giáo dục di sản mang tính chiến lược, thể hiện sự đầu tư dài hạn cho nền tảng văn hóa của thế hệ trẻ.

"Không gian giới thiệu di sản tư liệu thế giới của Việt Nam" và "Tài liệu lưu trữ quốc gia tiêu biểu" không chỉ phản ánh tinh thần đổi mới của ngành lưu trữ mà còn là minh chứng sinh động cho việc đưa Nghị quyết 80-NQ/TW vào đời sống bằng những hành động cụ thể, rõ ràng và thực chất.