Khẩn trương hoàn thiện Đề án đưa di sản văn hóa Việt Nam ở nước ngoài về nước

VHO - Sáng 10.9, tại Hà Nội, Thứ trưởng Bộ VHTTDL Hoàng Đạo Cương - Trưởng Ban Soạn thảo Đề án đưa các tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam đáp ứng được tiêu chí bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm có giá trị đang ở nước ngoài về nước đã chủ trì cuộc họp Ban soạn thảo và Tổ biên tập xây dựng Đề án.

Mở cơ chế đưa di sản văn hóa Việt Nam ở nước ngoài hồi hương

Phát biểu tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ VHTTDL Hoàng Đạo Cương cho biết, thực hiện nhiệm vụ được giao tại Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và Nghị quyết số 30 của Chính phủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, địa phương xây dựng Đề án “Đưa các tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam đáp ứng tiêu chí bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm có giá trị đang ở nước ngoài về nước”.

Theo Thứ trưởng, do tác động của chiến tranh và nhiều nguyên nhân khác, đặc biệt trong những giai đoạn lịch sử trước khi đất nước thống nhất năm 1975, nhiều di vật, cổ vật quý hiếm và tác phẩm nghệ thuật của Việt Nam đã được đưa ra nước ngoài. Tuy nhiên, hiện chưa có đầy đủ thông tin về số lượng, hiện trạng và nơi lưu giữ những tài sản văn hóa này.

“Hiện nay đã có rất nhiều ý kiến cho rằng chúng ta cần phải tổng rà soát lại tất cả các di vật, cổ vật, di sản văn hóa quý hiếm của Việt Nam hiện nay đang ở nước ngoài”, Thứ trưởng Hoàng Đạo Cương cho biết.

Đặc biệt, vấn đề này nhận được sự quan tâm, chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại cuộc làm việc với Bộ VHTTDL về công tác bảo tồn, bảo tàng ngày 19.8 vừa qua.

Theo Thứ trưởng Hoàng Đạo Cương, việc xây dựng Đề án “Đưa các tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam đáp ứng tiêu chí bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm có giá trị đang ở nước ngoài về nước” là cần thiết và cấp bách.

Đề án nhằm tạo ra các cơ chế đồng bộ để thống kê, nghiên cứu, xác định những di vật, cổ vật của Việt Nam hiện đang ở đâu; từ đó triển khai các hình thức vận động, đàm phán để tiếp nhận và đưa những di sản, cổ vật quý hiếm về nước.

“Việc hồi hương các tài sản văn hóa sẽ góp phần làm phong phú, hoàn thiện các bộ sưu tập quốc gia, bổ sung cho quỹ di sản văn hóa của Việt Nam, qua đó nâng cao vị thế của Việt Nam và góp phần phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”, Thứ trưởng nói.

Thứ trưởng Hoàng Đạo Cương cũng cho biết, thời gian qua, một số cổ vật quý hiếm của Việt Nam đã được đưa về nước. Trong đó có ấn vàng “Hoàng đế chi bảo” và tượng thần Durga.

Bên cạnh những trường hợp trên, nhiều cổ vật Việt Nam cũng được đưa về nước thông qua các nguồn khác nhau. Trong đó, nhiều nhà sưu tập tư nhân đã đưa cổ vật Việt Nam về nước thông qua các cuộc đấu giá.

Thứ trưởng nhấn mạnh, việc hoàn thiện Đề án “Đưa các tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam đáp ứng tiêu chí bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm có giá trị đang ở nước ngoài về nước” có ý nghĩa rất quan trọng.

Đề án liên quan đến nhiều cơ quan, đồng thời cũng liên quan đến pháp luật quốc tế. Vì vậy, cần thiết phải có sự tham gia và đóng góp ý kiến của Bộ Ngoại giao, Bộ Công an, Bộ Tư pháp cùng các cơ quan liên quan.

“Đề án có nhiều nội dung mới, có thể mở ra cơ hội để làm phong phú trở lại các bộ sưu tập và quỹ di sản văn hóa của Việt Nam. Đặc biệt, những cổ vật được đưa trở về không chỉ là các hiện vật có giá trị mà còn mang theo những câu chuyện lịch sử. Những cổ vật ấy mang theo cả những câu chuyện lịch sử trở về Việt Nam”, Thứ trưởng Hoàng Đạo Cương nhấn mạnh.

Thứ trưởng đề nghị Ban Soạn thảo và Tổ Biên tập tập trung nghiên cứu, rà soát kỹ nội dung Dự thảo Đề án, tiếp tục trao đổi, thảo luận và đóng góp ý kiến để hoàn thiện Đề án một cách tốt nhất.

Sau cuộc họp, Thường trực Ban Soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu và hoàn thiện Dự thảo, bảo đảm trình Đề án đúng thời gian, tiến độ đề ra.

Hoàn thiện bộ sưu tập quốc gia và nâng cao vị thế Việt Nam

Báo cáo tại cuộc họp, Phó Cục trưởng Cục Di sản văn hóa Phạm Định Phong nhấn mạnh, di sản văn hóa Việt Nam là tài sản vô giá, kết tinh từ lịch sử, văn hóa và khoa học của nhiều thế hệ.

Tuy nhiên, do chiến tranh và nhiều nguyên nhân lịch sử, nhiều di vật, cổ vật quý hiếm, có giá trị của Việt Nam đã bị đưa ra nước ngoài. Hiện chưa thể xác định đầy đủ thời điểm, số lượng và thông tin về những tài sản này.

Theo ông Phạm Định Phong, thông tin hiện có chủ yếu liên quan đến các di vật, cổ vật Việt Nam đang được lưu giữ tại một số bộ sưu tập công cộng, tư nhân và các cơ quan, tổ chức quốc tế được công khai. Đối với các bộ sưu tập thuộc sở hữu cá nhân không công khai, Việt Nam gần như không có thông tin.

Những năm qua, nhiều di vật, cổ vật, tác phẩm nghệ thuật đã được đưa về nước với sự nỗ lực của các bộ, ngành, địa phương, chuyên gia và nhà sưu tập tư nhân.

Tuy nhiên, đây mới chỉ là một phần rất nhỏ so với số lượng di sản văn hóa bị thất thoát. Công tác hồi hương hiện vẫn chủ yếu ở thế bị động, thông qua việc trao trả, hiến tặng hoặc những thông tin phát sinh từ các cơ quan thực thi pháp luật nước ngoài.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, việc tìm kiếm, nhận diện, đàm phán và đưa di sản văn hóa có nguồn gốc Việt Nam về nước có ý nghĩa trong việc bảo vệ sự toàn vẹn của di sản dân tộc, nâng cao vị thế quốc gia; đồng thời bổ sung tư liệu phục vụ nghiên cứu, giáo dục, trưng bày tại bảo tàng, tăng cường sức mạnh văn hóa, thúc đẩy du lịch và quảng bá hình ảnh Việt Nam.

Tuy nhiên, công tác này còn gặp nhiều khó khăn do thiếu cơ sở dữ liệu về di sản văn hóa Việt Nam ở nước ngoài, hạn chế về nguồn lực tài chính, cơ chế phối hợp liên ngành, công cụ xác minh nguồn gốc và quyền sở hữu, cũng như kinh nghiệm đàm phán quốc tế và huy động sự tham gia của cộng đồng, người Việt Nam ở trong và ngoài nước.

Vì vậy, việc xây dựng Đề án “Đưa các tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam đáp ứng tiêu chí bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm có giá trị đang ở nước ngoài về nước” là cần thiết, cấp bách, nhằm tạo cơ chế đồng bộ cho công tác thống kê, nghiên cứu, vận động, đàm phán, tiếp nhận và hồi hương di sản văn hóa, góp phần hoàn thiện bộ sưu tập quốc gia và nâng cao vị thế Việt Nam.

Phó Cục trưởng Phạm Định Phong cho biết, từ tháng 4.2026, Cục Di sản văn hóa bắt đầu xây dựng dự thảo đề cương và lấy ý kiến Ban Soạn thảo, Tổ Biên tập. Trên cơ sở tiếp thu ý kiến chuyên gia, Dự thảo lần thứ ba được hoàn thiện với 40 trang, cùng hồ sơ trình Chính phủ, Tờ trình và dự thảo Quyết định phê duyệt Đề án.

Tại cuộc họp, các thành viên Ban Soạn thảo, Tổ Biên tập đã tập trung trao đổi, thảo luận và đóng góp ý kiến đối với Dự thảo Đề án, trong đó tập trung vào các nội dung liên quan đến cơ sở pháp lý, phạm vi, mục tiêu, cơ chế thực hiện, phân công trách nhiệm giữa các bộ, ngành và lộ trình triển khai Đề án.

Các ý kiến tại cuộc họp là cơ sở để cơ quan thường trực Ban Soạn thảo tiếp tục rà soát, tiếp thu, hoàn thiện hồ sơ, bảo đảm tính khả thi, đồng bộ và phù hợp với quy định hiện hành trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.

Phát biểu tại cuộc họp, Cục trưởng Cục Di sản văn hóa Lê Thị Thu Hiền - Phó Trưởng ban Thường trực Ban Soạn thảo, Tổ trưởng Tổ Biên tập cho biết, Cục Di sản văn hóa sẽ phối hợp với Thường trực Ban Soạn thảo, Tổ Biên tập tiếp thu, hoàn thiện hồ sơ đúng tiến độ và bảo đảm chất lượng tốt nhất để trình Chính phủ phê duyệt Đề án theo đúng quy định.