Lễ hội cầu ngư Vạn đầm Xương Lý, tái hiện nhiều nghi thức đặc sắc

VHO - Diễn ra trong 13 ngày (từ 18.2 – 2.3, tức mùng 2 đến 14 tháng Giêng năm Bính Ngọ), Lễ hội cầu ngư Vạn đầm Xương Lý với nhiều nghi thức truyền thống đặc sắc là nét đẹp văn hóa của cư dân vạn chài, mang ý nghĩa lễ xuất hành đầu năm, cầu biển yên sóng lặng, tôm cá đầy khoang, ngư dân no ấm.

Theo đó, chiều 25.2 (mùng 9 tháng Giêng), tại Lăng Ông Nam Hải - Vạn đầm Xương Lý (khu phố Lý Chánh, phường Quy Nhơn Đông, tỉnh Gia Lai), Lễ hội khai sơn cầu ngư đã khai mạc. Tiếp đó, sáng 26.2 (mùng 10 tháng Giêng) Lễ Tế thần đã chính thức diễn ra.

Theo Ban Quản lý Vạn đầm Xương Lý, phần lễ chính tập trung vào ngày 25 và 26.2 với các nghi thức truyền thống như: Lễ cung nghinh Thủy Lục; Lễ hành chính tại Lăng Ông Nam Hải (khu phố Lý Chánh); Lễ Tế thần; biểu diễn Hầu thần của Đội Bả trạo và Lễ Khởi ca.

Ông Nguyễn Kim Chức, Phó Ban tổ chức lễ hội khai sơn cầu ngư Vạn đầm Xương Lý cho biết: “Người dân địa phương rất phấn khởi khi đây là năm đầu tiên lễ hội được tổ chức sau khi được đón nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Trải qua gần 200 năm, Lễ hội cầu ngư Vạn đầm Xương Lý đã trở thành điểm hẹn văn hóa đặc sắc của cư dân biển Nhơn Lý. Người dân ngày càng ý thức về việc giữ gìn, phát huy những nét đẹp của lễ hội”.

Theo tài liệu, Lễ hội Cầu ngư Vạn đầm Xương Lý ra đời cùng sự hình thành Trường Lăng - lăng Ông của người Việt thành lập đầu tiên ở Quy Nhơn vào đầu Triều Nguyễn, nằm thuộc địa phận thôn Lý Hòa ngày nay. Sử liệu ghi lại Trường Lăng ra đời muộn nhất là năm 1815.

Năm 1839, làng Xương Lý được lập địa bạ chính thức, hương chức làng lựa chọn vị trí mới linh thiêng và tôn nghiêm để tái thiết, xây dựng mới Lăng Ông Nam Hải Xương Lý tại triền núi Đơn thuộc thôn Lý Chánh ngày nay. Và từ Trường Lăng ngư dân tổ chức lễ nghinh thần rước về Lăng Ông Xương Lý mới tái thiết vào năm 1839.

Theo dòng chảy thời gian, làng chài Vũng Nồm - Xương Lý, TP. Quy Nhơn, tỉnh Bình Định cũ (nay là khu phố Lý Chánh, phường Quy Nhơn Đông, tỉnh Gia Lai) có nhiều nét văn hóa đặc trưng vùng biển được diễn ra tại Vạn đầm như ở lăng Ông, ở đình làng Xương Lý và các thiết chế truyền thống ở nơi này.

Đặc biệt, Lễ hội Cầu ngư Vạn đầm Xương Lý là sự kiện trọng đại hàng năm của ngư dân vùng biển Nhơn Lý, loại hình di sản văn hóa phi vật thể luôn được gìn giữ, phát huy, lan tỏa trong cộng đồng ngư dân.

Lễ hội có quy mô lớn và gắn liền với dân nghề biển tại địa phương. Hàng năm Lễ hội chính thức được tổ chức trong 3 ngày (9, 10 và 11 tháng Giêng âm lịch). Năm 2024, Bộ VHTTDL ghi danh Lễ hội Cầu ngư Vạn đầm Xương Lý là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Lễ hội Cầu ngư Vạn đầm Xương Lý thể hiện đậm nét sự kết nối giữa hiện tại với quá khứ và lan tỏa trong tương lai thể hiện qua các hoạt động, là dịp để người dân hiểu nhiều hơn về vùng đất cảng biển lúc bấy giờ và vai trò của vạn đầm đối với đời sống kinh tế - văn hóa của ngư dân.

Đồng thời còn phản ánh một thời là trạm dừng chân con đường tơ lụa trên biển, từng tồn tại làng biển ngư dân Chăm. Ngày nay, vạn chài mang nhiều trầm tích văn hóa và các tầng lớp ngư dân luôn thể hiện trách nhiệm gìn giữ, phát huy.

Theo Phó Chủ tịch UBND phường Quy Nhơn Đông Bùi Duy Ninh, ngoài phần lễ chuỗi hoạt động văn hóa – thể thao sôi nổi như hô hát bài chòi, thi đấu bóng đá Cúp Lăng Ông Nam Hải, kéo co, lắc thúng, các trò chơi dân gian và biểu diễn hát tuồng sẽ tạo nên không khí vui tươi, phấn khởi.

Những hoạt động này không chỉ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa của người dân mà còn góp phần làm phong phú sản phẩm du lịch, thu hút du khách đến tham quan, trải nghiệm.

Cũng theo ông Ninh, trong định hướng phát triển chung, phường Quy Nhơn Đông xác định bảo tồn và phát huy giá trị các lễ hội truyền thống chính là một trong những giải pháp quan trọng để phát triển du lịch bền vững, từng bước xây dựng địa phương trở thành điểm đến hấp dẫn với văn hóa biển đặc sắc.