Festival Huế trước yêu cầu đổi mới mô hình

VHO - Trong bối cảnh Huế bước vào giai đoạn phát triển mới với vị thế thành phố trực thuộc Trung ương, việc đổi mới mô hình Festival Huế đang trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm phát huy giá trị di sản, thúc đẩy kinh tế văn hóa và từng bước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Huế trở thành “Thành phố Festival của châu Á”.

Festival Huế ra đời từ nhận thức mới về vai trò của văn hóa và di sản trong phát triển. Từ kỳ Festival đầu tiên năm 2000, sự kiện này đã trở thành một không gian giao lưu văn hóa rộng mở, nơi các giá trị của Quần thể di tích Cố đô Huế, Nhã nhạc cung đình, các lễ hội truyền thống và nghệ thuật dân gian được giới thiệu đến bạn bè quốc tế.

Qua hơn 20 năm phát triển, Festival Huế đã từng bước trở thành một thương hiệu văn hóa, du lịch quốc gia. Không gian lễ hội ngày càng được mở rộng từ khu vực Đại Nội ra toàn đô thị, từ các sân khấu nghệ thuật lớn đến các không gian cộng đồng như công viên, quảng trường, làng nghề và các vùng đầm phá, biển đảo. Festival Huế vì thế không chỉ là sự kiện của riêng ngành văn hóa mà đã trở thành một lễ hội chung của cộng đồng cư dân Cố đô.

Trên phương diện kinh tế - xã hội, mỗi kỳ Festival thu hút hàng trăm nghìn lượt du khách, góp phần kích thích sự phát triển của du lịch, dịch vụ và thương mại. Festival cũng tạo điều kiện để phục hồi và phát huy nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống như ca Huế, tuồng cung đình, múa cung đình, các lễ hội dân gian và các làng nghề thủ công.

Đồng thời, thông qua Festival, Huế đã thiết lập được nhiều mối quan hệ hợp tác quốc tế trong lĩnh vực văn hóa - nghệ thuật. Điều này góp phần nâng cao vị thế của Huế trong mạng lưới các thành phố văn hóa của khu vực và mở ra nhiều cơ hội giao lưu quốc tế. Bên cạnh những thành tựu đáng ghi nhận, thực tiễn tổ chức Festival Huế cũng cho thấy một số hạn chế cần được nhìn nhận một cách thẳng thắn.

Trước hết, mô hình festival định kỳ hai năm một lần đã bộc lộ những hạn chế trong bối cảnh du lịch trải nghiệm ngày càng phát triển. Việc tập trung quá nhiều hoạt động trong một thời gian ngắn khiến hiệu quả lan tỏa chưa thật sự bền vững, đồng thời tạo áp lực lớn lên hạ tầng đô thị. Thứ hai, một số chương trình nghệ thuật vẫn chưa tạo được dấu ấn thật sự mạnh mẽ về sáng tạo, chưa khai thác hết chiều sâu của di sản văn hóa Huế.

Trong khi đó, xu hướng của các festival lớn trên thế giới hiện nay là sự kết hợp hài hòa giữa di sản truyền thống, nghệ thuật đương đại và các ngành công nghiệp sáng tạo. Thứ ba, việc kết nối Festival với đời sống cộng đồng và với các ngành kinh tế sáng tạo như thiết kế, ẩm thực, thủ công mỹ nghệ hay công nghệ số vẫn còn nhiều dư địa để phát triển. Những vấn đề này cho thấy Festival Huế cần được đổi mới về mô hình tổ chức để phù hợp với giai đoạn phát triển mới của thành phố.

Trong tầm nhìn xây dựng Huế, Thành phố Festival của châu Á, Festival Huế cần được tái cấu trúc theo hướng hiện đại và bền vững hơn.

Trước hết, việc chuyển từ mô hình festival định kỳ sang mô hình festival bốn mùa, với chuỗi sự kiện văn hóa, du lịch diễn ra quanh năm bắt đầu từ năm 2022 cho thấy, đây là cách làm phù hợp hơn. Sự đổi mới này tạo ra dòng chảy lễ hội liên tục, tăng thời gian lưu trú của du khách và góp phần nâng cao hiệu quả khai thác du lịch.

Tuy nhiên, Festival bốn mùa cũng cần có những điểm nhấn trọng điểm để tôn vinh, quảng bá chiều sâu và vẻ đẹp đặc biệt của Huế, nhất là di sản văn hóa cung đình.

Thứ hai, Festival Huế cần gắn kết chặt chẽ hơn với kinh tế di sản và công nghiệp văn hóa. Các hoạt động lễ hội cần mở rộng sang các lĩnh vực sáng tạo như thiết kế, thời trang, ẩm thực, nghệ thuật thị giác, nghệ thuật sắp đặt và các hình thức biểu đạt nghệ thuật đương đại.

Thứ ba, cần đẩy mạnh chuyển đổi số trong tổ chức festival, thông qua các nền tảng truyền thông số, các ứng dụng du lịch thông minh và các trải nghiệm văn hóa, nghệ thuật trên không gian số. Thứ tư, cần mở rộng sự tham gia của cộng đồng. Người dân, các nghệ nhân, các làng nghề và các nhóm sáng tạo trẻ cần được khuyến khích trở thành những chủ thể tích cực của lễ hội.

Đặc biệt, để nâng cao tầm vóc và tính chuyên nghiệp của Festival Huế, cần thành lập Hội đồng cố vấn Festival và lựa chọn Tổng đạo diễn Festival. Hội đồng cố vấn nên bao gồm những chuyên gia có uy tín trong nước và quốc tế trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật, lễ hội, du lịch và công nghiệp sáng tạo. Hội đồng này sẽ đóng vai trò tư vấn chiến lược, định hướng nội dung và đảm bảo tầm nhìn dài hạn cho Festival.

Bên cạnh đó, Tổng đạo diễn Festival cần là người có tài năng nghệ thuật, giàu ý tưởng sáng tạo, có kinh nghiệm tổ chức các sự kiện văn hóa quy mô lớn và có uy tín quốc tế. Với vai trò là “nhạc trưởng” của toàn bộ chương trình, Tổng đạo diễn sẽ góp phần định hình phong cách nghệ thuật và tạo dấu ấn sáng tạo riêng cho Festival Huế.

Trong tầm nhìn dài hạn, Festival Huế không chỉ là một sự kiện văn hóa, du lịch mà còn là một cơ chế phát triển đô thị dựa trên văn hóa. Thông qua Festival, Huế có thể định vị mình như một trung tâm giao lưu văn hóa quốc tế và một điểm đến sáng tạo của khu vực Đông Nam Á.

Festival Huế cũng là một công cụ quan trọng để hiện thực hóa các định hướng lớn của Đảng và Nhà nước về phát triển văn hóa. Khi được tổ chức một cách sáng tạo và bền vững, Festival sẽ góp phần cụ thể hóa mục tiêu của Nghị quyết 54-NQ/TW về xây dựng Huế trở thành trung tâm văn hóa đặc sắc của cả nước, đồng thời thực hiện tinh thần của Nghị quyết 80-NQ/TW trong việc đưa văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh và động lực quan trọng của phát triển.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng mạnh mẽ giữa các đô thị văn hóa trên thế giới, việc xây dựng những festival có tầm vóc quốc tế cũng chính là cách để nâng cao quyền lực mềm văn hóa của quốc gia. Với lợi thế đặc biệt về di sản, lịch sử và bản sắc văn hóa, Huế hoàn toàn có thể trở thành một trung tâm festival lớn của khu vực, đồng thời từng bước tham gia sâu hơn vào các mạng lưới sáng tạo toàn cầu như Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo của UNESCO.