Huyền tích dưới bóng Quếch trăm năm bên bến nước Bạch Đằng

VHO - Miếu Vua Bà được xây dựng từ thời Trần trên một doi đất cổ, ngay cạnh bến đò xưa cũ ngay cạnh dòng sông Bạch Đằng gắn với những trận đánh huyền thoại. Di tích miếu Vua Bà và cây Quếch là địa danh thu hút được nhiều du khách đến tham quan nhất trong quần thể di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Bạch Đằng thuộc phường Quảng Yên, Quảng Ninh.

Tương truyền, khi đi thị sát địa hình chuẩn bị bãi cọc ngầm chống giặc, Trần Hưng Đạo đi qua bến đò và trò chuyện với một bà cụ bán hàng nước và địa thế lòng sông.

Cụ đã kể cho ông về quy luật lên xuống của nước triều, về con nước, đồng thời mách ông kết hợp chiến thuật hoả công để đánh giặc.

Chiến trận Bạch Đằng đại thắng, Hưng Đạo Vương trở lại bến đò tìm bà để tạ ơn, nhưng không thấy, chỉ thấy đống mối đùn lên rất to nơi bà ngồi.

Cảm kích trước tấm lòng yêu nước của bà, Hưng Đạo Vương đã tâu với vua Trần phong bà làm “Vua Bà” và cho lập miếu thờ tại nơi bà bán hàng bên gốc cây Quếch.

Bến Đò Rừng nằm bên tả ngạn sông Bạch Đằng, trước cửa miếu Vua Bà và cây Quếch cổ thụ.

Vào thời Trần, bến đò thuộc làng Rừng, là nơi đưa khách qua sông Rừng (sông Bạch Đằng) nên gọi là bến Đò Rừng.

Cuối thế kỷ XIX trở về trước, bến đò này là nơi đưa khách qua sông Bạch Đằng từ Quảng Yên, Quảng Ninh sang Thuỷ Nguyên, Hải Phòng. Nay bến Phà Rừng được xây dựng ở địa điểm mới, cách bến Đò Rừng cổ khoảng 1km về phía Nam.

Tại bến Đò Rừng vẫn còn một cây Quếch cổ thụ có độ tuổi hơn 700 năm gắn với truyền thuyết Vua Bà, là nơi có bà bán hàng nước - người đã cung cấp cho Trần Hưng Đạo lịch con nước triều, địa thế lòng sông để Trần Hưng Đạo xây dựng trận địa cọc trên dòng sông Bạch Đằng.

Đây cũng là nơi Trần Hưng Đạo chọn phát hoả làm hiệu lệnh cho quân sĩ mai phục ở hai bên dòng sông Bạch Đằng nhất loạt tiến công đạo binh thuyền của quân giặc Nguyên Mông khi chúng lọt vào trận địa cọc, góp phần làm nên chiến thắng Bạch Đằng năm 1288.

Bến Đò Rừng cùng với đền Trần Hưng Đạo, miếu Vua Bà... đã trở thành nguyên gốc di tích, minh chứng cho sự kiện ngày 9.4.1288 (ngày 8 tháng 3 âm lịch), hơn 400 chiến thuyền và hơn bốn vạn quân xâm lược Nguyên Mông đã bị quân dân nhà Trần tiêu diệt và bắt sống trên sông Bạch Đằng.

Đây là chiến thắng vĩ đại nhất trong lịch sử chống giặc ngoại xâm phương Bắc của dân tộc Việt Nam.

Năm 1995, Đại tướng Võ Nguyên Giáp về tham quan miếu Vua Bà và có nói: “Sáng kiến của một người dân bình thường cũng có thể làm nên sự nghiệp lớn. Hưng Đạo Vương đã chắt chiu sáng kiến của nhân dân để làm nên sự nghiệp lớn cho dân tộc”.

Cây Quếch nơi bà bán hàng nước năm xưa giúp Hưng Đạo Vương đánh giặc giành thắng lợi không chỉ có ý nghĩa về mặt lịch sử giáo dục truyền thống dân tộc, mà còn là địa danh ghi dấu cho du khách mỗi khi tới chiêm bái.