Đừng để công nghệ lấn át cảm xúc nghệ thuật

VHO - AI đang mở rộng biên độ sáng tạo cho điện ảnh, giúp rút ngắn thời gian, giảm chi phí và tạo ra những hình ảnh, tình huống ngày càng bắt mắt. Nhưng cũng chính sức mạnh ấy đang kéo theo mặt trái đáng lo: Không ít phim AI chạy theo nội dung độc hại, giật gân để níu người xem, trong khi sự chân thực, chiều sâu tâm lý và giá trị nhân văn - phần cốt lõi làm nên sức sống của nghệ thuật - lại có nguy cơ bị đẩy xuống thứ yếu.

Hấp dẫn nhưng thiếu chiều sâu

Chia sẻ với Văn Hóa, NSƯT Hạnh Thúy cho biết, chị đã xem khá nhiều phim AI và có những sản phẩm khiến chị thích thú bởi hình ảnh đẹp, diễn xuất được xử lý đa dạng, chi tiết, từ ánh mắt đến những chuyển động rất nhỏ. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của công nghệ cũng khiến chị không khỏi lo lắng: “Một lúc nào đó AI sẽ thay thế mình”.

Theo nữ nghệ sĩ, AI vẫn còn những giới hạn, đặc biệt ở cảm xúc và sức sáng tạo của con người. Tuy nhiên, điều khiến chị quan tâm hơn là loại nội dung đang được lan truyền qua phim AI. Nhiều sản phẩm tập trung vào chuyện gia đình, những mối quan hệ đối kháng, các tình huống ly kỳ hoặc dễ gây bức xúc nhằm thu hút khán giả.

“Ở một thời điểm nào đó, mọi người có thể xem phim AI như một hình thức giải trí. Nhưng về lâu dài, cần nhận thức rõ rằng không phải sản phẩm nào do AI tạo ra cũng tối ưu; trong nhiều trường hợp, tính nhân văn và những giá trị đạo đức của xã hội lại chưa được coi trọng đúng mức”, NSƯT Hạnh Thúy nói.

Điều nữ nghệ sĩ lo ngại là khi những nội dung như vậy xuất hiện quá thường xuyên, ảnh hưởng của chúng có thể vượt ra ngoài mục đích giải trí. “Chúng ta xem quá nhiều thì vô hình trung nó sẽ tác động đến tư duy, đến cảm xúc, đến trí não của mình”, chị chia sẻ.

Theo chị, cái xấu, cái ác nếu liên tục được đưa lên màn hình có thể dần trở nên quen thuộc, thậm chí bị xem như chuyện bình thường; từ đó, cách nhìn về các mối quan hệ giữa con người với nhau, đặc biệt là quan hệ gia đình, cũng có nguy cơ bị lệch lạc.

Bởi vậy, NSƯT Hạnh Thúy cho rằng, khán giả cần phân biệt “đâu là tác phẩm nghệ thuật và đâu là rác văn hóa”. Phụ huynh cũng nên quan tâm đến những nội dung con em mình thường xuyên tiếp xúc, nhất là khi loại sản phẩm này xuất hiện ngày càng nhiều trên mạng xã hội.

Theo chị, phần lớn phim AI hiện nay mới dừng ở mục đích giải trí, “chứ giá trị nghệ thuật thì gần như không thấy”.

Tuy nhiên, lo ngại không đồng nghĩa với quay lưng với AI. Theo NSƯT Hạnh Thúy, công nghệ càng phát triển, người làm nghề càng phải tìm cách làm mới mình và giữ được những giá trị riêng mà AI không thể thay thế. Nghệ sĩ cần chủ động thích ứng, nâng cao năng lực sáng tạo và khẳng định dấu ấn cá nhân, thay vì ngồi đó lo sợ bị công nghệ vượt qua.

PGS.TS Trần Yến Chi, Chủ tịch Hội đồng khoa học Khoa Sân khấu, Trường ĐH Sân khấu - Điện ảnh TP.HCM, Trưởng Ban giám khảo LHP ngắn sinh viên “Góc nhìn trẻ 2026 - Nguồn sáng rực rỡ”, từng được khán giả biết đến qua vai Nam Phương Hoàng hậu trong phim truyền hình Ngọn nến hoàng cung cho rằng: AI đang phát triển rất nhanh và ngày càng hiện diện rõ trong đời sống điện ảnh.

Một trong những biểu hiện dễ thấy là sự bùng nổ của các dạng phim ngắn được sản xuất với tốc độ cao. Theo PGS.TS Trần Yến Chi, phim AI dễ thu hút người xem bởi hình ảnh bắt mắt, tình huống gay cấn được tạo ra liên tục và nhịp diễn biến nhanh. Nhưng chính cách cuốn người xem từ tình huống này sang tình huống khác cũng có thể khiến họ tiếp nhận nội dung một cách thụ động.

“Não chúng ta sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng nếu cứ xem phim mà không suy nghĩ kịp”, bà nói.

Ở góc độ nghề nghiệp, PGS.TS Trần Yến Chi cho rằng, người làm phim có thể học từ AI ở khả năng tạo câu chuyện, đẩy nhanh nhịp kể và gợi mở nhiều hướng phát triển kịch bản. Nhưng điện ảnh do con người thực hiện vẫn có lợi thế rất riêng, đó là khả năng đi sâu vào tâm lý và thể hiện rung động khó gọi thành tên.

Bà định nghĩa đó là “sự vi tế” - những biểu hiện đôi khi chỉ thoáng qua trong ánh mắt, cử chỉ hay phản ứng rất nhỏ của nhân vật nhưng lại chứa đựng nhiều cảm xúc và trải nghiệm sống. Theo bà, AI có thể làm ra những chi tiết tinh tế, song để tạo được những khoảnh khắc “vi tế” vẫn là điều rất khó.

Bởi thế, PGS.TS Trần Yến Chi cho rằng, câu chuyện không nằm ở việc loại bỏ AI khỏi sáng tạo điện ảnh. Công nghệ đã hiện diện và sẽ còn phát triển; vấn đề là người làm phim sử dụng nó để tạo ra giá trị gì.

Thước đo cuối cùng vẫn là sức lay động của tác phẩm: Có chạm tới cảm xúc người xem, gợi cho họ suy nghĩ và để lại điều gì sau khi bộ phim kết thúc. Công nghệ có thể thay đổi cách một bộ phim được làm ra, nhưng không thể thay thế giá trị mà tác phẩm mang đến cho con người.

Điện ảnh cần cảm xúc thật

Đạo diễn - NSND Đào Bá Sơn nhìn AI từ một yêu cầu căn bản của điện ảnh: Tính chân thực. Theo ông, AI có thể giúp giảm chi phí sản xuất, đồng thời tạo ra những cảnh quay quy mô lớn mà trước đây cần rất nhiều nhân lực và nguồn lực. Nhưng với người làm nghề, dấu vết của sự giả tạo trong nhiều sản phẩm vẫn rất dễ nhận ra.

Với NSND Đào Bá Sơn, điện ảnh trước hết phải khiến người xem tin vào cảm xúc thật của nhân vật. Trong đào tạo diễn viên, điều quan trọng không chỉ là thể hiện đúng một trạng thái bên ngoài mà phải thực sự chạm tới cảm xúc bên trong.

Công nghệ có thể tạo ra một giọt nước mắt trên màn ảnh, nhưng rất khó thay thế trải nghiệm sống và những rung động chỉ con người mới có.

“Không bao giờ có một công nghệ nào, một robot nào có thể thay thế cho giọt nước mắt của người mẹ. Không ánh mắt nào có thể thay thế cho một tình yêu chân thực của nhân vật”, NSND Đào Bá Sơn nói.

Bởi vậy, theo ông, công nghệ là cần thiết nhưng không nên bị lạm dụng. Trong đào tạo điện ảnh, điều quan trọng là giúp giảng viên và sinh viên hiểu rõ AI có thể hỗ trợ đến đâu, đồng thời không đánh mất yêu cầu về tính chân thực trong sáng tác.

“Cái gốc của nghệ thuật, muốn hay không muốn, vẫn là sự chân thực. Tiêu chuẩn của nghệ thuật là tính hiện thực của nó”, ông nhấn mạnh.

Quan điểm này cũng được bạn Hoàng Thị Yến Nhi, sinh viên năm 3 ngành Đạo diễn Điện ảnh K24, Trường ĐH Sân khấu - Điện ảnh TP.HCM đồng tình.

Yến Nhi vừa nhận giải Đạo diễn xuất sắc nhất tại LHP Điện ảnh Trẻ 2026 với phim ngắn Hạ thời. Bộ phim đồng thời giành giải Phim xuất sắc nhất và Phim được khán giả yêu thích nhất.

Chia sẻ với Văn Hóa, Yến Nhi cho biết cô chưa sử dụng AI trong các tác phẩm của mình và sẽ hạn chế, thậm chí có thể không dùng công nghệ này trong quá trình sáng tác.

Với nữ đạo diễn trẻ, AI có thể là công cụ hỗ trợ, nhưng không nên trở thành yếu tố quyết định giá trị của một bộ phim.

“Phim AI có thể gây chú ý trong một thời gian, nhưng về lâu dài, người thật, việc thật và sự sáng tạo của con người vẫn là điều quan trọng nhất”, Yến Nhi nói.

Từ câu chuyện sáng tạo, NSƯT Hạnh Thúy mở rộng vấn đề sang trách nhiệm của nền tảng và người sử dụng. Những sản phẩm được tạo bằng AI cần được ghi rõ để người xem nhận biết. Đặc biệt với các video ngắn lan truyền nhanh trên mạng xã hội, nếu không có thông tin cảnh báo, người xem rất dễ nhầm nội dung hư cấu với sự việc có thật rồi tiếp tục chia sẻ.

Theo NSƯT Hạnh Thúy, cơ quan quản lý cũng cần quy định rõ trách nhiệm của người sử dụng và các chủ thể quản lý AI đối với sản phẩm được tạo ra. Việc được hưởng lợi từ công nghệ phải đi cùng trách nhiệm: Nếu sản phẩm vi phạm pháp luật hoặc trái với thuần phong mỹ tục, người tạo và phát tán phải chịu chế tài phù hợp.

“Đừng để AI phủ nhận và thay thế hoàn toàn chúng ta, nhất là với những người làm sáng tạo”, chị nói.