Hai miền ký ức lịch sử trong mùa lễ hội đầu năm ở Thanh Hóa

VHO - Mùa lễ hội đầu năm ở Thanh Hóa không chỉ là sinh hoạt tín ngưỡng của cộng đồng, mà còn là hành trình trở về với những mốc son chói lọi của lịch sử dân tộc.

Từ đền Quang Trung ở phường Tĩnh Gia đến Khu di tích quốc gia đặc biệt Lam Kinh, những không gian linh thiêng ấy đang tiếp tục khơi dậy hào khí anh hùng, bồi đắp niềm tự hào dân tộc và nuôi dưỡng khát vọng dựng xây quê hương trong thời đại mới.

Dấu ấn Quang Trung trên vùng biển Tĩnh Gia

Theo sử sách, cuối năm 1788, khi vua Lê Chiêu Thống cầu viện, triều Thanh huy động lực lượng lớn ồ ạt tiến vào nước ta nhằm dập tắt phong trào Tây Sơn.

Trước thế giặc mạnh, tướng Ngô Văn Sở ở Thăng Long chủ trương rút quân về phòng tuyến Tam Điệp – Biện Sơn để bảo toàn lực lượng, đồng thời cấp báo cho Nguyễn Huệ ở Phú Xuân kéo quân ra Bắc.

Nhận tin, Nguyễn Huệ lập đàn tế trời, lên ngôi Hoàng đế, lấy niên hiệu Quang Trung và tức tốc xuất quân.

Chỉ trong hơn một tháng, đạo quân thần tốc đã vượt hàng nghìn cây số, hội quân tại Tam Điệp và tập kết thủy binh ở Biện Sơn, cửa Lạch Bạng, vùng biển thuộc Tĩnh Gia và Nghi Sơn ngày nay.

Từ căn cứ ấy, cuộc tổng phản công được mở ra, bắt đầu từ đêm Giao thừa Tết Kỷ Dậu 1789 và kết thúc bằng chiến thắng vang dội khi Vua Quang Trung - Nguyễn Huệ tiến vào Thăng Long trong sự hân hoan của Nhân dân.

Để ghi nhớ công lao của vị anh hùng áo vải, cư dân xã đảo Nghi Sơn và làng Do Xuyên đã lập đền thờ nhà vua ngay gần căn cứ thủy quân Biện Sơn xưa.

Trải qua bao biến thiên lịch sử, ngôi đền vẫn là chốn linh thiêng, nơi người dân vùng biển gửi gắm niềm tin vào sự che chở của tiền nhân và thần linh.

Lễ hội đền Quang Trung được tổ chức trang trọng với các nghi thức rước kiệu, dâng hương, đọc tiểu sử và chúc văn cầu quốc thái dân an.

Đặc biệt, những lời khấn nguyện hướng về biển cả: mong mưa thuận gió hòa, thuyền bè ra khơi an toàn, mùa cá tôm bội thu.

Phần hội với cờ người, nấu cơm thi, kéo co nữ, giao lưu văn nghệ… làm nên bức tranh sinh hoạt văn hóa rộn ràng, đậm sắc màu dân gian.

Không chỉ là sự kiện tín ngưỡng, lễ hội đền Quang Trung còn là dịp để lịch sử được kể lại bằng ngôn ngữ của cộng đồng.

Hào khí chiến thắng năm xưa được tiếp nối trong đời sống hôm nay, trở thành động lực tinh thần cho cư dân miền biển trong hành trình mưu sinh và dựng xây quê hương.

Lam Kinh – nơi khởi nguồn hào khí Lam Sơn

Nếu đền Quang Trung gắn với chiến thắng thần tốc của phong trào Tây Sơn, thì Lam Kinh lại là biểu tượng cho cuộc trường chinh giải phóng dân tộc kéo dài suốt mười năm của nghĩa quân Lam Sơn.

Trên mảnh đất “địa linh nhân kiệt” này, Lê Thái Tổ Lê Lợi đã dựng cờ khởi nghĩa, quy tụ hào kiệt bốn phương, từng bước xây dựng lực lượng chống lại ách đô hộ của nhà Minh.

Từ Hội thề Lũng Nhai đến những chiến công vang dội tại Chi Lăng – Xương Giang, nghĩa quân Lam Sơn đã làm nên bản anh hùng ca bất khuất.

Năm 1428, Lê Lợi lên ngôi hoàng đế, mở ra triều đại Hậu Lê, triều đại kéo dài hơn ba thế kỷ, để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử dân tộc.

Dưới thời Lê Thái Tổ, bộ máy chính quyền được kiện toàn, sản xuất được phục hồi, văn hóa, giáo dục được coi trọng, đất nước bước vào thời kỳ ổn định và phát triển.

Lễ hội Lam Kinh diễn ra trong không khí trang nghiêm, thành kính. Các nghi lễ dâng hương tưởng niệm vua Lê Thái Tổ, các vị vua triều Hậu Lê và anh hùng nghĩa sĩ Lam Sơn thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, khẳng định truyền thống tri ân tiền nhân của dân tộc Việt Nam.

Ngày nay, Lam Kinh không chỉ là di tích lịch sử đặc biệt mà còn là điểm đến văn hóa, du lịch quan trọng của xứ Thanh.

Mỗi mùa khai hội đầu Xuân tại đền thờ vua Lê Thái Tổ, dòng người tìm về đây không chỉ để dâng hương tưởng niệm mà còn để cảm nhận chiều sâu lịch sử, hun đúc niềm tự hào dân tộc.

Sau phần lễ, phần hội được tổ chức tươi vui, với trò diễn dân gian Xuân Phả và các hoạt động tế lễ của Nhân dân và du khách thập phương.

Từ Tĩnh Gia đến Lam Kinh, có thể thấy mùa lễ hội đầu xuân ở Thanh Hóa là sự kết nối hài hòa giữa lịch sử và hiện tại, giữa tín ngưỡng và đời sống.

Những nghi lễ trang trọng, trò diễn dân gian và sinh hoạt cộng đồng không chỉ tái hiện ký ức hào hùng mà còn góp phần bồi đắp bản sắc văn hóa địa phương trong dòng chảy hiện đại.

Theo Sở VHTTDL Thanh Hóa, các lễ hội đầu năm là không gian văn hóa đặc biệt, nơi hội tụ giá trị lịch sử, tín ngưỡng và sinh hoạt cộng đồng.

Việc tổ chức lễ hội gắn với bảo tồn di tích, gìn giữ nghi thức truyền thống và xây dựng môi trường lễ hội văn minh, an toàn chính là cách để di sản tiếp tục sống trong đời sống đương đại, đồng thời trở thành nguồn lực cho phát triển du lịch bền vững.